I SA/Ke 264/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2011r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku Z.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 18 lutego 2011r., nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. W dniu 4 lipca 2011r. skarżący złożył w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym pismo, w którym wnioskował o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Wniosek uzasadnił koniecznością złożenia zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 21 czerwca 2011r., a także wymogiem z poz. 5 pouczenia. Wymienione wyżej postanowienie WSA w Kielcach zapadło w wyniku wniesienia przez skarżącego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 31 maja 2011r., oddalającego wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Przedmiotowym postanowieniem Sąd oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Stan majątkowy skarżącego oraz analiza wydatków i uzyskiwanych przez niego i jego rodzinę dochodów, doprowadziła bowiem Sąd do przekonania, że skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawę rozstrzygnięcia Sądu obok okoliczności wynikających z akt sprawy stanowiły dane podane przez skarżącego we wniosku z dnia 19 maja 2011r., złożonym na urzędowym formularzu PPF. Skarżący wskazał w nim, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną i wnuczką w wieku 15 lat. Dochód rodziny stanowi jego emerytura w wysokości 2455 zł oraz emerytura żony w wysokości 1605 zł, natomiast wydatki na utrzymanie jednej osoby w rodzinie stanowią kwotę 1517 zł miesięcznie. Oświadczając o stanie majątkowym skarżący wskazał na dwa domy w K. jeden o powierzchni 108 m², drugi 100 m². Skarżący podniósł także, że obecnie jego rodzina ma problemy z bieżącym egzystowaniem i dodatkowe opłaty są nie do udźwignięcia. Jednocześnie wyjaśnił, że jest inwalidą II grupy i jego stan zdrowia nie pozwala na podjęcie dodatkowej pracy. Ponadto z akt sprawy wynika, że wnuczka skarżącego pozostaje na wyłącznym utrzymaniu dziadków, pobiera naukę w szkole prywatnej, której koszt skarżący oszacował na kwotę 518 zł miesięcznie (460 zł miesięcznie czesne oraz 700 zł rocznie wpisowe). Dodatkowo skarżący ponosi koszty związane z opłaceniem obiadów w szkole (opłata za wrzesień 2010r. – 147zł) oraz wydatki na zakup niezbędnych podręczników i lektur szkolnych. Z akt sprawy wynika również, że zaspakajaniu potrzeb mieszkaniowych skarżącego służy dom przy ul. A., którego koszty utrzymania zostały oszacowane przez skarżącego w protokole z dnia 23 września 2010r. na kwotę około 2100 zł miesięcznie (opłata za usługi telekomunikacyjne, monitorowanie domu, opłata za telewizję cyfrową, gaz, energia, woda). Drugi natomiast z jednorodzinnych domów przy ul. P. skarżący odziedziczył po matce i aktualnie spłaca go w ratach bratu. Dom ten służył w latach poprzednich do prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej, aktualnie jest niezamieszkały, ale remontowany dla córki i jej dzieci. Koszty związane z utrzymaniem tej posesji to energia około 74,42 zł miesięcznie, monitorowanie domu przez Solid Security - 36,60 zł miesięcznie, woda 79,96 zł za 4 miesiące, gaz około 242,77 zł miesięcznie, podatek od nieruchomości 1573 zł rocznie, wywóz odpadów – 70,50 zł za 3 miesiące, zakup opału - 2026,41 zł. Postanowienie WSA w Kielcach z dnia 21 czerwca 2011r. zostało doręczone skarżącemu w dniu 27 czerwca 2011r. wraz z pouczeniem o sposobie i terminie wniesienia zażalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył co następuje: Stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom nie posiadającym źródeł stałego dochodu i bez majątku, tj. w sytuacji ubóstwa. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy z kolei rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie i rodzinie minimum warunków socjalnych. W przedmiotowej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Na wstępie należy podnieść, że wniosek skarżącego w przedmiocie udzielenia prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych był już przedmiotem rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Przepisy ustawy p.p.s.a. przewidują możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku możliwa jest wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Wyjaśnienia wymaga fakt, iż w związku z tym, że pismo skarżącego, w którym zawarł wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego zostało wniesione w krótkim terminie po wniesieniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, odstąpiono od wezwania skarżącego do jego złożenia na formularzu PPF. Wnioskując o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego skarżący nie wskazał także na żadne okoliczności świadczące o zmianie jego sytuacji materialnej i rodzinnej. Tym samym Sąd nie znalazł jakichkolwiek argumentów wskazujących na zmianę okoliczności przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia z dnia 21 czerwca 2011r., które uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Za takie nie można bowiem uznać zamiaru skarżącego złożenia zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz przymusu adwokacko – radcowskiego, na który powołuje się we wniosku skarżący. Stąd Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, podziela argumentację zaprezentowaną w powołanym wyżej orzeczeniu i stwierdza, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów zastępstwa profesjonalnego pełnomocnika, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przedstawionej bowiem przez skarżącego analizy wydatków i uzyskiwanych przez niego i jego rodzinę dochodów wynika, iż wnioskującemu nie grozi niedostatek. Zarówno on jak i jego żona, pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym, posiadają stałe źródło dochodu w postaci świadczeń emerytalnych o łącznej wysokości 4060zł. miesięcznie. Skarżący jest właścicielem nieruchomości zabudowanych położonych przy ulicy A. i P. Potrzeby życiowe rodziny skarżącego realizowane są w domu przy ulicy A. zatem koszty związane z utrzymaniem tego domu mogą być uznane za koszty niezbędne. Inaczej należy ocenić wydatki związane z utrzymaniem i remontem domu przy ulicy P.. Jak wyjaśnił skarżący dom nie jest zamieszkały, jest remontowany dla córki pozostającej na własnym utrzymaniu i jej dzieci. Wydatki ponoszone na zabezpieczenie przyszłości córki i wnuków nie można uznać za konieczne dla zapewnienia egzystencji osoby ubiegającej się o prawo pomocy i w ocenie Sądu nie mogą mieć pierwszeństwa przed obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania prowadzonego przez skarżącego. Jakkolwiek skarżący w sprzeciwie od postanowienia referendarza powołuje się na zadłużenia w bankach, gazowni, zakładzie energetycznym, czynszach i mediach to dokumentuje wyłącznie zadłużenie za pobraną energię elektryczną w wysokości 172,78zł oraz istnienie zadłużenia na rzecz Zakładu Gazowniczego w K. związanego z dostawą gazu dla budynku przy ul. A. oraz P. Obowiązek wykazania okoliczności, które uzasadniają przyznanie prawa pomocy obciąża ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Strona winna podjąć czynności, które przekonałyby sąd o zasadności wniosku. Jak wskazano wyżej koszty związane z utrzymaniem budynku przy ulicy P. nie można uznać za wydatki niezbędne. Podkreślić także należy, że dysponowanie stałym źródłem dochodu umożliwia planowanie i racjonalne gospodarowanie środkami zaś własność dwóch nieruchomości stanowi znaczące zabezpieczenie materialne a ponadto jedna z nich może stanowić źródło dochodu przez wynajem budynku. Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącego, Sąd wziął także pod uwagę, że część ponoszonych przez skarżącego kosztów związanych z kształceniem wnuczki w prywatnej szkole, zakupem lektur szkolnych nie stanowi wydatków niezbędnych. Należy też podkreślić, iż sam fakt, że żona skarżącego, co wynika z akt administracyjnych, została ustanowiona prawnym opiekunem wnuczki nie oznacza zwolnienia rodziców od ponoszenia kosztów jej utrzymania. Skarżący nie wykazał, że obowiązek alimentacyjny nie może być realizowany przez rodziców dziecka. Możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 194 § 4 ustawy p.p.s.a. wymóg sporządzenia zażalenia przez adwokata lub radcę prawnego ma zastosowanie jedynie w stosunku do zażaleń, których przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, o czym skarżący został prawidłowo poinformowany w pkt 5 pouczenia, doręczonym wraz z postanowieniem WSA w Kielcach z dnia 21 czerwca 2011r. Przedmiotem ewentualnego zażalenia skarżącego natomiast jest kwestia odmowy udzielenia prawa pomocy, nie zaś odrzucenie skargi kasacyjnej. Wobec powyższego na podstawie art. 243, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.