I SA/Ke 326/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku J.L. o prawo pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J.L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w . z dnia 7 maja 2012 r. nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2007 r. postanawia: oddalić wniosek. We wniosku z dnia 17 września 2012 r. (data stempla pocztowego) J.L. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Wskazał, że po przeprowadzeniu kontroli UKS nie prowadzi działalności gospodarczej, ima się dorywczych zajęć. Nie ma zdolności kredytowej, ani wartościowych rzeczy, które można szybko spieniężyć. Posiada oszczędności w kwocie 10 000 zł. Ponadto wskazał, że ma 62 lata i ciężko choruje, co jest przyczyną częstych niedyspozycji i z tego powodu może mieć trudności w samodzielnym prowadzeniu spraw. Wskazał również, że koszty sądowe do jakich został wezwany stanowią kwotę prawie 24 tys. zł., a to nie są wpisy od wszystkich skarg jakie złożył. Oświadczył, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną i szesnastoletnią córką. Rodzina skarżącego mieszka w mieszkaniu, które jest własnością żony i zostało zajęte. Żona skarżącego nie pracowała od lat, gdyż opiekowała się domem i małoletnim dzieckiem. Skarżący nie wykazał żadnych dochodów ani majątku. Postanowieniem z dnia 10 października 2012 r. sygn. akt I SA/Ke 326/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniosek J.L. o prawo pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że wniosek skarżącego jest wnioskiem ponownym i jest tożsamy z wnioskiem z dnia 25 lipca 2012 r. Sąd odstąpił od wezwania skarżącego do uzupełnienia wniosku, bowiem w ocenie Sądu pierwszej instancji złożenie przez skarżącego ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy w krótkim terminie po wydaniu postanowienia Sądu z dnia 13 sierpnia 2012 r. uzasadnia stwierdzenie, że skarżący wiedział jakie informacje dotyczące sytuacji finansowej jego i żony winien przedłożyć, aby Sąd miał pełny obraz sytuacji materialnej. Na skutek wniesionego od tego postanowienia zażalenia NSA postanowieniem z dnia 19 grudnia 2012 r. sygn. akt I FZ 526/12 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Kielcach. Naczelny Sąd Administracyjny, powołując art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "ustawą p.p.s.a.", stwierdził że WSA w Kielcach nie dokonał dostatecznej analizy argumentacji przedstawionej przez skarżącego w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, a w istocie uchylił się od zbadania czy w sprawie doszło do zmiany okoliczności czy też nie. Sąd drugiej instancji nie podzielił bowiem oceny WSA w Kielcach, że ponownie złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy jest wnioskiem tożsamym z wnioskiem skarżącego z dnia 25 lipca 2012 r. Wyraził również pogląd, że wprawdzie wiedza skarżącego o wysokości kwoty wpisu od złożonych przez niego skarg nie jest nową okolicznością świadczącą o zmianie sytuacji materialnej skarżącego to jednak stanowi obciążenie finansowe, co rzutuje na sytuację finansową skarżącego. Sąd drugiej instancji jednocześnie wskazał, że podane przez skarżącego okoliczności mogą być zbyt ogólnikowe i nie pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie w jakim stopniu wpływają na możliwość uiszczenia kosztów sądowych w sprawie. Jednakże w takiej sytuacji ustawodawca przewidział w art. 255 ustawy p.p.s.a. tryb "uzupełnienia" oświadczenia strony. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że po ewentualnym wezwaniu w trybie art. 255 ustawy p.p.s.a. sąd pierwszej instancji będzie zobowiązany do oceny podnoszonych przez skarżącego nowych okoliczności (tzn. niepodniesionych na etapie poprzedniego postępowania o przyznanie prawa pomocy) w świetle normy zawartej w art. 165 ustawy p.p.s.a. Zdaniem NSA dla oceny występowania przesłanki, o której mowa w tym przepisie, przydatna może być również argumentacja, co do stanu majątkowego strony przedstawiona w zażaleniu na postanowienie z dnia 10 października 2012 r., a także załączone do sprawy o sygn. akt I SA/Ke 323/12 zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Mając na uwadze treść art. 190 ustawy p.p.s.a. oraz stanowisko NSA zawarte w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2012 r. sygn. akt I FZ 526/12, Sąd rozpatrzył wniosek w świetle art. 165 ustawy p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Wymaga bowiem wyjaśnienia, że skarżący w sprawie składał już wniosek o przyznanie prawa pomocy, który postanowieniem Sądu z dnia 13 sierpnia 2012 r. został oddalony. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania, bowiem przedstawione przez niego informacje, mimo wezwania o ich uzupełnienie są niewystarczające i budzą wątpliwości co do oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, a brak pełnych danych uniemożliwił Sądowi ustalenie rzeczywistych środków jakimi dysponuje skarżący. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy i wydając postanowienie z dnia 13 sierpnia 2012 r. Sąd dysponował danymi wynikającymi ze złożonego wniosku, uzupełnionego w trybie art. 255 p.p.s.a. Wynika z nich, że skarżący utrzymuje się głównie z zajęć dorywczych np. pomocy w imprezach okolicznościowych, z czego uzyskuje miesięcznie dochód w wysokości 450 zł brutto, nie ma żadnego dochodu i oszczędności, a po wydaniu decyzji musiał zlikwidować działalność gospodarczą. Nie ma zdolności kredytowej i wartościowych rzeczy, które mógłby szybko spieniężyć, zaś urząd skarbowy zajął mu wszystko co posiada, w tym rachunki bankowe. Zamieszkuje z żoną, która nie pracuje od lat i 16 letnią córkę. Ma 62 lata i ciężko choruje, co jest przyczyną częstych niedyspozycji. Zdaniem skarżącego z tego powodu może mieć trudności w samodzielnym prowadzeniu sprawy. Ponosi wydatki bytowe (rata za mieszkanie 2000 zł, czynsz 560 zł, telefon 150 zł, energia 300 zł, inne media 150 zł, utrzymanie 2000 zł), nie korzysta z pomocy społecznej. Zaznaczył przy tym, że posiadane przez niego samochody "Kia Opirus" i "Infiniti 37S" są na kredycie bankowym, a jego żona nie posiada żadnych samochodów. Z uwagi na treść art. 165 p.p.s.a istotnym było zbadanie czy skarżący składając ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania, a tym samym czy w stosunku do wydanego wcześniej postanowienia nastąpiła zmiana uzasadniająca zmianę prawomocnego orzeczenia. Analizując ponowny wniosek skarżącego z dnia 17 września 2012 r. Sąd stwierdził, że strona powołała w nim podobne okoliczności, co w pierwotnym. Nową okolicznością jest nie wykazanie żadnego dochodu oraz wykazanie oszczędności pieniężnych w wysokości 10 000 zł, większej kwoty wpisu od skarg, która wzrosła i obecnie wynosi 45 000 zł oraz zajęcie rachunku bankowego na kwotę 9,5 mln zł (co skarżący podnosi w zażaleniu). Z uwagi na fakt, że podane przez skarżącego nowe okoliczności nadal nie pozwalały na jednoznaczne stwierdzenie w jakim stopniu wpływają na możliwość uiszczenia kosztów sądowych w sprawie, stosownie do treści art. 255 ustawy p.p.s.a. Sąd wezwał J.L. do uzupełnienia wniosku poprzez określenie: wysokości aktualnych dochodów jego i żony oraz dochodów uzyskiwanych przez nich w 2012 r., w tym wysokości dochodów z "zajęć dorywczych"; rodzaju i wysokości wydatków ponoszonych przez skarżącego i jego żonę, w tym związanych z utrzymaniem mieszkania oraz rodziny; wydatków związanych z ciążącymi na skarżącym i jego żonie zobowiązaniami, w tym rat kredytów, pożyczek; wysokości posiadanych przez skarżącego i jego żonę oszczędności; posiadanego przez skarżącego i jego żonę majątku, w tym lokali mieszkalnych, nieruchomości i pojazdów; przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; udokumentowanie, wskazanych we wniosku i zażaleniu, zajęć rachunków bankowych skarżącego i jego żony, z wyjątkiem zajęcia dołączonego do zażalenia oraz wykazanie likwidacji rachunków, stosownie do informacji zawartej w zażaleniu. Uzupełniając wniosek skarżący podał, że w 2012 r. poza kwotą z tytułu dorywczej pomocy przy organizacji imprez przez kilka miesięcy w kwocie około 450 zł miesięcznie, nie uzyskał żadnych dochodów, jego żona również; posiada oszczędności w kwocie około 10 tys. zł, żona nie posiada żadnych oszczędności, jest właścicielką mieszkania, które zostało wskazane w poprzednim wniosku, a które jest zajęte przez urząd skarbowy; posiadane samochody zostały zajęte przez urząd skarbowy. J.L. wskazał również, że kwota jaką przeznacza na utrzymanie, czynsz, prąd telefon, wyżywienie to 1200 – 1500 zł, nie wie jakie jest obecnie jego zadłużenie. Do wniosku skarżący załączył raport z rachunku bankowego, z którego wynika saldo końcowe w wysokości 2225 zł, zaświadczenie o likwidacji działalności oraz zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego w (...) Bank (...) na kwotę 15 621 131,51 zł. Sąd dysponował również kopiami dokumentów załączonymi przez skarżącego do pierwotnego wniosku, tj. zaświadczeniem lekarskim z dnia 23 lipca 2012 r., zeznaniem podatkowym PIT – 36 J.L. za 2011 r. oraz dołączonymi do sprzeciwu w sprawie o sygn. akt I SA/Ke 323/12 decyzją Naczelnika II Urzędu Skarbowego w K. z dnia 2 grudnia 2011 r. o zabezpieczeniu (jedna strona), protokołami zabezpieczenia, odpisem deklaracji za 2010 r., zaświadczeniem z Urzędu Miasta K. z dnia 6 sierpnia 2012 r. informującym o zarejestrowanych na skarżącego pojazdach. Na wstępie należy wskazać, że stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Podkreślenia przy tym wymaga, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 22 marca 2012 r. sygn. akt II GZ 98/12 lex nr 1125489; z dnia 21 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 163/12 lex nr 1136753; z dnia 7 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 35/12 lex nr 1121123; z dnia 30 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 10/12 lex nr 1113635). W przedmiotowej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych bowiem przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, którego domaga się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia, nie posiadające żadnego majątku. Z przedstawionych przez skarżącego informacji wynika, że nie należy on do żadnej z wyżej wymienionych grup społecznych. Skarżący posiada znaczny majątek. Z przedłożonej przez skarżącego pierwszej strony decyzji Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. z dnia 2 grudnia 2011 r. o zabezpieczeniu wynika, że wraz z małżonką A.L. jest właścicielem dwóch lokali mieszkalnych położonych w K. przy ul. P., a także dwóch samochodów osobowych: Peugeot 407 COUPE Sport oraz KIA Opirus. Z zaświadczenia z Wydziału Komunikacji i Działalności Gospodarczej Urzędu Miasta K. z dnia 6 sierpnia 2012 r. wynika natomiast, że na rzecz skarżącego zarejestrowany jest również samochód osobowy marki INFINITI FX 37. Dokonanie przez organ podatkowy zabezpieczenia należności podatkowych na przedmiotowych nieruchomościach tylko potwierdza fakt, że stanowią one znaczące zabezpieczenie materialne dla skarżącego i jego rodziny, a ponadto jedna z nich może stanowić źródło dochodu przez wynajem. Z trzech ww. samochodów tylko na dwóch (Peugeot 407 i KIA Opirus) ustanowiono zabezpieczenie, pozostawiając je pod dozorem skarżącego. Ponadto jakkolwiek J.L. zlikwidował działalność gospodarczą i nie posiada stałego źródła dochodu, a jego żona nie pracuje to jednak deklaruje, że posiada oszczędności w kwocie 10 000 zł oraz dochody z dorywczych zajęć, a stan jego rachunku bankowego wynosi 2225 zł. Powyższe okoliczności wskazują, że skarżący niewątpliwie dysponuje pewnymi zasobami finansowymi i znacznym majątkiem przez co nie spełnia przesłanek przyznania prawa pomocy z zakresie całkowitym, określonych w art. 246 § 1 pk 1 ustawy p.p.s.a. Jednocześnie Sąd stwierdził, że ciążące na skarżącym obciążenia finansowe w postaci wpisów od skarg (45 tys. zł) oraz zajęcie rachunków bankowych na kwotę około 25 mln zł mogą mieć wpływ na możliwość uiszczenia przez skarżącego pełnych kosztów postępowania. Zdaniem Sądu jednak podane przez skarżącego informacje dotyczące jego zasobów majątkowych, mimo wezwania Sądu w trybie art. 255 ustawy p.p.s.a. o ich uzupełnienie, są zbyt ogólnikowe i nie pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie w jakim stopniu wpływają na możliwość uiszczenia kosztów sądowych w sprawie. Skarżący bowiem podczas postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy przedkłada informacje wybiórczo i nieprecyzyjnie. Wniosek taki uzasadnia porównanie informacji przedstawionych przez skarżącego w pierwotnym wniosku z informacjami podanymi w obecnym postępowaniu. W pierwotnym wniosku skarżący oświadczył bowiem, że nie posiada oszczędności, żona nie pracuje i nigdy nie pracowała, on sam z zajęć dorywczych osiąga dochód w kwocie 450 zł miesięcznie, z którego utrzymuje się trzyosobowa rodzina skarżącego wydając wówczas miesięcznie na utrzymanie kwotę około 5160 zł, czyli o około 4710 zł więcej niż wynosi jego miesięczny dochód. Do wniosku skarżący dołączył m.in. kserokopię zeznania podatkowego PIT-36 za 2011 r., w którym wykazał przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej, z praw autorskich oraz z innych źródeł w łącznej kwocie 3 082 842,72 zł, koszty uzyskania przychodów w łącznej kwocie 2 962 127,99 zł oraz dochód w łącznej kwocie 120 714,73 zł. Następnie we wniosku z dnia 17 września 2012 r. skarżący nie wykazał żadnego dochodu rodziny natomiast wykazał oszczędności w kwocie 10 000 zł. Z powyższego wynika, że skarżący zdołał poczynić powyższe oszczędności w okresie dwóch miesięcy osiągając miesięczny dochód w kwocie 450 zł oraz wydatkując kwotę 5160 zł miesięcznie na utrzymanie domu i rodziny. Aktualnie skarżący wskazał, że w 2012 r. poza kwotą z tytułu dorywczej pomocy przy organizacji imprez przez kilka miesięcy w kwocie około 450 zł miesięcznie, nie uzyskał żadnych dochodów i nadal posiada oszczędności w kwocie 10 000 zł, a miesięczne wydatki nadal są wyższe od miesięcznego dochodu skarżącego. Przy czym od dnia 17 września 2012 r. do dnia 8 lutego 2013 r. skarżący nie poczynił uszczerbku w posiadanych oszczędnościach nie wykazał też zaległości i zadłużeń w ponoszonych opłatach i wydatkach. Tezę, że wnioskodawca nie przedkłada pełnych i rzetelnych informacji o posiadanych zasobach i majątku potwierdzają rozbieżności pomiędzy jego twierdzeniem, że nie posiada mieszkania i że właścicielem zajmowanego mieszkania jest żona a przedłożonym dokumentem (decyzja Naczelnika II Urzędu Skarbowego w K. złożona do sprawy I SA/Ke 323/12), z którego wynika że skarżący jest współwłaścicielem tego mieszkania oraz drugiego lokalu mieszkalnego. Ponadto w piśmie z dnia 2 sierpnia 2012 r. J.L. wskazał, że posiada dwa samochody (Kia Opirus, Infiniti), a jego żona nie posiada żadnych samochodów, natomiast z ww. decyzji wynika, że w skład ich majątku wchodzi również trzeci samochód Peugeot 407 Coupe. Wezwany z kolei precyzyjnie do podania informacji o wydatkach związanych z ciążącymi na nim i żonie zobowiązaniami, w tym rat kredytów i pożyczek, skarżący oświadczył, że nie wie jakie jest obecnie jego zadłużenie nie wskazując nawet tytułów zadłużenie, podczas gdy w ww. piśmie z dnia 2 sierpnia 2012 r. wskazywał, że samochody Kia Opirus, Infiniti są na "kredycie bankowym", a w oświadczeniu z dnia 8 sierpnia 2012 r. wskazywał na wydatek związany w postaci raty za mieszkanie w wysokości około 2000 zł. Zdaniem Sądu ponadto niezrozumiałym jest twierdzenie skarżącego, zawarte w zażaleniu o braku rachunków bankowych z uwagi na ich likwidację po zajęciu, którego skarżący nie wyjaśnił, mimo zobowiązania przez Sąd. Informacja o braku rachunków bankowych zawarta w zażaleniu jest z kolei sprzeczna w świetle przedłożenia przez skarżącego ww. kserokopii raportu z obrotów na koncie. Powyższa analiza pozwala na stwierdzenie, że wnioskodawca dysponuje środkami i majątkiem, których nie ujawnia a tym samym nie można dać wiary jego twierdzeniom, że jedynym dochodem, jakim dysponuje, jest nieregularny dochód z prac dorywczych w kwocie 450 zł, zwłaszcza, że ma on wystarczać na utrzymanie trzyosobowej rodziny, tj. na wyżywienie, opłaty, czynsz, dwóch lokali mieszkalnych oraz trzech samochodów. W związku z powyższym Sąd stwierdził, że przedłożone dokumenty nadal nie są wystarczające i budzą wątpliwości, co do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny co skutecznie uniemożliwia przyznanie przez Sąd prawa pomocy także w zakresie częściowym. Sama wysokość wpisów oraz zajęcie rachunków bankowych na znaczne kwoty nie może być natomiast decydująca w sprawie przyznania prawa pomocy. Fakt zajęcia rachunków bankowych nie przesądza bowiem o możliwościach finansowych skarżącego. Okoliczności te nie zwalniają skarżącego od wykazania w sposób nie budzący wątpliwości wysokości osiąganych dochodów i swojej rzeczywistej sytuacji finansowej. Przyznając bowiem prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd musi uwzględnić relacje pomiędzy wielkością posiadanych przez wnioskującego zasobów finansowych, a posiadanymi przez niego obciążeniami finansowymi. W niniejszej sprawie ustalenie takich relacji nie było możliwe z uwagi na brak informacji co do rzeczywistych zasobów finansowych skarżącego mimo podejmowania przez Sąd próby ich uzupełnienia w trybie art. 255 ustawy p.p.s.a. Niedostarczenie żądanych danych co do sytuacji materialnej wnioskodawcy, przedstawianie ich w sposób wybiórczy, niekompletny nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, brak pełnych danych uniemożliwił Sądowi ustalenie rzeczywistych środków jakimi dysponuje skarżący a w konsekwencji ustalenie w jakim zakresie pomoc może być przyznana. W związku z powyższym wpływu na treść rozstrzygnięcia nie mogła mieć również informacja o stanie zdrowia skarżącego, zgodnie z którą dolegliwości skarżącego mogą powodować trudności w samodzielnym prowadzeniu sprawy. Kryterium przyznania prawa pomocy bowiem to przede wszystkim kryterium majątkowe. Reasumując, w ocenie Sądu nie nastąpiła zmiana okoliczności sprawy pozwalająca na uznanie, że skarżący wykazał spełnienie przesłanek z art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a, w związku z czym nie uzasadniona jest zmiana rozstrzygnięcia Sądu z dnia 13 sierpnia 2012 r. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.