I SA/Ke 266/17

Dnia 23 czerwca 2017 roku Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2017 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K.) z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. p o s t a n a w i a 1. zwolnić stronę skarżącą od wpisu od skargi z 16 marca 2017 r. w kwocie powyżej 3.636,00 (trzy tysiące sześćset trzydzieści sześć) zł; 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K.) z [...] r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. P. O. reprezentowany przez doradcę podatkowego A. B. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek skarżący wskazał, że znajduje się w okresie wypowiedzenia umowy o pracę, która ulega rozwiązaniu 31 maja 2017 r., od ok. 1,5 roku jego wynagrodzenie ulega zajęciu komorniczemu do kwoty minimalnego wynagrodzenia, wskazał na problemy w spłacie zobowiązań kredytowych. Wskazał, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną i dwojgiem małoletnich dzieci. a jego rodzina utrzymuje się z uzyskiwanego przez skarżącego dochodu z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 3155 zł netto miesięcznie. Jako posiadany majątek wykazał działkę – nieużytek rolny o pow. 900 m² z wpisem hipotecznym. Jako zobowiązania i stałe wydatki wykazał spłatę kredytów jeden na łączną kwotę do spłaty 257 306,02 zł, drugi na kwotę 134 000,00 zł z miesięczną ratą ok. 1.000,00 zł, koszty leczenia – 300-400 zł miesięcznie. Do wniosku skarżący dołączył kopię zaświadczenia z banku o posiadanych kredytach, kopię zawiadomienia o wysokości zajęcia z 14 kwietnia 2017 r., kopię aktu notarialnego umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Pismem z 17 maja 2017 r. skarżący na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U.2016.718) dalej ustawa P.p.s.a. został wezwany w terminie siedmiu dni od daty doręczenia pisma sądowego pod rygorem ujemnych skutków procesowych do jego uzupełnienia poprzez: przedstawienie i udokumentowanie sytuacji materialnej i finansowej żony M. O. zgodnie z wymogami urzędowego formularza PPF; przedłożenie odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego skarżącego oraz jego żony za rok 2016; przedłożenia wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; przedłożenie zaświadczenia o zarobkach osiąganych przez skarżącego oraz jego żonę za okres ostatnich 3 miesięcy, przedłożenie aktualnego zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych/nieposiadanych przez skarżącego oraz jego żonę samochodach (obejmujących ich markę i rok produkcji) oraz zarejestrowanych na nazwisko skarżącego jako właściciela lub współwłaściciela; przedłożenie dokumentów (kserokopii, odpisu) na okoliczność, kto jest właścicielem nieruchomości, którą skarżący wskazuje jako adres zamieszkania tj. Kielce ul. Ć.7/81; przedłożenie dokumentów (kserokopii, odpisu) na okoliczność, kto jest właścicielem nieruchomości, którą skarżący wskazywał jako adres do korespondencji tj. W. K. ul. W. 2a; udokumentowanie wysokości wskazanych we wniosku przez skarżącego kredytów, okresów na jakie zostały kredyty te zaciągnięte oraz udokumentowanie wysokości miesięcznych rat kredytowych; przedłożenie stosowych dokumentów wskazujących wysokość kosztów związanych z opłaceniem usług pełnomocnika w sprawie niniejszej; w przypadku świadczenia tych usług nieodpłatnie przedłożenie pisemnego oświadczenia pełnomocnika skarżącego na okoliczność, że w sprawie niniejszej reprezentuje skarżącego nieodpłatnie wraz z informacją, że okoliczność ta jest znana organom właściwego samorządu zawodowego. W wyznaczonym terminie skarżący przedłożył formularz wniosku PPF wypełniony przez jego żonę, z którego wynika, że jest ona właścicielem domu o pow. ok.164 m² pod adresem W. K. ul. W. 2a o wartości ok. 180.000,00 zł, żona dokonała sprzedaży drugiego posiadanego przez nią domu (umowa przedwstępna podpisana), środki finansowe ze sprzedaży domu zamierza przeznaczyć na opłaty sądowe w sprawie męża sygn. akt I SA/Ke 252/16 oraz częściową spłatę kredytów zaciągniętych przez męża. Wykazała oszczędności na dzień 7 czerwca 2017 r. w łącznej kwocie 7.272,60 zł. Żona skarżącego wskazała, że od 19 kwietnia 2017 r. przebywa na zasiłku macierzyńskim, ZUS zakwestionował wysokość zasiłku i do dnia złożenia wniosku nie otrzymała żadnej kwoty zasiłku. Jako zobowiązania i stałe wydatki wskazała opłaty – woda, kanalizacja, prąd w łącznej kwocie – 1100zł miesięcznie, wydatki na leczenie – 400,00 zł miesięcznie. Żona skarżącego wskazała, że w związku ze sprzedażą domu przy ul W.2a w W. K.powstała konieczność wykończenia domu przy ul. W. 2g. Wartość prac wykończeniowych oszacowała na kwotę 130.000,00 zł Skarżący przedłożył ponadto kopię własnego zeznania podatkowego PIT – 37 za 2016 r. z łącznym dochodem w kwocie 46.872,04 zł, kopię własnego zeznania podatkowego PIT 36L za 2016 r. z przychodem w kwocie 42.315,04 zł, kosztami uzyskania przychodów w kwocie 89.011,74 zł, i stratą w kwocie 46.696,70 zł, kopię zeznania podatkowego PIT 36L żony za 2016 r. z przychodem w kwocie 55.764,23 zł, kosztami uzyskania przychodów w kwocie 110.741,00 zł, i stratą w kwocie 54.976,77 zł, kopię zeznania podatkowego PIT – 37 żony za 2016 r. z łącznym dochodem w kwocie 26.178,92 zł, kopia historii rachunku żony od 5 marca 2017 r. do 7 czerwca 2017 r.; zaświadczenie o zatrudnieniu skarżącego na umowę o pracę w okresie od 1 grudnia 2014 r, do 31 maja 2017 r. z wynagrodzeniem netto marzec 2017 r. 2.909,80 zł, kwiecień 2017 r. 2.366,30 zł, maj 2017 r. 1.007,07 zł; zaświadczenie o zatrudnieniu żony skarżącego na czas nieokreślony na 7/8 etatu z wynagrodzeniem luty 2017 r. 4.000,00 zł brutto, marzec 2017 r. 3.689,19 zł brutto; kwiecień 2017 r. 1.610,70 zł brutto wraz z informacją, że od 19 kwietnia 2017 r. M. O. przebywa na urlopie macierzyńskim i rodzicielskim wypłacanym przez ZUS; zaświadczenie Prezydenta Miasta K. o posiadaniu przez skarżącego trzech samochodów ciężarowych, jednego samochodu osobowego oraz przyczepy wraz z wyjaśnieniem skarżącego o tym, że jeden z samochodów spłonął i został zezłomowany, a samochód osobowy został sprzedany; zaświadczenie Starostwa Powiatowego w Kielcach o posiadaniu przez żonę skarżącego samochodu marki Land Rover Freelander wraz z oświadczeniem oraz fakturą sprzedaży ww. pojazdu w 2010 r. za kwotę 24.500,00 zł, dokumenty wskazujące, że właścicielem mieszkania w K. przy ul M. Ć.jest matka skarżącego, potwierdzenie dokonania wpłat rat kredytowych kredytu mieszkaniowego w okresie od maja 2016 r. do kwietnia 2017 r. na łączna kwotę 14.820,00 zł; kopie wypisów z księgi wieczystej dotyczące nieruchomości w W.K.. Ponadto skarżący oświadczył, że zalega pełnomocnikowi z wypłatami za reprezentowanie poprzednich sprawach. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - zgodnie z art. 199 ustawy p.p.s.a. - ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego strony ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym. Prawo do zwalniania z kosztów sądowych nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącego i osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym przedstawioną w złożonym wniosku oraz dodatkowych dokumentach nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że skarżący nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi, które umożliwiłyby poniesienie, chociażby części kosztów sądowych w tej sprawie. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, którego domaga się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do takiej grupy społecznej skarżący nie należy, a sytuacja finansowa jego i jego rodziny nie uzasadnia przyznania zwolnienia od kosztów w całości. Po pierwsze skarżący i jego rodzina mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Aktualnie przejściowo rodzina skarżącego wprawdzie nie uzyskuje stałych dochodów, to jednak żona skarżącego dokonuje sprzedaży jednego z dwóch posiadanych domów, a dochód uzyskany ze sprzedaży domu jest wystarczający na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Jak wskazała żona skarżącego zostanie dochód ten zostanie również przeznaczony na prace wykończeniowe drugiego z posiadanych domów, w którym wartość prac wykończeniowych oszacowała na kwotę 130.000,00 zł oraz na spłatę kredytów męża i dokonanie opłat sądowych w sprawie sygn. akt I SA/Ke 252/16. Żona skarżącego wykazała, że na dzień 7 czerwca 2017 r. posiada oszczędności w kwocie 7.272,60 zł. Wskazać należy, że zasadą jest, iż w przypadku dysponowania przez stronę skarżącą oszczędnościami, brak jest podstaw do obciążenia Skarbu Państwa kosztami sądowymi do wysokości posiadanych oszczędności, które co do zasady winien ponieść skarżący inicjujący postępowanie sądowoadministracyjne. Z istoty prawa pomocy wynika bowiem możliwość skorzystania z dobrodziejstwa prawa pomocy dopiero, gdy strona wykaże, że po uiszczeniu wszystkich koniecznych kosztów swojego utrzymania nie dysponuje już żadnymi wolnymi środkami, które mogłaby przeznaczyć na poniesienie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Tymczasem w sprawie niniejszej skarżący wskazał, że jego żona dysponuje oszczędnościami w wysokości 7.272,60 zł. Posiadanie oszczędności we wskazanej wysokości skutkuje brakiem podstaw do tego, aby stwierdzić, że strona nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi, które uniemożliwiłyby poniesienie, kosztów sądowych w tej sprawie. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności oraz wysokość wpisu sądowego od wniesionej skargi uznano, że rozpatrywany wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zasługuje na częściowe uwzględnienie poprzez zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi w części. W ocenie rozpoznającego wniosek, skarżący jest w stanie uiścić część wpisu od skargi tj. w kwocie 3.636,00 zł, przy czym na obecnym etapie postępowanie sądowego konieczne koszty sądowe ograniczają się do uiszczenie wpisu od wniesionej skargi w kwocie 20.486,00 zł, a wpisy od dwóch wniesionych aktualnie przez stronę skarżącą skarg w łącznej wysokości 25.429,00 zł. Nie ulega wątpliwości, że uiszczenie jednorazowo kwoty w takiej wysokości - 25.429,00 zł rzeczywiście może mieć negatywny wpływ na sytuację finansową rodziny skarżącego. Zdaniem orzekającego, skarżący jest jednak w stanie uiścić częściowo wpis sądowy od skargi tj. w kwocie 3.636,00 zł. W tej sytuacji wpisy od dwóch wniesionych aktualnie przez stronę skarżącą skarg stanowią łączną kwotę 7.272,00 zł, taka kwota mieści się w granicach możliwości finansowych wnioskodawcy, bowiem jest to kwota wykazanych oszczędności. Podkreślić należy też, że kwota ta stanowi jedynie niespełna 30% łącznej kwoty, którą skarżący musiałby uiścić tytułem wpisów w sprawie niniejszej oraz w sprawie sygn. akt I SA/Ke 265/17 w sytuacji, w której jego wniosek (wnioski) o zwolnienie od kosztów zostałby całkowicie oddalone. Podkreślić należy, że za zasadnością uwzględnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie przemawia powoływanie się przez stronę skarżącą na fakt spłaty rat kredytowych. Podkreślić należy, że fakt spłaty zobowiązań kredytowych, czy innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację materialną strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu od kosztów sądowych w całości i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Spłata kredytu i innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Orzekający uwzględniając wniosek o zwolnienie od kosztów w części wziął jednak pod uwagę aktualne problemy skarżącego z terminowym uiszczaniem rat kredytowych. W odniesieniu natomiast do wskazania przez skarżącego okoliczności zawarcia z żoną umowy majątkowej małżeńskiej, zaznaczyć należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnienie sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. Na małżonkach ciąży bowiem obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, a nawet niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też, nie wspólne gospodarstwo domowe. Uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów sądowych w całości, bowiem możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić również należy, że ponoszenie kosztów sądowych nie wiąże się z dodatkowym, comiesięcznym obciążeniem finansowym budżetu rodziny, obowiązek ten zwykle sprowadza się do jednorazowego uiszczenia opłat sądowych, takich jak wpis od skargi, ewentualnie – w zależności od rozstrzygnięcia wyroku – opłata kancelaryjna (100 zł) i wpis od skargi kasacyjnej (równowartość połowy wpisu od skargi). Stosownie natomiast do postanowień art. 200 ustawy p.p.s.a. w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji stronie skarżącej przysługuje od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji orzeczenia, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.