I SA/Ke 263/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2018 r. sprawy ze skargi K. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz radcy prawnego A. Z. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. (Dyrektor) postanowieniem z [...] r. [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z [...]nr [....] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z 22 września 2015 r. nr 741/EFRG/2015, wystawionego przez wierzyciela - Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. (Agencja), z tytułu nienależnie pobranych płatności bezpośrednich. W uzasadnieniu wskazano, że przedmiot sprawy dotyczy rozpatrzenia wniosku K. G. z 29 sierpnia 2017 r. w części dotyczącej żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego. Zobowiązany kwestionuje istnienie obowiązku objętego tym tytułem. Swoje stanowisko uzasadnia tym, że WSA w K. wyrokiem z 4 listopada 2011 r. uchylił decyzję Dyrektora Agencji z 24 czerwca 2011 r., którą organ utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o uchyleniu decyzji przyznającej płatność za 2004 i 2005 r. i odmówił przyznania płatności. W ocenie organu wyeliminowanie tej decyzji z obrotu prawnego nie może świadczyć o nieistnieniu obowiązku będącego przedmiotem postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie spornego tytułu wykonawczego. Podstawą prawną obowiązku objętego ww. tytułem wykonawczym jest decyzja Kierownika Agencji z 2 marca 2015 r. nr 0238-64090-477/14/15 w zakresie zwrotu nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Postanowieniem z 24 lipca 2015 r. Dyrektor Agencji stwierdził uchybienie terminu do złożenia odwołania od tej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. wyrokiem z 26 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Ke 554/15 oddalił skargę K. G. na to postanowienie. Organ wskazał zatem, że decyzja z 2 marca 2015 r. jest ostateczna i podlega wykonaniu, a co za tym idzie - stanowi podstawę prawną obowiązku wynikającego z tytułu wykonawczego o numerze 741/EFRG/2015. Z akt sprawy nie wynika, aby doszło do zmiany, uchylenia lub wstrzymania wykonania ww. decyzji, a zatem pozostaje ona w obrocie prawnym. Przesłanka nieistnienia obowiązku z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017r., poz. 1201 ze zm.) – dalej u.p.e.a., stanowiąca podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego, obejmuje sytuację, gdy nieistnienie obowiązku spowodowane zostało okolicznościami zaistniałymi już po wystawieniu tytułu wykonawczego. Istota instytucji umorzenia postępowania egzekucyjnego sprowadza się zatem do formalnego zakończenia tego postępowania z przyczyn określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a. Z tych względów w postępowaniu, którego przedmiotem jest żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego, nie można badać okoliczności związanych z postępowaniem wymiarowym. Organ wyjaśnił, że wskazywany przez stronę wyrok WSA w K. nie dotyczy decyzji Kierownika Agencji 2 marca 2015 r. Zarzuty skarżącego koncentrują się również na zasadności obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności, w tym przypadku nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów. Jak wskazano wyżej organ egzekucyjny nie rozpoznaje sprawy od strony merytorycznej, dlatego nie może rozważyć kwestii czy prawidłowym było nałożenie na stronę obowiązków w zakresie zwrotu nienależnie pobranych płatności bezpośrednich. Bez znaczenia dla niniejszej sprawy jest także rozstrzygnięcie zawarte w postanowieniu Dyrektora Agencji z 8 lutego 2016 r. nr 32/OR13/2016, bowiem orzeczeniem tym uchylono postanowienie Kierownika Agencji nr 1/2015 z 22 grudnia 2015 r. w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, ze względu na błędną kwalifikację (jako zarzut) pisma strony złożonego 20 listopada 2015 r. Postanowienie to ponadto dotyczyło postępowania prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr 427/SG/2015. Dodatkowo wskazano, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. jak również Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. nie są organami uprawnionymi do oceny działania i organizacji pracy Agencji oraz WSA w K. w zakresie zarzutów podnoszonych w zażaleniu nadanym 2 maja 2018 r. Na powyższe postanowienie K. G. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K.. Wniósł o zasądzenie zwrotu całej kwoty oraz o potwierdzenie, że wyrok z 4 listopada 2011 r. jest ostateczny i obowiązujący do dziś. W uzasadnieniu skarżący obszernie przedstawił spór dotyczący płatności obszarowej za 2004 i 2005 r., który zakończył się korzystnym dla niego rozstrzygnięciem wydanym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. 4 listopada 2011 r. Zarzuty skarżącego koncentrują się na nierespektowaniu przez Dyrektora i Agencję tego rozstrzygnięcia Sądu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej: ustawa p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym. Nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem skargi poddanym sądowej kontroli jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 5 czerwca 2018 r., którym utrzymano w mocy postanowienie organu I instancji w sprawie odmowy umorzenia prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z 22 września 2015 r. nr 741/EFRG/2015, wystawionego przez wierzyciela - Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K., z tytułu nienależnie pobranych płatności bezpośrednich. Żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 u.p.e.a.), także wskutek wykazania, że egzekwowany obowiązek nie istniał (art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.) jest środkiem obrony zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Istota instytucji umorzenia postępowania egzekucyjnego polega na formalnym umorzeniu tego postępowania z przyczyn określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a., toteż w postępowaniu, którego przedmiotem jest żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego, nie można badać okoliczności związanych z postępowaniem wymiarowym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2012 r., II FSK 62/11, Lex 12444370). Jeżeli zatem podstawę wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego stanowi ostateczna decyzja organu administracyjnego, to dopóki decyzja ta nie zostanie wzruszona, dopóty nie można skutecznie podnosić zarzutu, że stwierdzony w niej obowiązek nie istnieje (nie istniał w chwili wszczęcia postępowania egzekucyjnego). W trakcie takiego postępowania nie można też zgłaszać żądań, których istotą jest kwestionowanie poprawności postępowania wymiarowego. W konsekwencji także sąd administracyjny, rozpoznający skargę w sprawie, której przedmiotem jest odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego, nie może orzekać w innej sprawie, której przedmiotem jest określenie nienależnie pobranych płatności bezpośrednich i oceniać zgodności z prawem decyzji wydanej w tym postępowaniu. Istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Celem tej instytucji jest zakończenie postępowania egzekucyjnego, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku, wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza więc, że nie jest realizowany jego cel. Umorzenie wiąże się z trwałymi przeszkodami uniemożliwiającymi jego dalsze prowadzenie i może nastąpić w każdym jego stadium. Pojęcie "obowiązku" w rozumieniu powołanego przepisu art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a należy odnosić do tego obowiązku, który legł u podstaw wszczęcia postępowania egzekucyjnego - innymi słowy - obowiązku istniejącego, wymagalnego i jednocześnie którego niewykonanie przez zobowiązanego doprowadziło do uruchomienia postępowania zmierzającego do jego wyegzekwowania na drodze przymusu administracyjnego. Przesłanka nieistnienia obowiązku, wymieniona w tym przepisie obejmuje sytuację, gdy nieistnienie obowiązku spowodowane zostało okolicznościami zaistniałymi już po wystawieniu tytułu wykonawczego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że prawidłowe jest stanowisko organu, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek skutkująca umorzeniem postępowania egzekucyjnego. W rozpoznawanej sprawie, egzekwowany obowiązek pozostaje nadal skonkretyzowany i istnieje, bowiem został określony w decyzji, która po wystawieniu tytułu wykonawczego, nie została w żaden sposób wyeliminowana z obrotu prawnego. Postępowanie egzekucyjne jest prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego 22 września 2015 r. przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. nr 741/EFRG/2015. Podstawą obowiązku objętego tytułem wykonawczym nr 741/EFRG/2015 jest decyzja Kierownika Biura Powiatowego w K. Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 2 marca 2015 r. nr 0238-64090-477/14/15 w zakresie zwrotu nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Decyzja ta została doręczona stronie z zachowaniem zastępczego trybu przewidzianego w art. 44 k.p.a. Strona korzystając z przysługującego jej prawa złożyła odwołanie, w wyniku którego, postanowieniem z 24 lipca 2015 r. Dyrektor Ś. Oddziału Regionalnego ARiMR w K. stwierdził uchybienie terminu do złożenia odwołania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. wyrokiem z 26 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Ke 554/15 oddalił skargę K. G., złożoną na postanowienie z dnia 24 lipca 2015 r. Decyzja ta jest zatem ostateczna i podlega wykonaniu, a co za tym idzie - stanowi podstawę prawną obowiązku wynikającego z tytułu wykonawczego. Skoro podstawę wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego stanowi ostateczna decyzja organu ustalająca kwotę nienależnych płatności, to dopóki decyzja ta nie zostanie wzruszona, dopóty nie można skutecznie podnosić zarzutu, że stwierdzony w niej obowiązek nie istnieje (nie istniał w chwili wszczęcia postępowania egzekucyjnego). Odnosząc się do zarzutu skargi, że nie jest przez organy respektowany wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z 4 listopada 2011 r. należy wyjaśnić co następuje. Kontrolą tut. Sądu w sprawie o sygn. akt II SA/Ke 577/11 objęta była decyzja Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego ARiMR w K. z 24 czerwca 2011 r., wydana we wznowionym postępowaniu, którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. z 26 kwietnia 2011 r. o uchyleniu decyzji dotychczasowej oraz odmowie przyznania płatności bezpośredniej do gruntów rolnych na 2005 rok. Wyrokiem z dnia 4 listopada 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. uchylił wyżej opisaną decyzję Dyrektora z dnia 24 czerwca 2011r. W konsekwencji wskazanego wyroku Dyrektor Ś. Oddziału Regionalnego ARiMR w K. decyzją z 23 kwietnia 2012 r. uchylił zaskarżoną decyzję stwierdzając, że decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. z 18 kwietnia 2006 r. została wydana z naruszeniem przepisów prawa i nie podlega uchyleniu, bowiem od dnia doręczenia jej stronie upłynął okres dłuższy niż 5 lat. Postępowanie powyższe nie obejmowało zatem będącej podstawą wystawienia tytułu wykonawczego decyzji Kierownika Biura Powiatowego w K. ARiMR z dnia 2 marca 2015 r., której przedmiotem jest ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności. Prawidłowe jest również stanowisko organu, iż w postępowaniu dotyczącym umorzenia postępowania egzekucyjnego nie może być badana kwestia zasadności obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. Jak wskazano wyżej organ egzekucyjny nie rozpoznaje sprawy od strony merytorycznej, dlatego nie może rozważać, czy prawidłowym było nałożenie na stronę obowiązków w zakresie zwrotu nienależnie pobranych płatności bezpośrednich. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w K., na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O przyznaniu wynagrodzenia radcy prawnemu A. Z. Sąd orzekł na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1715).