I SA/Ke 330/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zadłużenia uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] r. [...] Decyzją z [...] r. nr [...] wydaną dla M. F., Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Prezes KRUS) utrzymał w mocy decyzję tego organu z [...] r. nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia na ubezpieczenia społecznego rolników za okres od 2019.[...] do 2021.[...] w łącznej kwocie [...]zł. W uzasadnieniu decyzji organ powołał art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U.2019.299 ze zm.), dalej u.u.s.r. Wyjaśnił, że [...] r. M. F. zwrócił się o umorzenie zadłużenia na ubezpieczenie społeczne rolników za okres 2019.[...] do 2021.[...]. Podanie umotywował problemami zdrowotnymi oraz zadłużeniem wobec ZUS. Wnioskodawca uległ wypadkowi, obecnie ma trudności z poruszaniem się i wykonywaniem ciężkich prac. Z tytułu niepełnosprawności legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Nie posiada żadnego dochodu, nie pracuje zawodowo, jest zarejestrowany w urzędzie pracy bez prawa do zasiłku. Organ ustalił, że wnioskodawca zamieszkuje z partnerką, która pobiera świadczenie z ZUS w kwocie [...]zł. Na posesji znajduje się dom murowany wraz z budynkiem gospodarczym, nie ocieplony, pokryty onduliną, wybudowany w 1960 r. W budynku mieszkalnym znajduje kuchnia, salon, mały korytarz oraz pomieszczenie na łazienkę. Dom nie posiada instalacji wodno-kanalizacyjnej ani instalacji centralnego ogrzewania. Na posiadanym areale wnioskodawca uprawia 0,50 ha koniczyny i 0,10 ha warzyw. Od kwietnia do czerwca 2020 r. pobierał z ośrodka pomocy społecznej świadczenie w kwocie [...]zł miesięcznie. Nie pobiera dopłat bezpośrednich z ARiMR. Nie posiada maszyn rolniczych, jest właścicielem samochodu osobowego Daewoo Tico z 1997 r. Nie osiąga dochodu z gospodarstwa rolnego, natomiast roczny dochód partnerki w 2020 r. wyniósł 15.155,52. W 2020 r. poniósł wydatki na energię elektryczną [...] zł, internet [...] zł, abonament tv [...] zł, abonament za telefon [...] zł, kartę telefoniczną [...] zł, raty ZUS [...] zł, wpłaty na KRUS [...] zł, ubezpieczenie samochodu [...] zł, ubezpieczenie domu [...] zł, usługi rolnicze [...] zł, opał [...] zł, żywność i środki czystości [...] zł, szacunkowy koszt paliwa [...] zł. Wnioskodawca podał, że korzysta z pomocy rodziny w kwocie około [...] zł. Pomoc ta pochodzi od dzieci i matki. Przeprowadzona analiza finansowa dochodów i wydatków wykazała, że łączne dochody przekraczają wydatki, które ponosi wnioskodawca. Z analizy dokumentów zgromadzonych w sprawie, w tym z protokołu z wizytacji w gospodarstwie rolnym wynikało, że zadłużenie powstało w wyniku nie wywiązywania się z ustawowego obowiązku regulowania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Ponadto w okresie powstania zaległości w gospodarstwie rolnym wnioskodawcy nie zaistniały inne zdarzenia losowe, które miałyby wpływ na pogorszenie sytuacji materialnej i uniemożliwiałyby regulowanie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W podaniu z [...] r. wnioskodawca wskazał, że w 2016 r. odziedziczył nieruchomość rolno - budowlaną o powierzchni 68 arów. W tym okresie prowadził działalność gospodarczą i podlegał ubezpieczeniu w ZUS. Nie posiada żadnych maszyn rolniczych. Za każdą pracę na polu musi płacić. W związku z wypadkiem w pracy w dniu [...] r. przez 182 dni otrzymywał zasiłek chorobowy. Po wykorzystaniu zasiłku chorobowego złożył wniosek o świadczenie rehabilitacyjne, które nie zostało przyznane. W wyniku wypadku przy pracy lekarz orzecznik ZUS przyznał 20 % uszczerbku na zdrowiu. W tym czasie partnerka straciła pracę i otrzymywała zasiłek dla bezrobotnych. Z uwagi na problemy zdrowotne partnerki oraz utratę zasiłku dla bezrobotnych wnioskodawca zwrócił się do ośrodka pomocy społecznej o pomoc. Decyzją z [...] r. i z [...] r. OPS w D. przyznał zasiłki okresowe na okres od [...] r. do [...] r. w łącznej kwocie [...]miesięcznie oraz jednorazowe świadczenie pieniężne w formie zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie [...]zł. Obecnie finansami partnerki zarządza syndyk, natomiast zadłużenie wobec ZUS zostało rozłożone na raty. Na odziedziczonej nieruchomości wnioskodawca wymienił dach, okno, podłączył energię elektryczną i zakupił pompę. Organ podniósł, że przedłożona przez wnioskodawcę dokumentacja potwierdzająca poniesione wydatki związane z remontem budynku może stanowić pewne obciążenie budżetu domowego, jednak nie stanowi ona dostatecznej przesłanki do umorzenia wnioskowanych należności. Wydatki związane z modernizacją budynku mieszkalnego nie są zdarzeniem losowym i ich podejmowanie nie może stanowić podstaw do umorzenia zadłużenia wobec KRUS. Obciążenia finansowe związane z regulowaniem zadłużenia wobec ZUS nie można również uznać jako zdarzenie losowego, gdyż jest ono konsekwencją świadomie podjętych przez stronę wcześniej decyzji. O istnieniu ważnego interesu płatnika powinny decydować zobiektywizowane kryteria, a nie samo subiektywne przekonanie płatnika, że jego aktualna sytuacja finansowa stanowi podstawę do umorzenia ciążących na nim zobowiązań. Przez ważny interes płatnika można np. rozumieć przypadek, gdy na skutek uiszczenia zadłużenia płatnik miałby pozostawać bez środków do życia. Z materiałów dowodowych nie wynika, jakoby taka sytuacja miała miejsce. Określenie "ważny interes zainteresowanego" należy rozumieć jako zaistnienie szczególnych zdarzeń losowych, niezależnych od działań danej osoby, powodujących znaczne ograniczenie zdolności płatniczych. Ważnym interesem płatnika, dającym podstawy do udzielenia ulg lub umorzenia całości lub części zadłużenia jest potwierdzenie jego szczególnie trudnej sytuacji bytowej, w której konieczność opłacenia należności zagrażałoby podstawom egzystencji. Jednocześnie przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie uwzględnia się także stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego KRUS, z których wypłacane są świadczenia wszystkim uprawnionym ubezpieczonym. Fundusz składkowy jest funduszem samofinansującym i środki na nim gromadzone przeznaczane są na wypłatę świadczeń z tytułu choroby lub wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym. Środki z funduszu emerytalno-rentowego przeznaczane są na wypłatę emerytur i rent rolniczych. W interesie społecznym zatem leży zapewnienie środków finansowych w tych funduszach na poziomie gwarantującym płynną wypłatę świadczeń. Dalej organ wyjaśnił, że ze złożonych [...] r. oświadczeń wynika, że w bieżącym roku jak i w ciągu dwóch poprzedzających go lat obrotowych wnioskodawca nie otrzymał pomocy de minimis w rolnictwie. W ocenie organu sytuacja, w jakiej znajduje się wnioskodawca, nie jest wyjątkowa. Nie udokumentował on innych zdarzeń losowych, a okoliczności, na które się powoływał w złożonym podaniu o ponowne rozpatrzenie wniosku w sprawie umorzenia zadłużenia, były uwzględnione przy rozpatrywaniu podania z [...] r. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach złożył M. F.. Podniósł, że z działki o powierzchni 44 arów nie można się utrzymać. W chwili jej przejęcia był to ugór porośnięty chaszczami i doprowadzenie go do użyteczności wymaga czasu. Skarżący nie posiada żadnych maszyn rolniczych, za każdą pracę na polu musi płacić. Po wypadku w pracy [...] r. otrzymywał zasiłek chorobowy, potem nie uzyskał zaś świadczenia rehabilitacyjnego. Komisja lekarska orzekła, że w wyniku wypadku doznał 20% uszczerbku na zdrowiu. W tym czasie partnerka straciła pracę i otrzymywała zasiłek dla bezrobotnych. Zdiagnozowano u niej raka. Skarżący uzyskał informacje, że nie przysługują mu świadczenia socjalne, ponieważ posiada grunty wynoszące 1,03 ha przeliczeniowego. W 2020 r. zaszła konieczność leczenia onkologicznego i stałej opieki nad partnerką. Skarżący korzystał w pomocy finansowej rodziny. Finansami partnerki zarządza obecnie syndyk. Skarżący posiada zadłużenie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, które rozłożone jest na raty. Dom, w którym mieszka, wymagał niezbędnych remontów, co wiązało się z wydatkami. Skarżący nie może uzyskać pożyczki, ponieważ nie byłby w stanie jej spłacić. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. W piśmie procesowym z [...] r. skarżący ustosunkowując się do odpowiedzi na skargę podniósł, że nie zgadza się z zaskarżonymi decyzjami, ponieważ są dla niego krzywdzące i nie uwzględniają faktów, które ciągle przedstawia. W uzasadnieniu pisma skarżący powtórzył argumentację zawartą w skardze i prezentowaną w toku postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz.137) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019.2325) - dalej "P.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany, co do zasady, zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Realizując wyżej określone granice kontroli, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z [...] r. naruszają prawo. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Prezesa KRUS w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącemu zadłużenia na ubezpieczenie społeczne rolników. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., zgodnie z którym prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Użyty w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. zwrot "może" oznacza, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia działa w ramach uznania administracyjnego. W przypadku stwierdzenia przesłanki może zatem wniosek uwzględnić lub odmówić jego uwzględnienia, ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Zaznaczyć jednak trzeba, że wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a. Decyzje w przedmiocie ulg, jako decyzje uznaniowe, podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej, takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny przekraczając zasadę swobodnej oceny dowodów, oceniając materiał dowodowy wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego. Dokonując analizy zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że proces decyzyjny organu został przeprowadzony wadliwie. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie został rozpatrzony i oceniony z naruszeniem zasady określonej w art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie jest logiczną konsekwencją materiału procesowego zgromadzonego w sprawie. Organ zgromadził obszerny materiał dowodowy, jednak nieprawidłowo go rozpatrzył i ocenił, co miało wpływ na ustalenia w zakresie istnienia przesłanki ważnego interesu zainteresowanego. Wniosek o umorzenie zaległości składkowych skarżący uzasadnił trudną sytuacją materialną i zdrowotną swoją oraz partnerki. Przeprowadzone przez organ postępowanie (m.in. wizytacja [...] r. w gospodarstwie rolnym strony) potwierdziło okoliczności przedstawione przez rolnika we wniosku o umorzenie zaległości. Nie są one sporne. Zdaniem Sądu sytuacja materialna rolnika, stan zdrowia i wynikająca z nich niemożność opłacania składek może uzasadniać istnienie przesłanki ważnego interesu zainteresowanego. Ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację ubezpieczonego istnieje wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty należności i jego sytuacją materialną istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawnych potrzeb życiowych. Zdaniem Sądu okoliczności faktyczne sprawy uzasadniają stanowisko, że sytuacja skarżącego jest wyjątkowo trudna, stwarza zagrożenie bytu i zdrowia skarżącego oraz jego partnerki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Oznacza to, że wyprowadzone przez organ wnioski co do przesłanki ważnego interesu zobowiązanego nie są prawidłowe, ponieważ nie mają odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym. Wskutek nieprawidłowego rozpatrzenia materiału dowodowego i jego oceny, wywiedzione przez organ wnioski pozostają w sprzeczności z faktami wynikającymi z dowodów dotyczącymi sytuacji materialnej, rodzinnej oraz zdrowotnej skarżącego i jego partnerki. Zdaniem Sądu, fakty wynikające z dokumentów dostarczonych przez skarżącego oraz z przeprowadzonej [...] r. w gospodarstwie rolnika wizytacji, wskazują na ziszczenie się przesłanki ważnego interesu zainteresowanego. Sytuacja materialna i zdrowotna skarżącego oraz jego partnerki, którą należy wziąć pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku, jako okoliczność mieszcząca się w ramach pierwszej z przesłanek umorzenia, jest bardzo trudna. O takiej sytuacji świadczą następujące fakty: rolnik jest bezrobotny, nie uzyskuje żadnego dochodu. Uległ wypadkowi czego konsekwencją są trudności w poruszaniu. Skarżący posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności. Rolnik prowadzi gospodarstwo domowe z partnerką, która również jest bezrobotna. Jej finansami zarządza syndyk. Boryka się z poważnymi problemami zdrowotnymi (choroba nowotworowa). Skarżący nie posiada maszyn rolniczych i za wykonane prace w polu płacił. Ponadto w związku z wypadkiem nie może wykonywać ciężkich prac. Wydatki skarżącego koncentrują się na wydatkach związanych z zaspokojeniem podstawowych, niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (środki żywności i czystości, media, opał, ubezpieczenie domu). Część wydatków przeznaczona została na remont odziedziczonego, w bardzo złym stanie budynku (brak instalacji wodno – kanalizacyjnej, instalacji centralnego ogrzewania, okna, dachu). Należy tu mieć na względzie, że budynek ten służy zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych skarżącego i jego partnerki. Wykazane wydatki na remont domu stanowią zatem wydatki niezbędne, podstawowe i konieczne. Skarżący finansowo korzysta z pomocy rodziny (od dzieci i matki). Trudną sytuację finansową rolnika potwierdza ponadto okoliczność przyznania przez Ośrodek Pomocy Społecznej zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego (decyzje z [...] r. i [...] r.). Środki pomocy społecznej uruchamiane są bowiem w celu wsparcia osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia życia w warunkach nie zagrażających egzystencji. Należy mieć bowiem na uwadze, że okoliczność korzystania z pomocy społecznej, co prawda automatycznie nie przesądza o umorzeniu należności, to może wskazywać, że sytuacja skarżącego jest na tyle trudna, że może uzasadniać zastosowanie ulgi. Powtórzyć należy, że korzystanie ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa stanowi istotną okoliczność mogącą przemawiać za uwzględnieniem żądania strony o umorzenie zadłużenia (por. wyrok NSA 12 lutego 2010 r. sygn. akt II GSK 393/09). Wymienione fakty pozwalają na stwierdzenie, że sytuacja życiowa skarżącego związana z problemami zdrowotnymi i finansowymi nie pozwala na spłatę zadłużenia. Wymaga wyjaśnienia, że ważny interes podatnika, to nie tylko zdarzenia losowe, nadzwyczajne, ale także sytuacja ekonomiczna podatnika. Organ nie zauważył, że w wyjątkowej sytuacji, jak ta w której znalazł się skarżący, powstała obiektywna niemożność zapłaty przez niego zaległych składek. Ich zapłata spowodowałaby trudności w zaspokojeniu podstawowych potrzeb skarżącego i jego partnerki. Podsumowując, wniosek organu o nieistnieniu w okolicznościach sprawy ważnego interesu zainteresowanego jest nieadekwatny do materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Ponownie rozpoznając sprawę organ jeszcze raz rozpatrzy i oceni zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, eliminując przy tym stwierdzone naruszenie przepisów prawa procesowego - w kontekście spełnienia przesłanek z art. 41 a ust. 1 u.u.s.r. Z powyższych względów należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 P.p.s.a uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu.