I SA/Ke 286/12

Dnia 2 lipca 2012 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach – Wydział I w składzie następującym: Referendarz sądowy WSA Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku U.O. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi U.O. na decyzję Zarządu Województwa Ś. z dnia [...]. nr [...]w przedmiocie zwrotu dofinansowania ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i budżetu państwa p o s t a n a w i a 1. zwolnić U.O.od uiszczenia wpisu sądowego od skargi z dnia 9 maja 2012r. w kwocie powyżej 500zł (słownie: pięćset złotych); 2. oddalić wniosek U.O.o zwolnienie od kosztów sadowych w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego z dnia 18 czerwca 2012r. w wysokości 1500zł od skargi na decyzję Zarządu Województwa Ś. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i budżetu państwa U.O. złożyła sporządzony na urzędowym formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu złożonego wniosku skarżąca wskazała, że jej rodzina utrzymuje się z działalności gospodarczej, która przynosi straty, z jej wynagrodzenia za pracę w kwocie 1300zł miesięcznie oraz renty męża w kwocie 835zł miesięcznie. Skarżąca pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z mężem i dwiema uczącymi się córkami w wieku 20 i 17 lat. Miesięczny koszt utrzymania córek skarżąca określa na kwotę ok. 600zł, koszty utrzymania domu na kwotę ok. 300zł. Ponadto skarżąca oświadcza, że spłaca kredyt zaciągnięty na działalność gospodarczą w kwocie 4100zł miesięcznie. Jako posiadany majątek skarżąca wykazuje dom wielkości 180m² oraz dwa samochody - Skoda Felicja o wartości 2000zł oraz Golf III o wartości 2000zł. Do wniosku skarżąca dołączyła kserokopię przekazu pocztowego potwierdzającego wysokość miesięcznej renty męża, oraz kserokopie umów kredytowych z dnia 27 września 2010r, z dnia 9 września 2010r. oraz z dnia 11 stycznia 2012r Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej ustawą p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W istocie instytucja ta stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na trudną sytuację finansową nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania dla siebie i rodziny (żywność, lekarstwa). Ubiegający się o taką pomoc winien, więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Analiza złożonego przez skarżącą wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz akt administracyjnych wykazała, że wniosek ten zasługuje na częściowe uwzględnienie, bowiem skarżąca jest w stanie zdobyć środki finansowe na poniesienie części kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości, którego domaga się skarżąca, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do żadnej z wyżej wymienionych grup społecznych skarżąca nie należy, bowiem wraz z mężem uzyskuje stały miesięczny dochód w kwocie 2640zł brutto, prowadzi działalność gospodarczą, z której wprawdzie wykazuje stratę, przy czym strata w zakresie prowadzonej działalność jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Ponadto skarżąca wraz z mężem jest właścicielem domu oraz posiada dwa samochody o łącznej wartości 4000zł. Argumentem za przyznaniem prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości nie może być również fakt spłaty kredytu zaciągniętego na prowadzenie działalności gospodarczej. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu skarżącej od kosztów sądowych i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Biorąc pod uwagę powyższe uznano, iż posiadanie w dyspozycji stałego miesięcznego dochodu we wskazanej wysokości wyklucza możliwość uznania skarżącej za osobę na tyle ubogą, aby uzasadnione było przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Natomiast przyznane zwolnienie nie przekracza możliwości finansowych skarżącego, bowiem uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie 500zł nie uczyni uszczerbku w utrzymaniu koniecznym skarżącej i jej rodziny. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a.