I SA/Ke 329/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku J.L. o prawo pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 2007 r. postanawia: oddalić wniosek. Wnioskiem nadanym w dniu 17 września 2012 r. J. L. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W złożonym wniosku wskazał, że po przeprowadzeniu kontroli UKS nie prowadzi działalności gospodarczej, ima się dorywczych zajęć. Nie ma zdolności kredytowej, ani wartościowych rzeczy, które można szybko spieniężyć. Oświadczył, że ma oszczędności w kwocie 10.000 zł. Ponadto wskazał, że ma 62 lata i ciężko choruje, co jest przyczyną częstych niedyspozycji i z tego powodu może mieć trudności w samodzielnym prowadzeniu spraw. Wskazał również, że koszty sądowe do jakich został wezwany stanowią kwotę prawie 24 tys. zł. Oświadczył, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną i szesnastoletnią córką. Rodzina skarżącego mieszka w mieszkaniu, które jest własnością żony i zostało zajęte. Żona skarżącego nie pracowała od lat, gdyż opiekowała się domem i małoletnim dzieckiem. Skarżący nie wykazał żadnych dochodów ani majątku. Postanowieniem z dnia 10 października 2012r. sygn. akt I SA/Ke 329/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniosek J. L. o prawo pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że wniosek skarżącego jest wnioskiem ponownym i jest tożsamy z wnioskiem skarżącego z dnia 25 lipca 2012 r. Nie wynikają z niego żadne nowe okoliczności świadczące o zmianie sytuacji materialnej skarżącego. Sąd odstąpił od wezwania skarżącego do uzupełnienia wniosku, bowiem w ocenie Sądu pierwszej instancji złożenie przez skarżącego ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy w krótkim terminie po wydaniu postanowienia Sądu z dnia 13 sierpnia 2012 r. uzasadnia stwierdzenie, że skarżący wiedział jakie informacje dotyczące sytuacji finansowej jego i żony winien przedłożyć, aby Sąd miał pełny obraz sytuacji materialnej. Na skutek wniesionego od tego postanowienia przez skarżącego zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 518/12 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach. W motywach uzasadnienia postanowienia z dnia 26 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 518/12 Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił oceny Sądu pierwszej instancji, że ponownie złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy jest wnioskiem tożsamym z wnioskiem skarżącego z dnia 25 lipca 2012 r. NSA wskazał, że w nowym wniosku skarżący powołuje jedynie podobne okoliczności co w pierwotnym wniosku i okoliczności te świadczą o zmianie sytuacji materialnej skarżącego. W ocenie NSA jest jednak tak, że zestawiając oświadczenia strony z przedłożonymi dokumentami nasuwają się wątpliwości, co do zgodności z aktualnym stanem faktycznym. Rzeczą zatem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie skorzystanie z art. 255 p.p.s.a. i rozważenie, czy strona wypełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym bądź częściowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach ponownie rozpoznając sprawę zważył co następuje: W związku z uchyleniem przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach w całości i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania należy na wstępie podnieść, że zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. zwanej dalej p.p.s.a), sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwał skarżącego na podstawie art. 255 p.p.s.a. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: - udokumentowanie dochodów osiągniętych przez skarżącego oraz jego żonę w roku 2012; - określenie dochodów uzyskiwanych przez skarżącego z dorywczych zajęć; - określenie wysokości posiadanych przez skarżącego i jego żonę oszczędności; - przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; - przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych w roku 2011 i 2012 przez skarżącego oraz jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy przed ich zamknięciem lub zlikwidowaniem; - określenie i udokumentowanie wysokości miesięcznych kosztów utrzymania mieszkania np. czynsz, energia, media, telefon; - przedłożenie oświadczenia, jaką kwotę miesięcznie przeznacza rodzina skarżącego na wydatki związane z życiem codziennym np. produkty żywnościowe, inne podstawowe środki niezbędne do życia, leki; - przedłożenie właściwego zaświadczenia o zawieszeniu lub likwidacji prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, że w roku 2012 poza kwotą z tytułu dorywczej pomocy przy organizacji imprez przez kilka miesięcy w kwocie około 450 zł miesięcznie nie uzyskiwał żadnych dochodów. Żona również nie uzyskiwała żadnych dochodów. Skarżący nie posiada żadnych dokumentów aby powyższe informacje udokumentować. Oświadczył że posiada oszczędności w kwocie 10.000,00 zł, a żona nie posiada oszczędności. Kwota jaką skarżący miesięcznie przeznacza na utrzymanie to ok. 1200-1500 zł (czynsz, prąd, telefon, wyżywienie). Na potwierdzenie powyższych informacji skarżący nie posiada dokumentów. W załączeniu skarżący przedłożył kserokopię raportu z obrotów na swoim koncie z dnia 19 grudnia 2012 r. z saldem końcowym 2.225,09 zł oraz kserokopię dokumentu z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej poświadczającego datę zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej w dniu 21 grudnia 2011 r. Przeprowadzona przez Sąd, z zastrzeżeniem uwag i wytycznych zawartych w uzasadnieniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2012 r. ponowna analiza wniosku skarżącego wskazuje na brak podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd zwraca uwagę, że instytucja prawa pomocy jest procesową gwarancją mającą umożliwić realizację wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawa do sądu. Jednakże pomoc ze strony państwa udzielana jest na określonych w ustawie procesowej warunkach. Warunkiem przyznania prawa pomocy osobie fizycznej jest, między innymi, wykazanie przez wnioskodawcę okoliczności określonych art. 246 § 1 p.p.s.a. "Wykazać", w rozumieniu powołanego przepisu, oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić niż jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z 12 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 513/12, dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić przy tym należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. To strona winna wykazać, czy też przedstawić w sposób rzetelny i przekonywujący, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza bowiem konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej w zakresie prawa do zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. (por. postanowienie NSA z dnia 3.01.2013, sygn. I OZ 951/12). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a. nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd dwukrotnie pismem z dnia 27 lipca 2012 r. oraz pismem z dnia 3 stycznia 2013 r. zwrócono się do strony o jego uzupełnienie wskazując jednocześnie jakie oświadczenia oraz dokumenty źródłowe należy w tej materii nadesłać. Konieczne jest również wskazanie, że dopiero wówczas Sąd ma możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Wezwanie na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma na celu jedynie umożliwienie Sądowi obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych w ramach przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. uprawniających do przyznania prawa pomocy. Trzeba podkreślić, że zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać Sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności (postanowienie NSA 28.01.2009 r. sygn. akt I FZ 525/08, publ. LEX nr 551932). Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy i przekładając je na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, że złożone przez skarżącego oświadczenia w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy w całości zarówno w formularzach wniosków PPF jak i w udzielonych odpowiedziach na wezwania nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd stwierdził, że oświadczenia wnioskodawcy nie są konsekwentne ani spójne i zawierają odmienne informacje. W ocenie Sądu, aby dokonać kompleksowego i rzetelnego rozpoznania wniosku J.L. należy rozpocząć od analizy informacji dotyczących jego sytuacji materialnej zawartych w pierwszym jego wniosku o przyznanie prawa pomocy w całości z dnia 25 lipca 2012 r. Skarżący oświadczył wówczas, że nie posiada oszczędności, żona nie pracuje i nigdy nie pracowała, on sam osiąga dochód w kwocie 450 zł miesięcznie, z którego utrzymuje się trzyosobowa rodzina skarżącego wydając wówczas miesięcznie na utrzymanie kwotę ok. 5.160 zł, czyli o ok. 4.710,00 zł więcej niż wynosi jego miesięczny dochód. Do wniosku skarżący dołączył kserokopię zaświadczenia lekarskiego z dnia 23 lipca 2012 r. o chorobie niedokrwiennej serca, uszkodzeniu mięśnia sercowego z migotaniem przedsionków w okresie niewydolności krążenia oraz kserokopię zeznania podatkowego PIT-36 za 2011 r., w którym wykazał przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej, z praw autorskich oraz z innych źródeł w łącznej kwocie 3.082.842,72 zł, koszty uzyskania przychodów w łącznej kwocie 2.962.127,99 zł oraz dochód w łącznej kwocie 120.714,73 zł. Po dokonaniu analizy sytuacji materialnej skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2012 r. sygn. akt I SA/Ke 329/12 oddalił wniosek. Następnie w kolejnym wniosku złożonym w dniu 17 września 2012 r. skarżący nie wykazał żadnego dochodu rodziny natomiast wykazał oszczędności w kwocie 10.000,00 zł. Z powyższego wynika, że skarżący zdołał poczynić powyższe oszczędności o okresie dwóch miesięcy osiągając miesięczny dochód w kwocie 450 zł oraz wydatkując kwotę 5.160 zł miesięcznie na utrzymanie domu i rodziny. Aktualnie skarżący wskazuje, że znów uzyskuje miesięcznie dochód w kwocie 450 zł i nadal posiada oszczędności w kwocie 10.000 zł. Obecnie wydatki na utrzymanie szacuje na kwotę ok. 1200-1500 zł miesięcznie, czyli miesięczne wydatki nadal są wyższe od miesięcznego dochodu skarżącego o kwotę ok. 1.000,00 zł. Przy czym od dnia 17 września 2012 r. do dnia 16 stycznia 2013 r. skarżący nie poczynił uszczerbku w posiadanych oszczędnościach. W ocenie Sądu nie można dać wiary, że jedynymi dochodami, jakimi dysponuje wnioskodawca, jest dochód z prac dorywczych w wysokości 450 zł miesięcznie, zwłaszcza, że podana kwota ma wystarczać na utrzymanie trzyosobowej rodziny, to jest na wyżywienie, opłaty, czynsz. A nadto podkreślić należy, że zgodnie ze zgromadzonym materiałem dowodowym skarżący z tych dochodów utrzymuje nie tylko trzyosobową rodzinę, ale także dwa lokale mieszkalne w centrum miasta – w K. przy ul P. oraz przy ul. P. , w tym jedno o pow. 139,80m², których jest współwłaścicielem wraz z żoną oraz dwa samochody osobowe Kia Opirus rok prod. 2007 oraz Infiniti FX 37 rok prod. 2009, których jest współwłaścicielem (dokumenty i oświadczenia złożone przy sprawie sygn. akt ISA/Ke 323/12). Przy czym skarżący nie wykazał, żadnych zaległości i zadłużeń w ponoszonych opłatach i wydatkach. Okoliczności te, w ocenie Sądu, podważają twierdzenie skarżącego o braku środków pieniężnych na poniesienie kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Przeciwnie, uprawniony jest wniosek, że skarżący posiada możliwości pozyskania środków na sfinansowanie swego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym, podobnie jak posiada źródła finansowania wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, mieszkań oraz samochodów. Analiza informacji zawartych w aktach sprawy prowadzi Sąd do wniosku, że wskazane przez skarżącego dane nie są wiarygodne i wywołują znaczące wątpliwości co do ich prawdziwości, bowiem skoro skarżący oświadcza, że nie posiada mieszkania, a właścicielem mieszkania, w którym mieszka wraz z rodziną jest jego żona, a z dokumentu (decyzja Naczelnika II Urzędu Skarbowego w K. przedłożona do sprawy sygn. akt I SA/Ke 323/12) przedłożonego przez skarżącego wynika, że jest współwłaścicielem tego mieszkania oraz drugiego mieszkania w K., to można przypuszczać, że wnioskodawca nie przyłożył wystarczającej uwagi do tego, aby przedstawione przez niego informacje były rzetelne, pełne i zgodne z prawdą. Potwierdzeniem nierzetelności w przedstawianiu sytuacji materialnej jest także wskazanie, że posiadane przez skarżącego samochody są zabezpieczone, przy czym z przedłożonej decyzji o zajęciu wynika, że Naczelnik II Urzędu Skarbowego w K. dokonał zabezpieczenia samochodu osobowego marki Peugeot 407 Coupe Sport Automat 2 (samochodu, którego skarżący nie wykazał w posiadanym majątku) oraz samochodu osobowego marki Kia Opirus. W tym miejscu Sąd podkreśla, że również te informacje budzą wątpliwości, bowiem składając wnioski na formularzach PPF w rubryce przedmioty wartościowe o wartości pow. 3000 euro skarżący nie ujawnił trzech samochodów osobowych. Uczynił to dopiero na wezwanie Sądu, przy czym nie wskazał, że jest właścicielem samochodu osobowego marki Peugeot 407 Coupe Sport Automat 2. Ponadto skarżący nie wykazał, aby samochód marki Infiniti FX 37 został zabezpieczony przez organ skarbowy. Z powyższego wynika, że wbrew twierdzeniom skarżącego o braku rzecz, który można spieniężyć skarżący jednak dysponuje majątkiem – samochodem osobowym marki Infiniti FX 37 o wartości znacznie przewyższającej koszty sądowe, do których uiszczenia skarżący został zobowiązany. Dokonując analizy sytuacji materialnej skarżącego nie można nie dostrzec, że skarżący podczas postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy przedkłada informacje wybiórczo i nieprecyzyjnie. I tak do sprawy o sygn. akt I SA/Ke 311/12 w dniu 17 października 2012 r. przedłożył kserokopię zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego na kwotę 9.469.950,20 zł oraz w toku postępowania przedłożył kserokopię (jedynie pierwszej strony) decyzji Naczelnika II Urzędu Skarbowego w K. z dnia 2 grudnia 2011 r. dotyczącej ustanowienia zabezpieczenia na majątku ruchomym skarżącego (tj. na samochodach osobowych) oraz na 2 lokalach mieszkalnych stanowiących współwłasność majątkową małżeńską skarżącego i jego żony (dokumenty te zostały złożone do sprawy sygn. akt I SA/Ke 323/12). Skarżący nie przedstawił natomiast informacji dotyczących posiadanych przez niego oraz jego żonę rachunków bankowych. Za wykonanie wezwania Sądu w tym zakresie nie można uznać przedłożenia w dniu 16 stycznia 2013 r. kserokopii raportu z obrotów na koncie J. L. z dnia 19 grudnia 2013 r., z saldem początkowym z dnia 29 września 2012 r. w kwocie 2.225,05zł oraz saldem końcowym w kwocie 2.225,09zł, w sytuacji gdy skarżący był precyzyjnie zobowiązany do przedłożenia wyciągu lub wykazu z posiadanych przez niego oraz jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy oraz do przedłożenia wyciągu lub wykazu z posiadanych w roku 2011 i 2012 rachunków bankowych obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy przed ich zamknięciem lub zablokowaniem. Przedłożony raport z obrotów na koncie w żaden sposób nie przedstawia historii tego rachunku z ostatnich trzech miesięcy. W ocenie Sądu przedłożone dokumenty nadal nie są wystarczające i budzą wątpliwości, co do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny co skutecznie uniemożliwia przyznanie przez Sąd prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z oświadczeń skarżącego wynika także, że jego żona nie pracuje od lat z uwagi na opiekę nad domem oraz małoletnim dzieckiem, które aktualnie jest w wieku lat 16. Skarżący podczas całego postępowanie w przedmiocie prawa pomocy nie sygnalizował problemów zdrowotnych, czy wychowawczych córki, które wymagałyby stałej opieki i obecności matki. W tym miejscu wskazać należy, że art. 246 § 1 p.p.s.a. przewiduje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Skarżący zaś nie wypełni obowiązków wynikających ze spoczywającego na nim ciężaru dowodowego, jeżeli nie przedstawi dokumentów na podstawie, których dałoby się ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się jego koszty utrzymania (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2010 s. 567 – 568). Składane przez wnioskodawcę oświadczenia, z uwagi na wcześniej przedstawione rozbieżności wskazują, że wnioskodawca nie ujawnia Sądowi całościowego obrazu sytuacji finansowej. Skarżący pozbawił w ten sposób Sąd możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny swojej sytuacji materialnej, a było to szczególnie istotne wobec faktu, że zadeklarowane przez skarżącego wydatki były wyższe niż uzyskiwane dochody. Tym samym skarżący nie wskazał, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1 p.p.s.a. Powyższej oceny nie można zmienić wskazaniem przez wnioskodawcę wysokości wpisów we wszystkich sprawach skarżącego. Nawet znaczna wysokość kosztów sądowych nie zwalnia skarżącego od wykazania w sposób nie budzący wątpliwości wysokości osiąganych dochodów i swojej rzeczywistej sytuacji finansowej. A tego obowiązku skarżący nie wykonał. Zdaniem Sądu racjonalna ocena wniosku, zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, nie pozwala dać wiary oświadczeniom skarżącego o jego złej sytuacji finansowej. Także niedostarczenie żądanych danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji uprawniona jest ocena, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2006 r., sygn. I OZ 1424/06, niepublikowane). Takie postępowanie wnioskodawcy pozbawia Sąd rozstrzygnięcia w zakresie częściowego przyznania prawa pomocy. Nie posiadając wiarygodnych i pełnych danych, co do sytuacji finansowej skarżącego Sąd nie ma możliwości jej merytorycznej analizy, tym samym nie może dokonać oceny, w jakim zakresie pomoc ta winna zostać skarżącemu przyznana. W związku z powyższym Sąd, po dokonaniu ponownego rozpoznania wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego, na podstawie art. 243 w związku z art. 244, art. 245, art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.