I SA/Ke 349/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2018 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności płatniczych 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz radcy prawnego M. Ś. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z [...] 2018 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy S. z [...] 2018 r. nr [..] o odmowie H. K. umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi z nieruchomości położonej w miejscowości M., za lata 2013 – 2017. Organ ustalił, że wnioskiem z 12 lutego 2018 r. H. K. wystąpił o umorzenie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi podnosząc w uzasadnieniu wniosku, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, nie był powiadamiany o konieczności zapłaty opłaty za śmieci a nadto nie jest mieszkańcem Gminy S. tylko zamieszkuje w Gminie P. i tam opłaca podatki i opłaty za gospodarowanie odpadami. Organ wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez doręczenie w terminie 7 dni dokumentów potwierdzających podnoszone we wniosku okoliczności oraz załączenia oświadczenia o stanie majątkowym i sytuacji majątkowej zobowiązanego. Przedmiotowe wezwanie strona odebrała 21 lutego 2018 r. W dniu 13 marca 2018 r. zostało skierowane do wnioskodawcy zawiadomienie w trybie art. 200 ustawy o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym zebranym w sprawie. Kolegium wskazało, że przedmiotem sporu jest rozstrzygnięcie podjęte w warunkach art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej oparte na uznaniu administracyjnym. Z brzmienia tego przepisu wynika, że organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Oznacza to, że nawet jeśli w wyniku analizy sytuacji wnioskodawców okaże się, iż zaistnieją powyższe przesłanki organ może, ale nie musi dokonać umorzenia. Jednocześnie to podatnik, aby wywołać zamierzony skutek w postaci umorzenia zaległości podatkowych i nie narazić się na negatywne rozstrzygnięcie powinien starać się wykazywać, że znajduje się w takiej sytuacji, która uzasadnia przyznanie ulgi. W konsekwencji organ wezwał podatnika do złożenia dokumentów poświadczających istnienie ważnego interesu lub interesu publicznego, udokumentowanie uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych wydatków oraz oświadczenia o sytuacji majątkowej zobowiązanego. Jednocześnie organ ustalił, że podatnik posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 35,15 ha przeliczeniowych. Wobec lakonicznie sformułowanego pisma strony złożonego jako wniosek o umorzenie oraz zaniechania przedstawienia dowodów przez wnioskodawcę organ orzekł o odmowie umorzenia. Na tej podstawie organ doszedł do przekonania, że w sytuacji podatnika nie istnieje ważny interes, o którym mowa w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. Interesu podatnika nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem podatnika o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej. Przeświadczenie podatnika o niezasadności naliczenia opłaty za gospodarowanie odpadami nie zostało poparte żadnymi dowodami w sprawie, ani nie zostało poparte żadnymi rzeczowymi argumentami z jego strony. Na powyższą decyzję H. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. W ocenie skarżącego Sąd powinien rozpatrzeć czy ma opłacać za pole, którego nie użytkuje. W uzasadnieniu podniósł, że od 14 lat jest mieszkańcem Gminy P., zaś na terenie Gminy S. posiada tylko pole, którego wielkość została przez organ podatkowy zawyżona bowiem gospodarstwo o takiej wielkości nie stanowi własności skarżącego. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Na rozprawie 29 listopada 2018 r. skarżący uzupełniając skargę zarzucił naruszenie przepisów art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej na skutek braku weryfikacji twierdzeń skarżącego, że od 14 lat zamieszkuje w innej miejscowości, jak również przepisów art. 121 i 123 § 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 210 §1 pkt 6 i § 4 Ordynacji podatkowej i art. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U.2016.1066) i art. 134 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2016 r., poz.718), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym - co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpatrując sprawę w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podzielił też, uznając za niewadliwe, ustalenia organu w zakresie stanu faktycznego, które znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO dotycząca odmowy umorzenia zaległości podatkowych z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi z nieruchomości położonej w miejscowości M., za lata 2013 – 2017. Przystępując do rozważań w przedmiocie ulg podatkowych, należy zaznaczyć, że zastosowanie ulgi jest instytucją o charakterze wyjątkowym, bowiem zasadą jest terminowe płacenie wszelkich należności publicznoprawnych. Wszelkie ulgi podatkowe są wyjątkiem oraz istotnym odstępstwem od zasady powszechności i równości opodatkowania. W związku z takim charakterem ulg podatkowych oraz faktem, że udzielanie ulg w spłacie podatków traktowane jest co do zasady jako jedna z form pomocy udzielanej przez państwo, pomoc taka dopuszczalna jest w ściśle określonych w przepisach prawa sytuacjach. Podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, którego treść prawidłowo powołało Kolegium. Użycie zwrotu "może" w tym przepisie oznacza, że decyzje organów podatkowych dotyczące udzielania ulg podatkowych podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Tak więc nawet w sytuacji zaistnienia okoliczności wskazujących na istnienie chociażby jednej z przesłanek, o jakich mowa w powołanym przepisie ("ważny interes podatnika" lub "interes publiczny") organ nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia wnioskowanych zaległości. Rozstrzygnięcie organu nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej). Ponadto oceniając zgromadzony materiał dowodowy organy podatkowe muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 191 Ordynacji podatkowej. Wymaga przy tym podkreślenia, że w przypadku postępowania w sprawie umorzenia, ciężar dowodzenia wystąpienia przesłanek umorzenia zdecydowanie przesuwa się na stronę podatnika. Z kolei sądowa kontrola tego rodzaju decyzji sprowadza się do oceny, czy organ zbadał sprawę pod kątem wystąpienia przesłanek wymienionych w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, tj. istnienia w danej sprawie ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, a w przypadku ich stwierdzenia czy organ odmawiając przyznania ulgi nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Podstawowym kryterium oceny zasadności udzielenia ulgi jest istnienie "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego", przy czym są to pojęcia nieostre, co oznacza, że ich treść musi być ustalona w konkretnej sprawie. Dla organu podatkowego oznacza to, że w każdej rozpatrywanej sprawie indywidualnie musi on ustalić i ocenić na czym polega ważny interes podatnika oraz interes publiczny. Kryterium "ważnego interesu podatnika" wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które są wyjątkowe, niezależne od woli oraz sposobu postępowania podatnika (np. klęski żywiołowe, zdarzenia losowe) i jednocześnie uniemożliwiają mu wywiązanie się z ciążących na nim obowiązków względem Skarbu Państwa i które to w żaden sposób nie mogą zostać zaspokojone bez doraźnej pomocy ze strony organów skarbowych. Ważnego interesu podatnika nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem podatnika o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej (por. wyrok NSA z dnia 7 października 2010 r., sygn. akt II GSK 1000/09, Lex nr 746018). Z kolei nakaz uwzględnienia "interesu publicznego" oznacza dyrektywę postępowania, zgodnie z którą należy mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, a także sytuację, gdy zapłata zobowiązania podatkowego spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa (por. wyrok NSA z 22 kwietnia 1999 r., sygn. akt SA/Sz 850/98, Lex nr 36843). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że organy obu instancji prawidłowo przeprowadziły postępowanie. Przystępując do rozpoznania sprawy, organ uwzględnił fakt, że skarżący wystąpił o umorzenie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi podnosząc, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, nie był powiadamiany o konieczności zapłaty opłaty za śmieci a nadto nie jest mieszkańcem Gminy S. tylko zamieszkuje w Gminie P. i tam opłaca podatki i opłaty za gospodarowanie odpadami. W związku z tak umotywowanym wnioskiem, prawidłowe było działanie organu, który wezwał stronę do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez doręczenie w terminie 7 dni dokumentów potwierdzających podnoszone we wniosku okoliczności oraz załączenia oświadczenia o stanie majątkowym i sytuacji majątkowej zobowiązanego. Przedmiotowe wezwanie strona odebrała 21 lutego 2018 r. Następnie w dniu 13 marca 2018 r. zostało skierowane do wnioskodawcy zawiadomienie w trybie art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym zebranym w sprawie. Analiza akt sprawy potwierdza prawidłowość ustaleń faktycznych organu, z których wynika, że wezwanie podatnika do złożenia dokumentów poświadczających jego sytuacje rodzinną i majątkową było niezbędne dla wykazania po stronie skarżącego istnienie ważnego interesu lub interesu publicznego. W tym celu konieczne było udokumentowanie uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych wydatków oraz oświadczenia o sytuacji majątkowej zobowiązanego. Jednocześnie organ ustalił, że podatnik posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 35,15 ha przeliczeniowych. Organ w istocie miał jedynie do oceny stanowisko skarżącego zaprezentowane we winsoku o umorzenie oraz w odwołaniu. Pisma strony w tym zakresie były, jak trafnie podkreśla organ, lakonicznie sformułowane. Skarżący mimo wezwania organu wykazał się całkowicie biernością i bezspornie zaniechał przedstawienia żądanych dowodów. Na podstawie tak ograniczonego materiału dowodowego organ doszedł do usprawiedliwionego przekonania, że w sytuacji podatnika nie istnieje ważny interes, o którym mowa w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. Interesu podatnika nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem podatnika o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej. Przeświadczenie podatnika o niezasadności naliczenia opłaty za gospodarowanie odpadami nie zostało poparte żadnymi dowodami w sprawie, ani nie zostało poparte żadnymi rzeczowymi argumentami z jego strony. Wobec tego brak jest w sprawie uzasadnionych wątpliwości co do nieistnienia spornych zaległości podatkowych, zresztą określonych decyzją ostateczną. Zdaniem Sądu, ocena powyższych okoliczności, dokonana przez organy podatkowe w aspekcie przyznania ulgi podatkowej i stwierdzenie braku przesłanek dla umorzenia zaległości nie nosi cech dowolności. Oceny tej organy dokonały opierając się na sytuacji majątkowej wnioskodawcy, ustalonej na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w ramach przeprowadzonego postępowania, tzn., że posiada gospodarstwo rolne. W niniejszej sprawie skarżący nie wyjaśnił dokładnie całej swojej sytuacji finansowej. Wprawdzie to na organie administracji spoczywa obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego lecz szczegółowe informacje dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej osoby ubiegającej się o umorzenie zaległości finansowej posiada jedynie wnioskodawca. To właśnie strona winna szczegółowo wyjaśnić tę sytuację i wykazać, że spełnione zostały przesłanki uzasadniające umorzenie jej zadłużenia, w tym przypadku określone w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. W przypadku bowiem postępowania w sprawie umorzenia, ciężar dowodzenia zdecydowanie przesuwa się na stronę podatnika. W interesie podatnika leży podanie do wiadomości organów wszystkich istotnych okoliczności sprawy i dopilnowanie utrwalenia ich w dokumentach. Podatnik musi mieć świadomość, że zgodnie z ogólną zasadą postępowania dowodowego, ciężar dowodzenia spoczywa na tym, kto wywodzi określone skutki prawne. Do niego należy inicjatywa dowodowa, choć organ podatkowy powinien dokonać weryfikacji dowodów przedstawionych przez stronę według zasad ogólnych, w szczególności z zachowaniem zasady wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Tym samym podatnik powinien współprzyczyniać się do gromadzenia dowodów i nie może czuć się zwolniony od współdziałania z organem podatkowym. Na ten aspekt zwrócił także uwagę NSA w wyroku z dnia 25 kwietnia 2008 r. (sygn. akt II FSK 346/07, dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdzając, że pomimo braku jednoznacznych regulacji ustawowych w sprawach ulg i zwolnień uznaniowych udzielanych na podstawie art. 67a Ordynacji podatkowej nie można odrzucić tezy, że ciężar udowodnienia okoliczności, na które powołuje się wnioskodawca w swoim wniosku, powinien także spoczywać na samym zainteresowanym. Wnioskodawca bowiem wskazując na przeszkody w zakresie możliwości uiszczenia opłaty najczęściej sam dysponuje odpowiednimi dowodami mogącymi potwierdzić określone fakty. Należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie wnioskodawca, pomimo wezwań organu, nie przedstawił dokumentów wskazujących na ponoszone przez niego wydatki. Nie można bowiem przyjąć, że zadośćuczynieniem temu obowiązkowi było zawarcie w odwołaniu zarzutu co do nieprzeprowadzenia kontroli na miejscu. H. K. nie przedstawił również dokumentów potwierdzających wystąpienie u niego nadzwyczajnych losowych przypadków uzasadniających niemożliwość uregulowania zaległości. W związku z powyższym, organy orzekły na podstawie zgromadzonego przez nie materiału dowodowego, który w takiej postaci dał im podstawę do odmowy umorzenia zaległości. Organy podatkowe uwzględniły całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać ważny interes podatnika lub interes publiczny, nie naruszając przy tym przepisów postępowania podatkowego, w tym nie przekraczając granic określonych w art.191 Ordynacji podatkowej. Tym samym nie zasługują na uwzględnienie zarzuty pełnomocnika skarżącego dotyczące naruszenia art. 122 i 187 § 1 oraz art. 121 i art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej. Nie stwierdza się również naruszenia art. 210 § 1 pkt 6 i § 6 oraz art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. Stwierdzając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Sąd na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Wynagrodzenie pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu w pkt 2 wyroku, Sąd przyznał na podstawie art. 250 § 2 ustawy p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U.2016.1715).