I SA/Ke 304/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska po rozpoznaniu w dniu 2 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku J. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J.L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia 1. zwolnić skarżącego od uiszczenia wpisu od skargi; 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. W sprawie ze skargi z dnia 28 kwietnia 2014 r. złożonej w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] w przedmiocie podatku akcyzowego, J. L. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. We wniosku wskazał, że jest osobą bezrobotną, utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych, nie posiada innych dochodów, ma przyznany stopień niepełnosprawności. W związku z powyższym nie jest w stanie pokryć kosztów związanych ze sprawą i adwokatem. Stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej "ustawa p.p.s.a.", wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie: odpisów wszystkich zeznań podatkowych za rok 2013, bądź stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego o nieskładaniu zeznań podatkowych; zaświadczenia z Urzędu Pracy potwierdzającego, że skarżący jest osobą bezrobotną wraz ze wskazaniem wysokości pobieranego zasiłku; wyciągu z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; przedłożenie aktualnych zaświadczeń o posiadanych/nieposiadanych przez skarżącego samochodach; dokumentów wskazujących, kto jest właścicielem mieszkania w K. Os. N.S. 59/22, wskazanego przez skarżącego jako miejsce zamieszkania oraz udokumentowanie miesięcznych kosztów utrzymania mieszkania, w którym zamieszkuje skarżący wraz ze wskazaniem oraz udokumentowaniem wysokości kosztów ponoszonych przez skarżącego; określenie wysokości ponoszonych miesięcznie przez skarżącego kosztów własnego utrzymania; przedłożenie orzeczenia o niepełnosprawności; oświadczenie, czy skarżący korzysta z pomocy społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył kserokopię zaświadczenia Spółdzielni Mieszkaniowej "N. S." w K. z dnia 12 czerwca 2014 r. o tym, że nie przysługuje mu spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu N. S. kserokopię orzeczenia z dnia 21 marca 2013 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności skarżącego, kserokopię zaświadczenia z dnia 11 czerwca 2014 r. z Wydziału Komunikacji w K. o braku pojazdów aktualnie zarejestrowanych na rzecz skarżącego, kserokopię zaświadczenia z Miejskiego Urzędu Pracy w K. z dnia 10 czerwca 2014 r. zaświadczające, że skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna od dnia 25 listopada 2013 r.; z prawem do zasiłku dla bezrobotnych do dnia 2 czerwca 2014 r., wydruk zeznania podatkowego za rok 2003 PIT-36, w którym wykazał dochód z innych źródeł w kwocie 14 692,08 zł oraz stratę z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 425,20 zł. Ponadto skarżący oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych, nie utrzymuje mieszkania, miesięczne koszty własnego utrzymania określił na kwotę około 1000 zł oraz oświadczył, że nie korzysta z pomocy społecznej. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 25 czerwca 2014 r. oddalił wniosek skarżącego. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem, że jego wniosek jest niespójny i nasuwa wątpliwości. Wskazał, że chorował, w wyniku czego uzyskał status osoby bezrobotnej, a jego firma praktycznie przestała działać w 2012 r. Nieporozumieniem jest uznanie, że nie ujawnił prowadzenia działalności gospodarczej. Bycie bezrobotnym, na co wskazuje zaświadczenie z urzędu pracy, automatycznie wyklucza prowadzenie działalności gospodarczej. Podniósł, że obecnie jest bezrobotnym bez prawa do zasiłku. Dodał, że przedstawił wymagane zaświadczenie ze spółdzielni mieszkaniowej. Skarżący nie wie kto jest właścicielem mieszkania N. S.. Oświadczył, że nie ponosi kosztów utrzymania tego lokalu. Podał, że koszty jego miesięcznego utrzymania wynoszą 1000 zł., a utrzymuje się z prac dorywczych. Na podstawie art. 255 ustawy p.p.s.a. Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wskazanie czy kwota 1000 zł, wskazana w sprzeciwie jako miesięczne koszty utrzymania skarżącego, obejmuje wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, w którym skarżący obecnie mieszka; tytułu prawnego jaki przysługuje skarżącemu do lokalu, w którym obecnie mieszka; rodzaju podejmowanych przez skarżącego prac dorywczych i określenie wysokości uzyskiwanych z tego tytuły dochodów. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, że koszty utrzymania w kwocie 1000 zł obejmują środki higieniczne, leki i jedzenie. Dorywczo pracuje jako kierowca, otrzymując z tego tytułu od 700 zł do 1000 zł miesięcznie. Obecnie nie utrzymuje żadnego mieszkania, nie posiada tytułu prawnego do żadnego lokalu mieszkalnego, zamieszkuje nieodpłatnie u syna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu na zarządzenie lub postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy, orzeczenie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. W przedmiotowej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Zdaniem Sądu sytuacja majątkowa skarżącego wykazana we wniosku prowadzi do konkluzji, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, nie wykazał natomiast, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Przez uszczerbek koniecznego utrzymania należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, którego domaga się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do żadnej z wyżej wymienionych grup społecznych skarżący nie należy. Wprawdzie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, jednak nie jest pozbawiony środków do życia. Jego potrzeby mieszkaniowe zaspakaja lokal, udostępniony mu przez syna, za utrzymanie którego wnioskodawca nie ponosi żadnych opłat. Pozostałe podstawowe wydatki jak jedzenie, leki skarżący jest w stanie pokrywać samodzielnie z uwagi na podejmowanie prac dorywczych w charakterze kierowcy, z których uzyskuje od 700 do 1000 zł miesięcznie. Przyznania skarżącemu prawa pomocy w pełnym zakresie nie mogą uzasadniać podnoszone przez niego względy zdrowotne. Z orzeczenia z dnia 21 marca 2013 r. wprawdzie wynika, że wnioskodawca posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, jednocześnie jednak z orzeczenia tego wynika, że skarżący jest zdolny do pracy w warunkach pracy chronionej oraz że jego niepełnosprawność trwa od 1987 r. Informacja ta wskazuje, że problemy zdrowotne skarżącego nie mają zasadniczego wpływu na jego obecną sytuację materialną. Wnioskodawca ponadto nie wykazał rodzaju i wysokości ponoszonych, w związku z sytuacją zdrowotną kosztów, poza tym, że koszty utrzymania w kwocie 1000 zł obejmują obok środków higienicznych i jedzenia, leki. Wymaga przy tym podkreślenia, że obowiązek wykazania okoliczności, które uzasadniają przyznanie prawa pomocy obciąża ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Strona winna podjąć czynności, które przekonałyby sąd o zasadności wniosku. Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Oceniając możliwości finansowe partycypowania przez niego w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 ustawy p.p.s.a., należało natomiast przyjąć że nie może on ponieść pełnych kosztów postępowania. Dokonując takiej oceny Sąd uwzględnił wysokość uzyskiwanych przez skarżącego dochodów oraz dorywczy charakter podejmowanego zatrudnienia. Orzekając o zakresie i rodzaju przyznanej pomocy skarżącemu Sąd wziął pod uwagę czynności warunkujące skuteczne wniesienie skargi. I tak z art. 220 § 1 ustawy p.p.s.a. wynika, że Sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie uiszczono należnej opłaty. Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym pobiera się wpis. Z powyższego wynika, że skuteczne wniesienie skargi warunkuje wniesienie wpisu. Stąd Sąd przyjmując, że sytuacja materialna skarżącego nie uzasadnia zwolnienia od kosztów w zakresie całkowitym, uznał, że dla realizacji jego prawa do sądu istotne znaczenie ma zwolnienie od ponoszenia wpisu. Nie znaleziono natomiast przesłanek do uwzględnienia wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Jak wskazano wyżej udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Taka sytuacja jak wskazano wyżej, nie zachodzi w przypadku skarżącego. Przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika, na tym etapie postępowania, nie jest warunkiem skutecznego wniesienia i rozpoznania skargi. Stanowisko, że dla oceny udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ma znaczenie etap postępowania sądowo-administracyjnego potwierdził NSA w postanowieniu z dnia 19 maja 2011r. sygn akt II GZ 245/11, dostępne na www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.