I SA/Ke 260/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.), Sędzia WSA Mirosław Surma, Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2016 r. sprawy ze skargi K.G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 9 marca 2016 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata G.B. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Dyrektor Izby Skarbowej w K. (Dyrektor, organ odwoławczy) postanowieniem z dnia [...] r. znak: [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. dnia [...] r. znak [...] w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego wszczętego w stosunku do K. G.. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że wierzyciel Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. skierowała do organu egzekucyjnego - Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. tytuły wykonawcze, wydane wobec K. G. z dnia 22 września 2015 r., nr 427/SG/2015, obejmujący zaległość z tytułu nienależnie pobranych płatności ONW oraz nr 741/EFRG/2015 obejmujący zaległość z tytułu nienależnie pobranych płatności bezpośrednich. Podstawę prawną obowiązków objętych w/w tytułami wykonawczymi stanowią decyzje Kierownika Biura Powiatowego w K. Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. odpowiednio nr [...] i nr [...] ustalające kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW oraz płatności bezpośrednich. W celu wyegzekwowania zaległości objętych w/w tytułami wykonawczymi organ egzekucyjny dokonał zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w K. oraz wystosował zawiadomienie z dnia 12.11.2015 r., o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku BGŻ SA. K. G. 20 listopada 2015 r. złożył w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w K. pismo zatytułowane jako "skarga na zajęcie egzekucyjne - dot. ARiMR", w którym zakwestionował istnienie obowiązku zapłaty należności wobec wierzyciela. Podniósł, że zaległości wobec ARiMR w K. były przedmiotem sporu, rozstrzygniętego na korzyść zobowiązanego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 4 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Ke 577/11. Po uzyskaniu odpowiedzi od wierzyciela, w przedmiocie istnienia obowiązków objętych w/w tytułami wykonawczymi, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. postanowieniem z dnia 14 stycznia 2016 r., odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku K. G., na podstawie ww. tytułów wykonawczych. Dyrektor, powołując przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego wyrażone w art. 59 § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2014r. poz. 1619 ze zm.) dalej ,,u.p.e.a." stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki umorzenia postępowania wyrażone w powołanych przepisach. Odnosząc się do argumentów strony, kwestionującej istnienie obowiązków objętych przedmiotowymi tytułami wykonawczymi, organ odwoławczy ustalił, że postępowanie egzekucyjne prowadzone jest przez organ egzekucyjny - w celu doprowadzenia do wykonania przez K. G. obowiązków zwrotu nienależnie pobranej płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w łącznej wysokości 2.325,84 zł oraz zwrotu nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w łącznej wysokości 4.038,47 zł, ustalonych decyzjami Kierownika Biura Powiatowego w K. Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 2 marca 2015 r. odpowiednio o nr 0238-6680-276/14/15 nr 0238-64090-477/14/15. Doręczenie stronie ww. decyzji nastąpiło w trybie określonym w art. 44 ustawy z 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U z 2013 r. poz,267) dalej "k.p.a" w dacie 19 marca 2015 r. Strona wniosła odwołania od decyzji. Postanowieniami z 14 lipca 2015 r. Dyrektor Ś. Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołań. Wyrokiem z 26 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Ke 554/15 skarga K. G. została oddalona. W ocenie organu odwoławczego, wydane decyzje zostały prawidłowo wskazane w tytułach wykonawczych jako podstawy prawne dochodzonych należności oraz prawidłowo określono rodzaj należności i jej wysokość. Egzekwowany obowiązek został zatem określony zgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego. Powyższe zostało potwierdzone przez wierzyciela w postanowieniu z 22 grudnia 2015 r. oraz piśmie z 12 stycznia 2016 r. Powołując treść art. 29 § 1 u.p.e.a oraz orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego organ wyjaśnił, że w postępowaniu w sprawie żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego nie jest możliwe rozstrzyganie zasadności ustalenia zobowiązania, w tym przypadku z tytułu zwrotu nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oraz nienależnie pobranej płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), bowiem zostało to już rozstrzygnięte w decyzjach, które stanowiły podstawę prawną dochodzonych należności, od których stronie przysługiwały odwołania. Środki zaskarżenia przysługujące na podstawie przepisów u.p.e.a. służą weryfikacji poprawności wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej w celu realizacji zobowiązania, którego podstawą jest deklaracja, orzeczenie (w tym decyzja) lub przepisy prawa. Dyrektor Izby Skarbowej w K., za niezasadny uznał również zarzut nie respektowania przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2011 r. sygn. akt II SA/Ke 576/11 oraz sygn. akt II SA/Ke 577/11. Organ odwoławczy wyjaśnił, że powyższymi wyrokami Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. uchylił decyzje Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w związku z powyższym sprawy te ponownie były rozpatrywane przez ten organ. Decyzje będące przedmiotem oceny Sądu we wskazanych wyrokach dotyczyły odmowy przyznania płatności bezpośredniej z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na oraz odmowy płatności bezpośredniej do gruntów rolnych, które w wykonaniu wskazanych wyroków WSA w K., decyzjami Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 23 kwietnia 2012 r. zostały uchylone w całości z jednoczesnym stwierdzeniem, że decyzje organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa. Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie są natomiast obowiązki w zakresie nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oraz nienależnie pobranej płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) wynikające z decyzji Kierownika Biura Powiatowego w K. Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 2 marca 2015 r. Przedmiotowe decyzje stały się ostateczne i podlegają wykonaniu nie zostały również wyeliminowane z obrotu prawnego poprzez ich uchylenie bądź zmianę. Na przedmiotowe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. złożył K. G.. W uzasadnieniu skargi skarżący obszernie przedstawił spór dotyczący płatności obszarowej za 2004 i 2005 r., który, zakończył się korzystnym dla niego rozstrzygnięciem wydanym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. w wyroku z dnia 4 listopada 2011 r. Skarżący zarzucił nie respektowanie przez Dyrektora Izby Skarbowej w/w wyroku WSA oraz postanowienia Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego ARiMR z [...] r. nr [...]. Dodatkowo strona podniosła zarzut błędnego doręczenia zaskarżonego postanowienia Kierownikowi Agencji Modernizacji i Restrukturyzacji Rolnictwa nie zaś Dyrektorowi tej Agencji, który zdaniem strony jest wierzycielem dochodzonej należności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ((j.t. Dz.U.2014.1647) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 poz. 718 ze zm.), dalej: ustawa p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym. Nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiot skargi poddanej sądowej kontroli stanowi postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K., którym utrzymano w mocy postanowienie organu I instancji w sprawie odmowy umorzenia prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego. Żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 u.p.e.a.), także wskutek wykazania, że egzekwowany obowiązek nie istniał (art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.) jest środkiem obrony zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Istota instytucji umorzenia postępowania egzekucyjnego polega na formalnym umorzeniu tego postępowania z przyczyn określonych a art. 59 § 1 u.p.e.a., toteż w postępowaniu, którego przedmiotem jest żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego, nie można badać okoliczności związanych z postępowaniem wymiarowym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2012 r., II FSK 62/11 dostępny Lex 12444370). Jeżeli zatem podstawę wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego stanowią ostateczne decyzje organu podatkowego, dopóki decyzje te nie zostaną wzruszone, dopóty nie można skutecznie podnosić zarzutu, że stwierdzony w nich obowiązek nie istnieje (nie istniał w chwili wszczęcia postępowania egzekucyjnego). W trakcie takiego postępowania nie można też zgłaszać żądań, których istotą jest kwestionowanie poprawności postępowania wymiarowego. W konsekwencji także sąd administracyjny, rozpoznający skargę w sprawie, której przedmiotem jest odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego, nie może orzekać w innej sprawie, której przedmiotem jest określenie wysokości zobowiązania podatkowego i oceniać zgodność z prawem decyzji wydanych w tym postępowaniu. Istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Celem tej instytucji jest zakończenie postępowania egzekucyjnego, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku, wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza więc, że nie jest realizowany jego cel. Umorzenie wiąże się z trwałymi przeszkodami uniemożliwiającymi jego dalsze prowadzenie i może nastąpić w każdym jego stadium. Pojęcie "obowiązku" w rozumieniu powołanego przepisu art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a należy odnosić do tego obowiązku, który legł u podstaw wszczęcia postępowania egzekucyjnego - innymi słowy - obowiązku istniejącego, wymagalnego i jednocześnie którego niewykonanie przez zobowiązanego doprowadziło do uruchomienia postępowania zmierzającego do jego wyegzekwowania na drodze przymusu administracyjnego. Przesłanka nieistnienia obowiązku, wymieniona w tym przepisie obejmuje sytuację, gdy nieistnienie obowiązku spowodowane zostało okolicznościami zaistniałymi już po wystawieniu tytułu wykonawczego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że prawidłowe jest stanowisko organu, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek skutkująca umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Skarżący twierdzenie, nieistnienia obowiązków wynikających z tytułów wykonawczych wywodzi z faktu, że WSA w K. wyrokiem z 4 listopada 2011 r. uchylił decyzje Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 24 czerwca 2011 r., którą organ utrzymał w mocy decyzje organu I instancji o uchyleniu decyzji przyznającej płatność za 2004 i 2005 r. i odmówił przyznania płatności. Prawidłowo jest stanowisko organu, że wyeliminowanie tych decyzji z obrotu prawnego nie może świadczyć o nieistnieniu obowiązku będącego przedmiotem postępowania egzekucyjnego. W rozpoznawanej sprawie, egzekwowane obowiązki pozostają nadal skonkretyzowane i istnieją bowiem zostały określone w decyzjach, które po wystawieniu tytułów wykonawczych, nie zostały w żaden sposób wyeliminowane z obrotu prawnego. Postępowanie egzekucyjne jest prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych 22 września 2015 r. przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K.. nr 427/SG/2015 i nr 741/EFRG/2015. Podstawą prawną obowiązku objętego tytułem wykonawczym nr 427/SG/2015 stanowi decyzja Kierownika Biura Powiatowego w K. Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 2 marca 2015 r. nr 0238-6680-276/14/15 dotycząca obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW). Podstawą zaś obowiązku objętego tytułem wykonawczym nr 741/EFRG/2015 jest decyzja Kierownika Biura Powiatowego w K. Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w zakresie zwrotu nienależnie pobranych płatności do gruntów rolnych. Decyzje zostały doręczone stronie z zachowaniem zastępczego trybu przewidzianego w art. 44 k.p.a. Strona korzystając z przysługującego jej prawa złożyła odwołania, w wyniku których, postanowieniami z 24 lipca 2015 r. Dyrektor Ś. Oddziału Regionalnego ARiMR w K. stwierdził uchybienie terminu do złożenia odwołania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. wyrokiem z 26 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Ke 554/15 oddalił skargę, K. G., złożoną na postanowienie z dnia 24 lipca 2015 r. Decyzje te są zatem ostateczne i podlegają wykonaniu, a co za tym idzie - stanowią podstawę prawną obowiązku wynikającego z tytułów wykonawczych. Skoro podstawę wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego stanowią ostateczne decyzje organu ustalające kwotę nienależnych płatności, dopóki decyzje te nie zostaną wzruszone, dopóty nie można skutecznie podnosić zarzutu, że stwierdzony w nich obowiązek nie istnieje (nie istniał w chwili wszczęcia postępowania egzekucyjnego). Odnosząc się do zarzutu skargi, że nie są przez organ respektowane wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z 4 listopada 2011 r. w sprawach o sygn. akt II Sa/Ke 576/11 oraz sygn. akt II SA/Ke 577/11 należy wyjaśnić, że tymi rozstrzygnięciami Sąd uchylił wcześniejsze decyzje Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego ARiMR w K. z 24 czerwca 2011 r. utrzymujące w mocy decyzje Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. z dnia 26 kwietnia 2011 r. o uchyleniu decyzji dotychczasowych oraz odmowie przyznania płatności bezpośredniej z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oraz płatności bezpośredniej do gruntów rolnych. W konsekwencji wskazanych wyroków Dyrektor Ś. Oddziału Regionalnego ARiMR w K. decyzjami z 23 kwietnia 2012 r. uchylił zaskarżone decyzje z 26 kwietnia 2011 r. stwierdzając, że decyzje Kierownika Biura Powiatowego ARIMR w K. z 18 kwietnia 2006 r. zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa i nie podlegają uchyleniu bowiem od dnia doręczenia ich stronie upłynął okres dłuższy niż 5 lat. Postępowanie nie obejmowało zatem będących podstawą wystawienia tytułów wykonawczych decyzji Kierownika Biura Powiatowego w K. ARIMR z dnia 2 marca 2015 r., których przedmiotem jest ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności. Zarzuty skarżącego koncentrują się na zasadności obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. Jak wskazano wyżej organ egzekucyjny nie rozpoznaje sprawy od strony merytorycznej, dlatego nie może rozważyć kwestii czy prawidłowym było nałożenie na stronę obowiązków w zakresie zwrotu nienależnie pobranych płatności ONW czy też płatności bezpośrednich. Nie jest uzasadniony zarzut błędnego doręczenia zaskarżonego postanowienia Kierownikowi Biura Powiatowego ARIMR zamiast Dyrektorowi tej Agencji, który zdaniem strony jest wierzycielem dochodzonej należności. Sąd podziela w całości argumentację organu zawartą w odpowiedzi na skargę, popartą orzecznictwem sądów wojewódzkich i NSA, że kierownik Biura Powiatowego Agencji będąc organem upoważnionym do wydania decyzji w zakresie kwot nienależnie pobranych środków publicznych a tym samym organem w którego kompetencjach znajduje się pobieranie łączących się z tym obowiązkiem należności pieniężnych jest też wierzycielem. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w K., na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu ( Dz.U z 2015. poz. 1801).