I SA/Ke 270/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2011r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku J.P. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług postanawia: 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych; 3. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego z dnia 16 maja 2011r. w wysokości 500 zł od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług J.P. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od uiszczenia wpisu sądowego. Skarżący, wezwany przez Sąd, złożył wniosek na formularzu PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wniosek uzasadniono trudną sytuacją finansową. Skarżący oświadczył, że pozostaje w gospodarstwie domowym z niepracującą żoną oraz trojgiem małoletnich dzieci. Z gospodarstwa rolnego uzyskują miesięczny dochód w kwocie 2000 zł. Jako posiadany majątek skarżący wykazał dom wielkości 100 m² oraz nieruchomość rolną wielkości 7,09 ha. Ponadto oświadczył, że jest zadłużony w kilku bankach. Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2011r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach zwolnił skarżącego od kosztów sądowych natomiast oddalił wniosek o ustanowienie adwokata. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw w zakresie oddalenia wniosku o ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu na zarządzenie lub postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy, orzeczenie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). W przedmiotowej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Zdaniem Sądu sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego wykazana we wniosku prowadzi do konkluzji, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, nie wykazał natomiast, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Przez uszczerbek koniecznego utrzymania należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, którego domaga się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do żadnej z wyżej wymienionych grup społecznych skarżący nie należy. Jest on bowiem właścicielem siedmiohektarowego gospodarstwa rolnego, z którego uzyskuje stały dochód, określony przez skarżącego na kwotę 2000zł. miesięcznie. Ponadto z akt podatkowych wynika, że przedmiotowe gospodarstwo posiada zaplecze gospodarcze dla prowadzonej działalności sadowniczej w postaci budynków gospodarczych, maszyn, co biorąc pod uwagę wiek skarżącego jak i jego żony, wskazuje na realne możliwości zarobkowania przez nich. Okoliczności te oraz fakt posiadania domu o powierzchni 100 m², zaspakajającego potrzeby mieszkaniowe skarżącego i jego rodziny uzasadnia ocenę, że sytuacja materialna i bytowa skarżącego i jego rodziny, mimo zadłużenia, nie wskazuje na zagrożenie jego egzystencji. Posiadany majątek w postaci nieruchomości natomiast stanowi znaczące zabezpieczenie finansowe skarżącego i jego rodziny. Uwzględniając powyższe należy uznać, iż skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego, jakkolwiek oceniając możliwości finansowe partycypowania przez niego w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 ustawy p.p.s.a., należało przyjąć że nie może ponieść pełnych kosztów postępowania. Dokonując takiej oceny Sąd uwzględnił sytuację rodzinną skarżącego tj. troje dzieci będących na jego utrzymaniu oraz fakt, że skarżący równocześnie złożył 2 skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, a także wysokość wpisu w tych sprawach oraz wydatków związanych z udziałem profesjonalnego pełnomocnika. Orzekając o zakresie i rodzaju przyznanej pomocy skarżącemu Sąd wziął pod uwagę czynności warunkujące skuteczne wniesienie skargi i stwierdził, że zasadnym jest zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. Koszty sądowe obejmują m.in. opłaty sądowe (art. 211 ustawy p.p.s.a.), którymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 tej ustawy). Zgodnie natomist z art. 220 § 1 ustawy p.p.s.a. Sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie uiszczono należnej opłaty. Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym pobiera się wpis (art. 230 ustawy p.p.s.a.). Z powyższego wynika, że skuteczne wniesienie skargi warunkuje wniesienie wpisu. Stąd Sąd przyjmując, że sytuacja materialna skarżącego nie uzasadnia zwolnienia od kosztów w zakresie całkowitym, uznał, że dla realizacji jego prawa do sądu istotne znaczenie ma zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Nie znaleziono natomiast przesłanek do uwzględnienia wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Jak wskazano wyżej udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Taka sytuacja nie zachodzi w przypadku skarżącego. Jakkolwiek koszt ustanowienia pełnomocnika może być dla skarżącego znaczący to należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika, na tym etapie postępowania, nie jest warunkiem skutecznego wniesienia i rozpoznania skargi. Stanowisko, że dla oceny udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ma znaczenie etap postępowania sądowo-administracyjnego potwierdził NSA w postanowieniu z dnia 19 maja 2011r. sygn. akt II GZ 245/11 (dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.