I SA/Ke 346/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta po rozpoznaniu w dniu 15 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku J. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J.L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...][...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: 1. zwolnić skarżącego od uiszczenia wpisu od skargi; 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. W sprawie ze skargi złożonej w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...][...] w przedmiocie podatku akcyzowego, J. L.. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. We wniosku z 4 lipca 2014 r. (data nadania na poczcie) wskazał, że jest osobą bezrobotną, utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych, nie posiada innych dochodów, ma przyznany umiarkowany stopień niepełnosprawności i w związku z tym nie jest w stanie pokryć kosztów związanych ze sprawą i adwokatem. Stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej "ustawa p.p.s.a.", wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie: odpisów wszystkich zeznań podatkowych za rok 2013, bądź stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego o nieskładaniu zeznań podatkowych; aktualnego zaświadczenia z Urzędu Pracy potwierdzającego, że skarżący jest osobą bezrobotną wraz ze wskazaniem wysokości pobieranego zasiłku; wyciągu z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; aktualnych zaświadczeń o posiadanych/nieposiadanych przez skarżącego samochodach; dokumentów wskazujących, kto jest właścicielem mieszkania w K. Os. N. S. 59/22, wskazanego przez skarżącego jako miejsce zamieszkania; orzeczenia o niepełnosprawności, a także poprzez określenie miesięcznych kosztów utrzymania wraz ze wskazaniem źródeł ich pokrycia i przez oświadczenie, czy skarżący korzysta z pomocy społecznej. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył wydruk zeznania podatkowego za rok 2013 PIT-36, w którym wykazał dochód z innych źródeł w kwocie 14 692,08 zł oraz stratę z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 425,20 zł, kserokopię zaświadczenia Spółdzielni Mieszkaniowej "N. S." w K. z dnia 12 czerwca 2014 r. o tym, że skarżącemu nie przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu położonego w K. os. N.S. 59/22, kserokopię zaświadczenia z Miejskiego Urzędu Pracy w K. z dnia 10 czerwca 2014 r. wskazującego, że skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna od dnia 25 listopada 2013 r. z prawem do zasiłku dla bezrobotnych do dnia 2 czerwca 2014 r., kserokopię decyzji Prezydenta Miasta K.z 10 czerwca 2014 r. orzekającej o utracie przez J. L. prawa do zasiłku od dnia 3 czerwca 2014 r., kserokopię zaświadczenia z dnia 11 czerwca 2014 r. z Wydziału Komunikacji Urzędu Miasta w K. o braku pojazdów aktualnie zarejestrowanych na rzecz skarżącego, kserokopię pierwszej strony decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 sierpnia 2013 r. o przyznaniu skarżącemu prawa do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 22 lipca 2013 r. do 18 listopada 2013 r. w wysokości podstawy wymiaru. Ponadto J. L. oświadczył, że prowadzenie działalności gospodarczej zakończył w dniu 18 listopada 2013 r. Przedtem przez 6 miesięcy przebywał na zwolnieniu lekarskim, a następnie 12 miesięcy na świadczeniach rehabilitacyjnych. Faktycznie firma skarżącego przestała więc działać w 2012 r. Dodał, że w wyniku choroby uzyskał status osoby niepełnosprawnej, a obecnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Jednocześnie skarżący wyjaśnił, że Spółdzielnia Mieszkaniowa nie wydała mu innego dokumentu niż ten, który został wskazany powyżej, gdyż nie jest właścicielem lokalu położonego w K. os. N. s. 59/22. Dodał, że nie ponosi kosztów utrzymania tego mieszkania i nie wie, kto jest obecnie jego właścicielem. Adres, pod którym znajduje się lokal, jest jedynie jego adresem korespondencyjnym. Oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych, nie korzysta z pomocy społecznej, jego koszty miesięcznego utrzymania wynoszą ok. 1000 zł, a obecnie utrzymuje się z prac dorywczych. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 31 lipca 2014 r. oddalił wniosek J. L.. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem, że jego wyjaśnienia nie są spójne. Wskazał, że złożone przez niego dokumenty są wydawane przez instytucje, wiec manipulacja nimi jest niemożliwa. Dodał, że wykonał zalecenia Sądu i złożył wszelkie możliwe do zdobycia dokumenty. Skarżący powtórzył przy tym podnoszone na wcześniejszym etapie postępowania informacje na temat okoliczności zakończenia działalności gospodarczej i uzyskania statusu osoby niepełnosprawnej i bezrobotnej. W odniesieniu do wykonywanych prac dorywczych wskazał, że czasem jest zatrudniony jako kierowca i z tego tytułu otrzymuje nieregularnie kwotę 600-1000 zł miesięcznie. Są to jedyne dochody, z których zaspakajane są na bieżąco jego potrzeby życiowe. Kwoty te są za małe w stosunku do potrzeb, zwłaszcza w związku z wydatkami na cele zdrowotne. Skarżący jest bowiem przewlekle chory na zakrzepice żylną i zespół pozakrzepowy (m.in. z tego powodu otrzymał stopień niepełnosprawności). Miesięczna kuracja kosztuje ok. 200 zł (leki przeciwzakrzepowe, maści, bandaże, środki opatrunkowe). W odniesieniu do kwestii mieszkaniowej wskazał natomiast, że adres K. os. N s. 59/22 jest ostatnim adresem jego zameldowania na pobyt stały i dlatego używa go jako adresu korespondencyjnego. Nie zamieszkuje pod tym adresem już od kilku lat i jest spod niego wymeldowany, a korespondencję poleconą odbiera na poczcie. W kwestii kosztów miesięcznego utrzymania wskazał, że wynoszą one 1000 zł miesięcznie. Składają się nań wydatki na jedzenie, środki higieny oraz leki. Na podstawie art. 255 ustawy p.p.s.a. Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wskazanie, w jaki sposób są zaspakajane potrzeby mieszkaniowe skarżącego oraz czy ponosi on (i ewentualnie w jakiej wysokości) koszty związane z tymi potrzebami. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, że zamieszkuje u syna i dokłada do czynszu oraz mediów kwotę 350-400 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu na zarządzenie lub postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy, orzeczenie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy, która może być udzielona w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Zgodnie z treścią przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Z powyższego wynika zatem, że przyznanie prawa pomocy (jako odstępstwo od zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa) może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy w jednoznaczny sposób zostanie wykazane spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. W przedmiotowej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Zdaniem Sądu sytuacja majątkowa skarżącego przedstawiona we wniosku prowadzi do konkluzji, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, nie wykazał natomiast, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów tego rodzaju, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, przez który należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przyznanie prawa pomocy, którego domaga się skarżący ma charakter wyjątkowy i jest stosowane wobec osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób przykładowo można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, że skarżący wprawdzie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, jednak nie jest pozbawiony środków do życia. Jego potrzeby mieszkaniowe zaspakaja bowiem lokal, udostępniony mu przez syna, a podstawowe wydatki (jedzenie, leki, środki czystości, partycypacja w czynszu i mediach) skarżący jest w stanie pokrywać samodzielnie z uwagi na podejmowanie prac dorywczych w charakterze kierowcy, z których uzyskuje od 600 do 1000 zł miesięcznie. Możliwość ponoszenia powyższych wydatków potwierdza fakt, że skarżący nie wykazał jakiegokolwiek zadłużenia. Bez wpływu na ocenę sądu nie pozostało również to, że wnioskodawca nie wykazał i nie uprawdopodobnił rodzaju i wysokości wszystkich ponoszonych przez siebie kosztów utrzymania. Wskazał jedynie, że koszty te wynoszą około 1000 zł miesięcznie i obejmują – obok środków higienicznych i jedzenia – wydatki na leki i środki opatrunkowe w wysokości 200 zł oraz opłaty z tytułu czynszu i mediów (350-400 zł). Tymczasem obowiązek wykazania okoliczności, które uzasadniają przyznanie prawa pomocy obciąża ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona winna zatem podjąć czynności, które przekonałyby sąd o zasadności jej wniosku. Przyznania skarżącemu prawa pomocy w pełnym zakresie nie mogą uzasadniać podnoszone przez niego względy zdrowotne. Z orzeczenia z dnia 21 marca 2013 r. (załączonego do akt sprawy o sygn. I SA/Ke 304/14) wprawdzie wynika, że wnioskodawca posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, ale jednocześnie z orzeczenia tego płynie wniosek, że skarżący jest zdolny do pracy w warunkach pracy chronionej oraz że jego niepełnosprawność trwa od 1987 r. Informacja ta wskazuje zatem, że problemy zdrowotne skarżącego nie mają zasadniczego wpływu na jego obecną sytuację materialną. Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Oceniając możliwości finansowe partycypowania przez niego w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 ustawy p.p.s.a., należało natomiast przyjąć że nie może on ponieść pełnych kosztów postępowania. Dokonując takiej oceny, Sąd uwzględnił wysokość uzyskiwanych przez skarżącego dochodów oraz dorywczy charakter podejmowanego zatrudnienia. Orzekając o zakresie i rodzaju pomocy przyznanej skarżącemu, Sąd wziął pod uwagę czynności warunkujące skuteczne wniesienie skargi. Z art. 220 § 1 ustawy p.p.s.a. wynika, że Sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie uiszczono należnej opłaty. Przepis art. 230 § 1 ustawy p.p.s.a. stanowi zaś, że od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym pobiera się wpis. Powyższe oznacza, że skuteczne wniesienie skargi warunkuje wniesienie wpisu. Sąd przyjmując, że sytuacja materialna skarżącego nie uzasadnia zwolnienia od kosztów w zakresie całkowitym, uznał, że dla realizacji jego prawa do sądu istotne znaczenie ma zwolnienie od ponoszenia wpisu. Nie znaleziono natomiast przesłanek do uwzględnienia wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Jak wskazano wyżej udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Taka zaś sytuacja, jak wskazano wyżej, nie zachodzi w przypadku skarżącego. Przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika, na tym etapie postępowania, nie jest zatem warunkiem skutecznego wniesienia i rozpoznania skargi. Stanowisko, że dla oceny udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ma znaczenie etap postępowania sądowo-administracyjnego potwierdził NSA w postanowieniu z dnia 19 maja 2011 r. sygn. akt II GZ 245/11, dostępnym na www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.