I SA/Ke 337/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji ostatecznej postanawia: oddalić wniosek. Wraz ze skargą wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. w przedmiocie zmiany decyzji ostatecznej R.K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną i trojgiem dzieci. Wskazał, że jest jedynym żywicielem rodziny, posiada zobowiązania kredytowe – 150.000,00 zł – z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, wskazał, że koszty utrzymania pracowników to – składki ZUS ok. 4.500,00 zł, wypłaty – 7.000,00 zł, koszty utrzymania rodziny oszacował na kwotę ok. 3.000,00 zł. Skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną i trojgiem dzieci w wieku 19, 9 i niespełna 2 lat. Dochód rodziny za 2016 r. stanowił łączną kwotę 64.00,00zł netto, na którą składał się dochód osiągany przez skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej (58.000,00 zł za 2016 r.) oraz świadczenie 500+ na jedno dziecko. Skarżący jako posiadany majątek wykazał trzy nieruchomości rolne wielkości – 0,33 ha, 1,42 ha i 0,88 ha o łącznej wartości 50.000,00 zł oraz samochód osobowy marki Volvo XC90 wartości 25.000,00 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki miesięczne skarżący wskazał kredyty – PKO rata 2350, BS rata 1.130,00zł, koszty mieszkaniowe – 500 zł, opłaty za media ok. 600,00 zł, ubezpieczenia (samochodów, domu, firmy, upraw, grupowe pracowników) ok. 9.500,00 zł - rocznie. Pismem z 4 lipca 2017 r. skarżący na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) dalej ustawa p.p.s.a. został wezwany w terminie siedmiu dni od daty doręczenia pisma sądowego pod rygorem ujemnych skutków procesowych do jego uzupełnienia poprzez: przedłożenie odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego skarżącego, jego żony M. oraz syna J. za rok 2016 – w przypadku niezłożenia zeznania podatkowego za 2016 r. przez którąkolwiek z ww. osób przedłożenie stosownych zaświadczeń w tym zakresie z właściwego urzędu skarbowego; udokumentowanie przyczyn nie uzyskiwania aktualnie dochodów przez żonę skarżącego M.oraz syna J. poprzez przedłożenie stosownych zaświadczeń np. o pozostawaniu osobą bezrobotną, o pobieraniu świadczeń socjalnych, rent, zasiłków itp.; przedłożenie dokumentów (kserokopii, odpisu) na okoliczność, kto jest właścicielem domu, który skarżący wskazuje jako adres zamieszkania tj. P.73, [...] S.; przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącego, jego żonę M. oraz syna J. rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy. W wyznaczonym terminie skarżący przedłożył kopię decyzji Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej z 14 lipca 2017 r. o przyjęciu syna skarżącego J. na I rok studiów stacjonarnych w roku akademickim 2017/2018 na Politechnice Ś., kopię postanowienia Sądu Rejonowego w J. z 30 maja 1989 r. o uregulowaniu własności gospodarstwa rolnego A. i J. W., zaświadczenie z 12 kwietnia 2017 r. Dyrektora Liceum Ogólnokształcącego w S., że syn J. w roku szkolnym 2016/2017 uczęszczał do klasy III tej szkoły, zaświadczenie KRUS z 17 lipca 2017 r., że żona skarżącego podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, zaświadczenie z 17 lipca 2017 r. Naczelnika Urzędu Skarbowego w J., że na dzień wydania zaświadczenia nie wpłynęło zeznanie podatkowe w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2016 M. K., zaświadczenie z 17 lipca 2017 r. Naczelnika Urzędu Skarbowego w J., że na dzień wydania zaświadczenia nie wpłynęło zeznanie podatkowe w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2016 J. K., kopie wydruków z rachunków bankowych skarżącego za okres od 1 kwietnia do 30 kwietnia 207 r., od 1 maja do 31 maja 2017 r. od 1 czerwca do 30 czerwca 2017 r. oraz za okres od 1 kwietnia do 17 lipca 2017 r., które potwierdzają ponoszone przez skarżącego koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą – przelewy do ZUS, US, regularna spłata rat kredytowych oraz opłaty za telefon, telewizję cyfrową, alimenty, przelewy do KRUS, opłaty za media czy zakupy. Skarżący nie przedłożył odpisu (kserokopii) własnego zeznania podatkowego za rok 2016, jak również nie przedłożył stosownego zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego o niezłożeniu takiego zeznania. Zdaniem orzekającego, wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym. Prawo pomocy nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącego nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że nie jest on w stanie opłacić kosztów sądowych. Wyjaśnić w pierwszej kolejności należy, że dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy za punkt odniesienia uzasadnione jest przejęcie przede wszystkim wartości wpisu od skargi – stanowi on bowiem zwykle najwyższy koszt sądowy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stosownie do § 2 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) w niniejszej sprawie winien wynieść kwotę 200,00 zł, to właśnie tę wartość, zdaniem orzekającego, należało przyjąć za podstawę oceny zdolności strony w partycypowaniu w kosztach sądowych. Zwolnienie od kosztów sadowych, którego domaga się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do żadnej z wymienionych grup społecznych skarżący nie należy, a jego sytuacja finansowa nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych. Po pierwsze skarżący posiada nieruchomości w postaci nieruchomości rolnych oraz posiada majątek ruchomy w postaci samochodu osobowego. Ponadto przedstawiając sytuację majątkową skarżący wykazał, że uzyskuje roczny dochód z prowadzonej działalności gospodarczej, który za 2016 r. stanowił kwotę 58.000,00 zł netto co miesięcznie stanowi ponad 4.800 zł netto oraz uzyskuje miesięcznie świadczenie 500+ na jedno dziecko. Podkreślić należy, że na wezwanie Sądu skarżący nie przedłożył rocznego zeznania podatkowego za 2016 r., co rodzi uzasadnione podejrzenia, co do wiarygodności oświadczenia skarżącego w tym zakresie. Miesięczne koszty utrzymania rodziny skarżący określił na kwotę ok. 1.100 zł (koszty mieszkaniowe), ubezpieczenia (samochodów, domu, firmy, upraw, grupowe pracowników) ok. 9.500,00 zł - rocznie, spłata rat kredytowych łącznie w kwocie 3.480 zł miesięcznie. W ocenie orzekającego, miesięczny dochód jaki skarżący uzyskuje oraz kwoty jakie miesięcznie wydatkuje nie pozwalają dać wiary, że skarżący nie jest w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Biorąc również pod uwagę brak problemów w regulowaniu miesięcznych wydatków nie do przyjęcia jest wniosek, że uiszczenie kosztów sądowych wpłynie na jego kondycję finansową. Zdaniem orzekającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za uzasadniony, w sytuacji gdy poniesienie kosztów sądowych skutkowałoby ograniczeniem wydatków na konieczne utrzymanie, a więc na zaspokojenie podstawowych potrzeb socjalnych. Przy czym wysokość wydatków, nawet na te najbardziej podstawowe cele, takie jak wyżywienie, opłaty za mieszkanie, media musi mieścić się w kwotach, które są ponoszone w przeciętnym gospodarstwie domowym. Powyższych wymogów, które uzasadniałyby zwolnienie od kosztów sądowych, skarżący nie spełnia. Ponadto wskazać należy, że fakt na który skarżący się powołuje, iż jest jedynym żywicielem rodziny nie wpłynął znacznie na poziom życia jego rodziny, a wydatki miesięczne przekraczają możliwości przeciętnego gospodarstwa domowego. Jako wysokie należy bowiem określić wydatki na, ubezpieczenia, telefony, na telewizję cyfrową, czy wydatek jednorazowy w sklepie wędkarskim "G. R." w kwocie 480,00 zł. Wydatki te określić należy jako przewyższające możliwości finansowe przeciętnego gospodarstwa domowego i nie można zakwalifikować ich jako niezbędnych dla koniecznego utrzymania. Uwagi tej nie należy traktować jako wskazującej na konieczność rezygnacji ponoszenia tych wydatków – ma ona jedynie na celu wskazanie, że wydatki miesięczne rodziny skarżącego są ponadprzeciętne, znacznie wykraczające poza zakres podstawowych potrzeb socjalnych. Ponadto skarżący nie wskazuje aby miał jakiekolwiek zaległości, czy zobowiązania, których nie jest w stanie spłacić, zarówno w prowadzonym gospodarstwie domowym jak również związanych z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Podkreślić należy, że za zasadnością uwzględnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie przemawia powoływanie się przez stronę skarżącą na fakt spłaty rat kredytowych oraz innych zobowiązań. Podkreślić należy, że fakt spłaty zobowiązań kredytowych, czy innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację materialną strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu od kosztów sądowych w całości i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Spłata kredytu i innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Podkreślić również należy, że ponoszenie kosztów sądowych nie wiąże się z dodatkowym, comiesięcznym obciążeniem budżetu domowego - obowiązek ten zwykle sprowadza się do jednorazowego uiszczenia opłat sądowych, takich jak wpis od skargi, ewentualnie – w zależności od rozstrzygnięcia wyroku – opłata kancelaryjna (100 zł) i wpis od skargi kasacyjnej (równowartość połowy wpisu od skargi). Stosownie natomiast do postanowień art. 200 ustawy p.p.s.a. w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji stronie skarżącej przysługuje od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego, bowiem możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności uznać należało, że skarżący nie wykazał dostatecznie zasadności swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a.