I SA/Ke 319/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku W. P. o prawo pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. P. na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów ornych postanawia: 1. zwolnić W. P.od kosztów sądowych, 2. oddalić wniosek W. P.o ustanowienie adwokata. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł, na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych W. P.złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. We wniosku skarżący wskazał, że na miesięczne utrzymanie wydaje całą gotówkę. Oboje z żoną chorują, miesięcznie na leki wydają 320 zł. Uzasadniając wniosek o ustanowienie adwokata skarżący podniósł, że mieszka w znacznej odległości od siedziby sądu, nie ma możliwości przeglądania akt i bieżącego nadzorowania przebiegu postępowania. Oświadczył, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną i utrzymują się z renty (882,23 zł miesięcznie) oraz emerytury żony (677,91 zł miesięcznie). Jako posiadany majątek skarżący wykazał część domu – część parteru wielkości 40 m². Jednocześnie wnioskodawca przedłożył paragony z apteki na kwotę 102,80 zł za marzec, 276,63 zł za kwiecień oraz 46,71 zł za miesiąc maj; kopie dokumentów potwierdzające wysokość miesięcznych świadczeń otrzymywanych przez skarżącego i jego żonę, kopie kart informacyjnych leczenia oraz wykonywanych badań. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 9 czerwca 2015 r. zwolnił W. P.od uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie ponad 100 zł oraz oddalił wniosek skarżącego w pozostałym zakresie. W sprzeciwie od tego postanowienia wnioskodawca stwierdził, że niewłaściwie oceniono jego sytuację materialną, w szczególności pominięto, że otrzymuje z żoną bardzo niskie emerytury, renty które nie pozwalają na zaspokojenie wszystkich potrzeb. Skarżący i jego żona są osobami starszymi i schorowanymi. Nie mogą pozwolić sobie na najmniejsze oszczędności. W. P. nie zgodził się, że nie jest osobą ubogą. Minimum egzystencji to kwota około 520 zł, on z żoną posiada więcej, ale w jego ocenie zalicza się do osób ubogich. Podniósł, że nie stać go na pełnomocnika z wyboru. Wpłacenie kwoty 100 zł tytułem wpisu spowoduje konieczność ograniczenia zaspokojenia podstawowych potrzeb lub rezygnację z zakupu lekarstw. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U.2012.270) zwanej dalej "ustawa p.p.s.a." w razie wniesienia sprzeciwu na zarządzenie lub postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy, orzeczenie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Podkreślenia przy tym wymaga, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. W niniejszej sprawie wnioskodawca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Zdaniem Sądu W. P.nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Przez uszczerbek koniecznego utrzymania należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie, którego domaga się wnioskodawczyni, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia, nie posiadające żadnego majątku. Wnioskodawca natomiast wraz z żoną posiadają stałe źródła dochodu (renta i emerytura), który łącznie miesięcznie wynosi 1560,14 zł. Uzyskiwane środki pokrywają ich niezbędne, podstawowe wydatki związane z codziennym utrzymaniem oraz problemami zdrowotnymi. Potrzeby mieszkaniowe wnioskodawcy i jego żony zaspokaja natomiast cześć posiadanego przez skarżącego domu. W zakresie sytuacji materialnej wnioskodawcy istotne ponadto jest to, że w 2014 r. skarżący wyzbył się majątku w postaci niezabudowanych nieruchomości rolnych przekazując je w formie darowizny córce i synowi. Zdaniem Sądu czynność taka zobowiązuje obdarowanych do pomocy finansowej rodzicom. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym w sytuacji gdy strona nieodpłatnie przekazała składnik majątkowy członkowi rodziny, zasadny jest wniosek, że obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego, jeżeli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych we własnym zakresie (por. postanowienia NSA z: 26 listopada 2014 r., II FZ 1501/14; 13 czerwca 2012 r., II FZ 445/12; 28 listopada 2011 r., II FZ 682/11, dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Argument ten wzmacniają także reguły wynikające z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczące obowiązku wzajemnego wspierania się dzieci i rodziców. Zdaniem Sądu ustalona sytuacja strony skarżącej pozwala na przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, a przede wszystkim istotnego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi. Zasoby finansowe (renta, emerytura), którymi dysponuje w całości pokrywają bowiem podstawowe, niezbędne wydatki rodziny. W związku z tym nie jest w stanie czynić oszczędności i regulować kosztów sądowych w terminach wymaganych przepisami prawa. Odnośnie kwestii ustanowienia adwokata Sąd stwierdził natomiast, że w zakresie pokrycia kosztów pełnomocnika wnioskodawca może liczyć na pomoc finansową od dzieci, które posiadają znaczny majątek, uzyskany z resztą od wnioskodawcy. Sąd wziął również pod uwagę fakt, że na obecnym etapie postępowania ustanowienia pełnomocnika, nie jest warunkiem koniecznym skutecznego wniesienia i rozpoznania skargi. Ponadto podstawowym kryterium przyznania prawa pomocy jest kryterium majątkowe, a nie miejsce zamieszkania skarżącego. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., postanowił jak w sentencji postanowienia.