I SA/Ke 345/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak Sędziowie Asesor WSA Andrzej Mącznik (spr.) Asesor WSA Magdalena Stępniak Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2024 r. sprawy ze skargi S. D. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 czerwca 2024 r. nr 150500/71/2024-RED-P-438 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie z dnia 26 kwietnia 2024 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z 6 czerwca 2024 r. nr 150500/71/2024-RED-P-438 utrzymał w mocy postanowienie z 26 kwietnia 2024 r. nr 150500/71/2024-RED-P-295 oddalające zarzut złożony przez S. D. (zobowiązany, skarżący) w związku z egzekucją prowadzoną na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] z 19 marca 2024 r. W uzasadnieniu wskazano, że Dyrektor Oddziału ZUS w K. jako organ egzekucyjny działając w oparciu o uregulowania ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2505) dalej "u.p.e.a." wszczął wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne w celu ściągnięcia figurujących na koncie płatnika zaległości z tytułu nieopłacanych składek na FUS oraz FUZ za okres od grudnia 2023 r. do stycznia 2024 r. Na podstawie ww. tytułów egzekucyjnych, obejmujących wskazane zaległości, 19 marca 2024 r. organ skierował zajęcia rachunku bankowego do [...] S.A. Zawiadomienia zostały doręczone do banku 19 marca 2024 r. Przesyłka zawierająca odpisy tytułów wykonawczych oraz ww. zawiadomienia została odebrana przez zobowiązanego 22 marca 2024 r. Zobowiązany 3 kwietnia 2024 r. wniósł zarzuty (pismo z 29 marca 2024 r.). Podniósł, że po otrzymaniu upomnień o numerach od [...] do [...] z 22 lutego 2024 r., które były podstawą wystawienia ww. tytułów wykonawczych dokonał w jednym przypadku zapłaty części ujętych w nich należności, a w drugim przypadku nawet całości, a mimo to zostały skierowane do egzekucji. Na dowód powyższego do pisma załączył kserokopie dowodów wpłat. Zaznaczył, że w obu przypadkach wpłaty były opisane i sygnowane w sposób niebudzący wątpliwości czego dotyczą. Zdaniem zobowiązanego w tej sytuacji należności te nie powinny być skierowane do egzekucji. Rozpoznając zarzuty organ ustalił, że zgodnie z załączonymi dowodami wpłat zobowiązany dokonał następujących wpłat: 15 marca 2024 r. w kwocie [...]zł (w tytule wskazano [...] oraz 15 marca 2024 r. w kwocie [...]zł (w tytule wskazano [...]. W związku z tym, że na koncie płatnika w datach rozliczania wskazanych wpłat figurowały również zaległości z tytułu nieopłaconych składek za wcześniejszy okres (odpowiednio na FUS za okres: sierpień i wrzesień 2023 r., na FUZ za okres sierpień 2023 r. oraz na FUS za okres sierpień 2023 r. i FUZ za okres sierpień 2023 r.), niż ujęty w upomnieniach o numerach od [...] do [...], dokonane wpłaty zostały zaksięgowane w pierwszej kolejności na te należności i w ogóle nie pokryły natomiast zaległości wynikających z upomnień o numerach [...] i [...] Jednocześnie organ przedstawił sposób rozliczenia wpłat. Organ wyjaśnił, że rozliczanie wpłat dokonywanych przez płatnika na poczet składek odbywa się ściśle według zasad wynikających z przepisów prawa i nie ma w tym zakresie dowolności. Również sposób oznaczenia wpłaty przez wpłacającego nie jest jednoznacznie wiążący. Kwestie związane z rozliczaniem składek została uregulowana między innymi w rozporządzeniu Rady Ministrów z 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1771) dalej "rozporządzenie". Zgodnie z § 12 rozporządzenia w przypadku istnienia na koncie płatnika zadłużenia, wpłaty dokonywane na poczet bieżących należności są w pierwszej kolejności rozliczane na zaległe składki. Oznacza to, że pomimo oznaczenia przez zobowiązanego w tytule dokonanych wpłat numerów upomnień, wpłaty te nie zostały w całości rozliczone na wynikające z tych upomnień należności, gdyż w pierwszej kolejności pokryły posiadane przez stronę zaległości za wcześniejszy okres. Nie zostały zatem pokryte w ogóle należności FUS i FUZ objęte ww. upomnieniami za okres od grudnia 2023 r. i stycznia 2024 r. Zdaniem organu zaległości te zostały w pełni zasadnie skierowane na drogę postępowania egzekucyjnego. Na powyższe postanowienie S. D. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniósł o uwzględnienie skargi jako uprawnionej i zasadnej. Podniósł m.in., że z uwagi na spełnienie przez niego w całości lub części wezwań ZUS w zakresie obowiązku zapłaty skierowanych do niego upomnień, wniesione wraz z dowodami wpłat zarzuty powinny skutkować nieskierowaniem tych określonych i oznaczonych należności do egzekucji, o co wnosił w postępowaniu. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga podlegała uwzględnieniu. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935), dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym, co do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekając w tak zakreślonych ramach kontroli zgodności z prawem sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie z 26 kwietnia 2024 r. nr [...] naruszają prawo. Przedmiotem kontroli sądu było postanowienie w przedmiocie oddalenia zarzutu złożonego przez skarżącego w związku z prowadzoną egzekucją zaległości składkowych. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej są podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. W świetle art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej może być: wygaśnięcie obowiązku w całości lub części. Wygaśnięcie obowiązku w całości lub w części może nastąpić na skutek wystąpienia różnych okoliczności. Należą do nich wykonanie obowiązku w całości lub w części, umorzenie obowiązku w całości lub w części oraz przedawnienie. W niniejszej sprawie skarżący twierdził, że wykonał w części swój obowiązek, ponieważ w jednym przypadku dokonał zapłaty części wynikających z przesłanego mu upomnienia należności, a w drugim przypadku nawet całości, a pomimo to zostały skierowane do egzekucji. Organ oddalając zarzut skarżącego wskazał natomiast, że w świetle obowiązujących przepisów zobowiązany był do zaliczenia dokonanych przez skarżącego wpłat na najstarsze zaległości, co oznaczało, że pomimo oznaczenia przez skarżącego w tytule dokonanych wpłat numerów upomnień, wpłaty te nie zostały w całości rozliczone na wynikające z tych upomnień należności. Sąd stwierdził, że stanowisko organu było błędne. Sąd nie neguje, że przepisy § 12 rozporządzenia określają zasady rozliczenia dokonanej przez płatnika składek wpłaty na koncie płatnika i zewidencjonowania danych na koncie ubezpieczonego. Jednakże ww. przepisy rozporządzenia nie mogą być stosowane w każdym stanie faktycznym. Przepisy te nie mogą zostać zastosowane w sytuacji w której organ skierował do dłużnika (a jest nim skarżący), stosownie do art. 15 § 1 u.p.e.a., upomnienie zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. W sprawie niniejszej ustalono, że skarżący zastosował się do otrzymanego upomnienia nr [...] w całości oraz częściowo do upomnienia nr [...] Skarżący nie wpłacił kwot wedle własnego uznania i za dowolnie wybrane przez siebie okresy, a regulował należności określone w wystawionych upomnieniach. Nie dokonał zatem samodzielnie wyboru należności, które chce uregulować, a jedynie zastosował się do treści skutecznego prawnie wezwania wystosowanego przez organ do uiszczenia tych konkretnych należności. Tym samym mógł on, poprzez realizację zobowiązań w stosunku do których odnosiły się upomnienia, skutecznie bronić się przed egzekucją wszczętą na skutek wystawionych tytułów wykonawczych. Co nie jest w sprawie sporne, wierzyciel wystosował zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. upomnienia, w których skonkretyzował należności, a skarżący do tych upomnień częściowo zastosował się, dokonując stosownych wpłat. Sąd zwraca uwagę, że w rozporządzeniu znajduje się § 24, który reguluje w sposób kompleksowy zasady rozliczania wpłat objętych tytułem wykonawczym, po doręczeniu upomnienia lub po wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Zgodnie § 24 ust.1 - 9 rozporządzenia, w brzmieniu obowiązującym na potrzeby niniejszej sprawy, tj. na dzień dokonywania wpłat (15 marca 2024 r.) z wpłaty na pokrycie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, objętych danym tytułem wykonawczym, w pierwszej kolejności pokrywa się koszty upomnienia, koszty egzekucyjne, a następnie składki i odsetki za zwłokę należne funduszowi emerytalnemu i otwartym funduszom emerytalnym, proporcjonalnie do należności tych funduszy objętych tym tytułem. Pozostałą po rozliczeniu, o którym mowa w ust. 1, część wpłaty rozlicza się proporcjonalnie na pokrycie należnych składek i odsetek za zwłokę na fundusz rentowy, fundusz chorobowy i fundusz wypadkowy, proporcjonalnie do należności poszczególnych funduszy objętych danym tytułem wykonawczym (ust. 2). Z wpłaty na pokrycie należności z tytułu składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, objętych danym tytułem wykonawczym, w pierwszej kolejności pokrywa się koszty upomnienia, koszty egzekucyjne, a następnie składki i odsetki za zwłokę. (ust. 3) Z wpłaty na pokrycie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, objętych danym tytułem wykonawczym, w pierwszej kolejności pokrywa się koszty upomnienia, koszty egzekucyjne, a następnie składki i odsetki za zwłokę (ust. 4). Z wpłaty na pokrycie należności z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, objętych danym tytułem wykonawczym, w pierwszej kolejności pokrywa się koszty upomnienia, koszty egzekucyjne, a następnie składki i odsetki za zwłokę należne każdemu z funduszy, proporcjonalnie do należności każdego z tych funduszy objętych tym tytułem (ust. 5). Wpłatę na pokrycie wymierzonej dodatkowej opłaty, objętej danym tytułem wykonawczym, rozlicza się w pierwszej kolejności na pokrycie kosztów upomnienia, kosztów egzekucyjnych, a następnie na pokrycie tej opłaty (ust. 6). Z wpłaty na pokrycie dodatkowej opłaty wymierzonej od nieopłaconych składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, objętej danym tytułem wykonawczym, w pierwszej kolejności pokrywa się koszty upomnienia, koszty egzekucyjne, a następnie dodatkową opłatę przysługującą każdemu z funduszy, proporcjonalnie do kwoty objętej tym tytułem (ust. 7). Nadwyżkę pozostałą po rozliczeniu, o którym mowa w ust. 1-7, rozlicza się z uwzględnieniem § 14 i 15 oraz § 17 i 18 (ust. 8.). Przepisy ust. 1-8 mają zastosowanie do rozliczenia wpłat dokonanych przez płatnika składek po doręczeniu upomnienia lub wszczęciu postępowania egzekucyjnego (ust. 9). Po doręczeniu upomnienia lub po wszczęciu postępowania egzekucyjnego (§ 24 ust. 9) to właśnie § 24 rozporządzenia reguluje zasady rozliczania wpłat dokonywanych przez płatników. Z § 24 rozporządzenia w sprawie składek wprost wynika, że rozliczenie wpłat dokonanych w toku postępowania egzekucyjnego, jak i przed jego wszczęciem, ale dokonanych po doręczeniu upomnienia w rozumieniu art. 15 u.p.e.a., powinno nastąpić na podstawie poszczególnych przepisów § 24 rozporządzenia odnoszących się odrębnie do każdej należności składkowej, niezależnie od tego, czy mamy do czynienia z przymusowym wyegzekwowaniem należności, czy dobrowolną wpłatą płatnika. Przepis § 24 ust. 9 rozporządzenia w zw. z § 24 ust. 1-8 jest przepisem szczególnym względem ogólnej regulacji zawartej w § 12 ust. 1 i 2 tegoż rozporządzenia, dlatego też mając na uwadze jedną z podstawowych zasad wykładni przepisów jaką jest lex specialis derogat legi generali, przyjąć należało, że to właśnie w oparciu o § 24 ust. 9 w zw. z poszczególnymi ust. § 24 rozporządzenia w sprawie składek, organ powinien był dokonać rozliczenia wpłaty skarżącego dokonanej 15 marca 2024 r. po doręczeniu mu upomnień. Przepis § 12 rozporządzenia nie może zostać zastosowany w sytuacji, w której organ skierował do zobowiązanego, stosownie do treści art. 15 § 1 u.p.e.a., upomnienie zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego (por. wyroki NSA z 10 stycznia 2024 r. w sprawach I GSK 1668/22; I GSK 1670/22; I GSK 1945/22; dostępne w CBOSA na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Podsumowując sąd wskazuje, że organ naruszył przepisy § 24 rozporządzenia poprzez jego niezastosowanie w sprawie, co w konsekwencji spowodowało również naruszenie art. 34 § 2 pkt 1 w zw. art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a., poprzez oddalenie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej i przedwczesne uznanie, że obowiązek wskazany w przedmiotowych tytułach wykonawczych nie wygasł. Zalecenia do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań i sprowadzają się do ponownego rozpoznania zarzutów przez organ z uwzględnieniem przedstawionej oceny prawnej, zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a. Organ w pierwszej kolejności ponownie dokona rozliczenia dokonanych przez skarżącego wpłat 15 marca 2024 r., stosując do rozliczenia tych wpłat zasady określone w § 24 rozporządzenia, a po dokonaniu rozliczenia wpłat, rozpozna zarzuty skarżącego sformułowane w piśmie z 29 marca 2024 r. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie z 26 kwietnia 2024 r., gdyż było to niezbędne do końcowego załatwienia sprawy.