I SA/Ke 319/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędzia WSA Mirosław Surma (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 lipca 2014 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w przedmiocie wniosku o umorzenie składek oddala skargę. 1. Decyzja organu administracji publicznej i przedstawiony przez ten organ tok postępowania 1.1. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ("Zakład", "ZUS") decyzją z dnia [...]nr [...]utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]. nr [...]umarzającą jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte z wniosku P. S. ("skarżąca") o umorzenie składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych. 1.2. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j. t. Dz.U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm., dalej jako "u.s.u.s."), składki za zatrudnionych pracowników finansowane są w części przez samych ubezpieczonych (pracowników), a w części przez płatnika składek, czyli pracodawcę. Płatnik składki na ubezpieczenia pracowników oblicza, rozlicza i po potrąceniu części ze środków ubezpieczonych przekazuje co miesiąc do ZUS łącznie ze składkami należnymi od niego. W przypadku nieopłacenia składek za zatrudnionych pracowników płatnik odpowiada w całości za te zaległości. Nie są to jednak składki na ubezpieczenie własne płatnika. Organ stwierdził nadto, że wniosek o umorzenie należności z tytułu składek, rozpatrywany jest zgodnie z zasadami uregulowanymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis art. 30 tej ustawy stanowi, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 tej ustawy. Oznacza to, że należności za zatrudnionych pracowników finansowane przez ubezpieczonych, które zostały objęte decyzją z dnia [...]. nr [...], nie mogą być przedmiotem postępowania umorzeniowego. 2. Skarga do Sądu 2.1. Na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych P. S. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, wnosząc o jej umorzenie. 2.2. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: 3.1. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "ustawa p.p.s.a."), sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak i procesowym. Nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 3.2. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 maja 2014 r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu w sprawie umorzenia postępowania prowadzonego w przedmiocie wniosku P. S. o umorzenie składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych. Badając legalność ww. rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności należy wskazać, że instytucja umorzenia postępowania została uregulowana w art. 105 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (j. t. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej jako "k.p.a."). Przepis ten stanowi, że w sytuacji gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W niniejszej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych zastosował wspomnianą regulację, stwierdzając, że wniosek skarżącej z 29 stycznia 2014 r. dotyczący umorzenia zaległości składkowych z tytułu składek na jej ubezpieczenie własne jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą i składek opłacanych za zatrudnionych przez nią pracowników nie może być w całości merytorycznie rozstrzygnięty z uwagi na treść art. 30 u.s.u.s.. Uznał zatem, że prowadzenie postępowania w przedmiocie części tego wniosku odnoszącej się do składek za zatrudnionych pracowników finansowanych przez ubezpieczonych jest bezprzedmiotowe, wobec czego umorzył postępowanie w ww. zakresie. Przepis art. 30 u.s.u.s. stanowi, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29, a zatem regulacji, które dają Zakładowi podstawę do umorzenia należności z tytułu składek w całości lub w części, odroczenia ich terminu płatności lub rozłożenia tych należności na raty. Oznacza to, że w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami ustawodawca w ogóle nie przewiduje możliwości ich umarzania, rozkładania na raty, czy odraczania terminu płatności. W orzecznictwie podkreśla się, że płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania się umorzenia ww. należności, gdyż to nie on a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 461/13 - dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). 3.3. Sąd, kontrolując zaskarżoną decyzję, stwierdził, że Zakład – otrzymując wniosek o umorzenie znajdujących się na koncie wnioskodawcy zaległości z tytułu opłacania składek, wśród których znajdują się składki za zatrudnionych pracowników finansowane przez nich samych – nie powinien był prowadzić postępowania w zakresie umorzenia tego rodzaju należności składkowych, ale wobec tej części wniosku, która dotyczy składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami miał obowiązek zastosowania art. 61a k.p.a. Przepis ten zobowiązuje organ administracji publicznej do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sytuacji, gdy żądanie strony dotyczące wszczęcia postępowania, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Przez "inne uzasadnione przyczyny" uniemożliwiające wszczęcie postępowania administracyjnego, o których mowa w tym przepisie, należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, przykładowo, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialno-prawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Oznacza powyższe, że w niniejszej sprawie Zakład powinien był postanowieniem odmówić wszczęcia postępowania co do tej części wniosku, która dotyczyła składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami. Jak już bowiem wspomniano, przepis art. 30 u.s.u.s. wyklucza możliwość umarzania należności składkowych przekazywanych przez płatnika za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych. Skoro jednak w przedmiotowej sprawie Zakład po wpływie stosownego wniosku prowadził postępowanie w zakresie umorzenia należności składkowych finansowanych przez ubezpieczonych będących pracownikami wnioskodawcy, to w konsekwencji musiał doprowadzić do umorzenia tego postępowania. Nie mógł bowiem wydać merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, o której mowa powyżej. Oznacza to, że Sąd - mimo dostrzeżenia naruszenia przez organ przepisów postępowania polegającego na procedowaniu w stosunku do tej części wniosku skarżącej, która dotyczyła materii niemogącej być, zgodnie z art. 30 u.s.u.s., przedmiotem orzekania – nie uchylił zaskarżonego aktu. W jego ocenie nie było to bowiem naruszenie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem takie naruszenie, które zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a. dawałoby podstawę do uchylenia decyzji organu. 3.4. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach - na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji wyroku.