I SA/Ke 309/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu 11 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.P., E.Z., I. D., M. D., E. M., J.C.i M.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [..] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania podatkowego w sprawie ustalenia podatku od nieruchomości na rok 2011 postanawia: 1. zwolnić E.Z. od kosztów sądowych w części tj. w zakresie wpisu od zażalenia z 14 sierpnia 2017 r.; 2. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałej części. E, Z. reprezentowana przez pełnomocnika radcę prawnego J.W. w sprawie ze skargi A.P., E. Z, I.D., M. D., E. M., J. C. i M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z [...] r. w przedmiocie umorzenia postępowania podatkowego w sprawie ustalenia podatku od nieruchomości na rok 2011 złożyła pismem z 14 sierpnia 2017 r. wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia. Zgodnie z art. 252 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) zwanej dalej ustawą P.p.s.a. wniosek taki powinien być złożony na urzędowym formularzu. Skarżąca E.Z. nie dopełniła tego wymagania, w związku z tym za pismem z 20 września 2017 r. Sąd przesłał wnioskodawczyni urzędowy formularz PPF i zobowiązał do złożenia wypełnionego w/w formularza w terminie siedmiu dni od daty doręczenia niniejszego pisma pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. E. Z. w zakreślonym w wezwaniu terminie złożył wniosek sporządzony na urzędowym formularzu PPF rozszerzając jego zakres na zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W złożonym wniosku skarżąca wskazała, że pozostaje sama w gospodarstwie domowym, utrzymuje się z emerytury w kwocie 1.763,44 zł netto miesięcznie. Jako posiadany majątek wykazała mieszkanie wielkości 30m². Jako zobowiązania i stałe miesięczne wydatki skarżąca wykazała czynsz – 300 zł, prąd 200 zł, gaz – 80 zł, leki 180 zł, ubezpieczenie na życie 80 zł, wyżywienie – 800 zł, odzież 150 zł, środki czystości 80 zł, telefon – 25 zł, telewizja kablowa – 30 zł /kwartał/. Uzasadniając wniosek wskazała, że nie jest w stanie uiścić jakiejkolwiek opłaty sądowej bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie samej. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - zgodnie z art. 199 ustawy P.p.s.a. ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego strony ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy P.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać w sposób dokładny i rzetelny, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym. Prawo do zwalniania z kosztów sądowych nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w całości. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącej przedstawioną w złożonym wniosku nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że skarżąca nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi, które umożliwiłyby poniesienie, chociażby części kosztów sądowych w tej sprawie. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, którego domaga się skarżąca, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku czy osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do żadnej z wymienionych grup społecznych skarżąca nie należy, bowiem ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, aktualnie uzyskuje stały miesięczny dochód z tytułu emerytury w kwocie 1.760,00 zł miesięcznie, ponadto skarżąca nie wykazała, że ma jakiekolwiek problemy z regulowaniem zobowiązań i stałych wydatków. Biorąc pod uwagę powyższe oraz wysokość wpisu sądowego od wniesionych przez skarżącą zażaleń w kilku sprawach uznano, że rozpatrywany wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zasługuje na częściowe uwzględnienie poprzez zwolnienie od uiszczenia wpisu od zażalenia. W ocenie rozpoznającego wniosek, skarżąca może mieć aktualnie problemy z uiszczeniem wpisu sądowego od wniesionych zażaleń w kilku sprawach jednocześnie. Nie ulega wątpliwości, że uiszczenie jednorazowo kwoty kilkuset złotych rzeczywiście może mieć negatywny wpływ na sytuację finansową skarżącej. Uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy jednak próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów sądowych w całości, bowiem możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji orzeczenia, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy P.p.s.a.