I SA/Ke 309/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 11 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.P., E.Z., I.D., M.D., E.M., J.C. i M.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania podatkowego w sprawie ustalenia podatku od nieruchomości na rok 2011 postanawia: oddalić wniosek. J.C. w sprawie ze skargi A.P., E.Z., I.D., M.D, E.M., J.C. i M.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z [...] w przedmiocie umorzenia postępowania podatkowego w sprawie ustalenia podatku od nieruchomości na rok 2011 złożyła sporządzony na urzędowym formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, w którym wskazała, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z mężem, z którym utrzymują się z wynagrodzenia za pracę skarżącej w kwocie 4.000,00 zł netto miesięcznie oraz dochodu uzyskiwanego przez męża skarżącej z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 1.000,00 zł netto miesięcznie. Jako posiadany majątek wykazała dom wielkości 120 m², nieruchomość rolną wielkości 1.800m² - 1/6 udziału o wartości ok. 4.000,00 zł oraz samochód dostawczy o wartości 15.000,00 zł. Jako zobowiązania i stałe miesięczne wydatki wnioskodawczyni wykazała raty kredytu hipotecznego w kwocie – 600,00 zł, raty pożyczki gotówkowej w kwocie 310 zł, koszty utrzymania domu/media - 600 zł, koszty utrzymania syna na studiach 1.500,00-2.000,00 zł. Zdaniem orzekającego, wniosek J.C nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) dalej ustawa p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym. Prawo pomocy nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku wnioskodawczyni o zwolnienie od kosztów sądowych. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową wnioskodawczyni nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że nie jest ona w stanie opłacić kosztów sądowych. Zwolnienie od kosztów sadowych, którego domaga się wnioskodawczyni, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do żadnej z wymienionych grup społecznych wnioskodawczyni nie należy, a jej sytuacja finansowa nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych. Po pierwsze zarówno wnioskodawczyni jak i jej mąż uzyskują stałe miesięczne dochody w łącznej kwocie 4.000,00 zł netto miesięcznie. Miesięczne koszty utrzymania wnioskodawczyni określiła na kwotę 600 zł, kwotę 910 zł wnioskodawczyni przeznacza na spłatę kredytu i pożyczki, a kwotę 1.500,00-2.000,00 zł przeznacza na utrzymanie syna na studiach. Ponadto wnioskodawczyni wykazała, że wraz z mężem jest w posiadaniu zarówno majątku ruchomego (samochód dostawczy), jak również nieruchomości (dom, udziały w nieruchomości rolnej). W ocenie orzekającego, majątek jaki wnioskodawczyni posiada, miesięczny dochód jaki wraz z mężem uzyskuje oraz kwoty jakie miesięcznie wydatkują nie pozwalają dać wiary, że wnioskodawczyni nie jest w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Biorąc również pod uwagę brak problemów w regulowaniu miesięcznych wydatków nie do przyjęcia jest wniosek, że uiszczenie kosztów sądowych wpłynie na jej kondycję finansową. Zdaniem orzekającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za uzasadniony, w sytuacji gdy poniesienie kosztów sądowych skutkowałoby ograniczeniem wydatków na konieczne utrzymanie, a więc na zaspokojenie podstawowych potrzeb socjalnych. Przy czym wysokość wydatków, nawet na te najbardziej podstawowe cele, takie jak wyżywienie, opłaty za mieszkanie, media musi mieścić się w kwotach, które są ponoszone w przeciętnym gospodarstwie domowym. Powyższych wymogów, które uzasadniałyby zwolnienie od kosztów sądowych, wnioskodawczyni nie spełnia. Ponadto wskazać należy, że niektóre wydatki miesięczne przekraczają możliwości przeciętnego gospodarstwa domowego. Jako wysokie należy bowiem określić wydatki na zapewnienie wsparcia finansowego synowi na studiach – 1.500,00-2.000,00 zł. Wydatki te określić należy jako przewyższające możliwości finansowe przeciętnego gospodarstwa domowego i nie można zakwalifikować ich jako niezbędnych dla koniecznego utrzymania. Uwagi tej nie należy traktować jako wskazującej na konieczność rezygnacji ponoszenia tych wydatków – ma ona jedynie na celu wskazanie, że wydatki miesięczne rodziny wnioskodawczyni są ponadprzeciętne, znacznie wykraczające poza zakres podstawowych potrzeb socjalnych. Podkreślić należy, że za zasadnością uwzględnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie przemawia powoływanie się na fakt spłaty rat kredytowych oraz innych zobowiązań. Podkreślić należy, że fakt spłaty zobowiązań kredytowych, czy innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację materialną strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu od kosztów sądowych w całości i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Spłata kredytu i innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego, bowiem możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności uznać należało, że wnioskodawczyni nie wykazała dostatecznie zasadności swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a.