I SA/Ke 344/12

Dnia 11 września 2012 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach – Wydział I w składzie następującym: Referendarz sądowy WSA Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 11 września 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku D. S. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi D. S.i G.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2012r. znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej p o s t a n a w i a 1. zwolnić D.S. od uiszczenia wpisu sądowego od skargi z dnia 17 czerwca 2012r.; 2. oddalić wniosek D.S. o zwolnienie od kosztów sadowych w pozostałym zakresie; 3. oddalić wniosek D.S. o ustanowienie radcy prawnego. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2012r. znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej D. S. zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej ustawą p.p.s.a. wniosek taki powinien być złożony na urzędowym formularzu. Skarżąca nie dopełniła tego wymagania, w związku z tym za pismem z dnia 10 lipca 2012r. Sąd przesłał skarżącej urzędowy formularz PPF i zobowiązał do złożenia wypełnionego w/w formularza w terminie siedmiu dni od daty doręczenia niniejszego pisma pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Skarżąca w zakreślonym w wezwaniu terminie złożyła wniosek na formularzu PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Jak wynika ze złożonego wniosku skarżąca pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z mężem i dwoma synami w wieku 16 i 13lat. Złożony wniosek skarżąca uzasadnia tym, że aktualnie jej mąż jest osobą bezrobotną, a ona ze względu na niewypłacalność kontrahentów straciła płynność finansową i zmuszona została do zawieszenia działalności gospodarczej i nie osiąga dochodu. Jako posiadany majątek skarżąca wykazuje pawilon handlowy wielkości 67m². Po dokonaniu wstępnej analizy wniosku, co do jego treści dane w nim zawarte okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i zdolności płatniczych skarżącej. Z uwagi na powyższe pismem z dnia 16 sierpnia 2012r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia w/w wniosku poprzez złożenie oświadczenia w zakresie rodzaju i wysokości miesięcznych wydatków aktualnie ponoszonych przez skarżących, dochodów z jakich aktualnie utrzymuje się rodzina skarżących, udokumentowanie wysokości miesięcznych kosztów utrzymania mieszkania, przedłożenie kopii zeznania podatkowego skarżących za 2011r.oraz przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżących rachunków bankowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca oświadczyła, że aktualnie w prowadzeniu gospodarstwa domowego pomagają im rodzice i najbliższa rodzina. Miesięczne wydatki rodziny skarżącej to czynsz mieszkaniowy w wysokości 521,57zł, opłata za energię średnio 100,00zł, rata kredytu 3.081,38zł, którą obecnie spłacają rodzice skarżącej. Ponadto skarżąca przedłożyła informację o wysokości czynszu mieszkaniowego (mieszkanie należy do rodziców skarżącej), informację o wysokości raty kredytu, wydruk z konta bankowego operacjami z okresu 3 miesięcy, rozliczenie roczne PIT za 2011r., w którym skarżący nie wykazał dochodów, natomiast skarżąca wykazała z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przychód w kwocie 600.404,13zł, koszty uzyskania przychodu w kwocie 577.698,71zł oraz dochód w kwocie 22.705,42zł Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przedmiotowej sprawie skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W ocenie orzekającego sytuacja finansowa skarżącej wykazana we wniosku prowadzi do konkluzji, że skarżąca wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, nie wykazała natomiast, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Przez uszczerbek koniecznego utrzymania należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Podkreślić należy, że prawo do zwalniania z kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącej nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że nie jest ona w stanie opłacić kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika, którego domaga się skarżąca, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do wymienionej grupy społecznej skarżąca nie należy, bowiem jak wynika z przedłożonego wniosku akt administracyjnych i sądowych choć skarżąca i jej mąż aktualnie nie uzyskują dochodu to regularnie uzyskują środki finansowe od rodziców na spłatę zobowiązań. I tak rodzice skarżącej spłacają zaciągnięty przez skarżącą kredyt – wysokość raty kredytu 3.081,38zł miesięcznie. Przy czym podkreślić należy, że fakt spłaty kredytu nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację finansową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Spłata kredytu nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). W wyjaśnieniach złożonych na żądanie Sądu skarżąca oświadczyła, że mieszkanie, w którym zamieszkuje wraz z rodziną należy do jej rodziców, a rodzice i najbliższa rodzina pomagają im w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Ponadto podkreślić należy, że zarówno skarżąca jak i jej mąż są osobami młodymi zasadnym więc jest, aby podjęli pracę zarobkową, w razie trudności w znalezieniu pracy stałej możliwe jest wykonywanie prac dorywczych czy sezonowych, co zapewne poprawiłoby kondycję finansową rodziny. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności uznano, że rozpatrywany wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego zasługuje na częściowe uwzględnienie poprzez zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi. W pozostałym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Orzekając o zakresie i rodzaju przyznanej pomocy skarżącej wzięto pod uwagę czynności warunkujące skuteczne wniesienie skargi. I tak z art. 220 § 1 ustawy p.p.s.a. wynika, że Sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie uiszczono należnej opłaty. Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym pobiera się wpis. Z powyższego wynika, że skuteczne wniesienie skargi warunkuje wniesienie wpisu. Stąd przyjmując, że sytuacja materialna skarżącej nie uzasadnia zwolnienia od kosztów w zakresie całkowitym, uznano, że dla realizacji jej prawa do sądu istotne znaczenie ma zwolnienie od ponoszenia wpisu od wniesionej skargi. Przyznane zwolnienie umożliwi skarżącej skorzystanie z prawa do rozpoznania niniejszej sprawy przez sąd administracyjny, bowiem na obecnym etapie postępowania nie ma innych kosztów sądowych, które blokowałyby skarżącej prawo dostępu do sądu. Podkreślić również należy że udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest na obecnym etapie postępowanie sądowego konieczny. W myśl art. 175 § 1 ustawy p.p.s.a. oraz art. 194 § 4 ustawy p.p.s.a. staje się on niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto zgodnie z art. 6 ustawy p.p.s.a. sąd winien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi sporządzonej przez stronę. Przy czym podkreślić należy, ze skarżąca prawidłowo sformułowała skargę, w szczególności zawarła w niej wszystkie elementy wymagane przepisami art. 46 § 1 oraz art. 57 § 1 ustawy p.p.s.a. Świadczy to o umiejętności samodzielnej obrony swoich racji przed Sądem. Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej w całości od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla niej radcy prawnego byłoby niezasadne. Na obecnym etapie postępowania udział pełnomocnika z urzędu nie jest bowiem czynnikiem koniecznym realizacji prawa strony do sądu, a zatem jego ustanowienie jako instytucja wyjątkowa nie może mieć w sprawie zastosowania, natomiast zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi umożliwi skarżącej skorzystanie z prawa do sądu. W tej sytuacji w oparciu o powołane wyżej przepisy oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.