I SA/Ke 363/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek, Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędzia WSA Mirosław Surma (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 września 2021 r. sprawy ze skargi Rzecznika Praw Obywatelskich na postanowienie Prezydenta Miasta K. z dnia ... nr ... w przedmiocie pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia uchyla zaskarżone postanowienie. 1. Pismem z .... Z. K.wniosła o umorzenie II i III raty podatku od nieruchomości w kwocie 932 zł. W uzasadnieniu wskazała, że budynki, których dotyczą należności podatkowe, użycza nieodpłatnie synowi i mężowi, którzy prowadzą na nich działalność gospodarczą. Z uwagi na pandemię COVID-19 i związany z nią znaczny spadek przychodu dla firm, mąż i syn nie są w stanie pokryć tych kosztów. 2. Postanowieniem z ... nr: ... na podstawie art. 216 i 165a § 1 Ordynacji podatkowej Prezydent Miasta K. odmówił wszczęcia postępowania w części dotyczącej II raty podatku od nieruchomości za 2020 r. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że Z. K. na dzień złożenia wniosku nie posiadała zaległości podatkowej z tytułu III raty podatku od nieruchomości stąd postępowanie w ww. sprawie nie mogło zostać wszczęte. W dniu 4 czerwca 2020 r. Prezydent Miasta K. działając na podstawie art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej wezwał Z. K.do uzupełnienia wniosku o umorzenie zaległości podatkowej z tytułu raty II i III podatku od nieruchomości za 2020 r. w terminie 7 dni licząc od następnego dnia po dniu jego doręczenia. Organ uznał, że z uwagi na to, że Z.K. wynajmuje nieruchomości będące przedmiotem sprawy na prowadzenie działalności gospodarczej, to do pomocy o którą się ubiega mają zastosowanie przepisy o pomocy publicznej, zgodnie z wymogami art. 37 ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2020 poz. 708), dalej "ustawa o pomocy publicznej" w zw. z art. 67b § 1 Ordynacji podatkowej. W wezwaniu zażądano podania informacji co do rodzaju oraz przeznaczenia pomocy, o którą ubiega się wnioskodawczyni, a jeżeli przedsiębiorstwo ubiega się o pomoc de minimis: a) przedstawienia wszystkich zaświadczeń o pomocy de minimis, pomocy de minimis w rolnictwie i pomocy de minimis w rybołówstwie, jakie otrzymało w roku, w którym ubiega się o pomoc oraz w ciągu dwóch poprzedzających go lat: b) albo oświadczenia o wielkości pomocy de minimis, pomocy de minimis w rolnictwie i pomocy de minimis w rybołówstwie otrzymanej w tym okresie; c) oświadczenia o nieotrzymaniu pomocy, o której mowa powyżej, w tym okresie; przedstawienia informacji niezbędnej do udzielenia pomocy de minimis lub pomocy publicznej innej niż pomoc de minimis na odpowiednim formularzu: 1. formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis (rozporządzenie Rady Ministrów z 29 marca 2010r. (Dz.U. z 2010 r. poz. 311 ze zm.), 2. formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc inną niż pomoc de minimis w rolnictwie i pomocy de minimis w rybołówstwie (Rozporządzenie Rady Ministrów z 29 marca 2010 r. - Dz.U. nr 53 poz. 312); przedstawienia informacji o sytuacji ekonomicznej wnioskodawcy, w tym sprawozdań finansowych za okres 3 ostatnich lat obrotowych sporządzanych stosownie do prowadzonej formy rozliczeniowej (tj. za lata 2018-2019 i I-IV 2020 r.), wskazania dowodów, że przedsiębiorca spełnia warunki do uzyskania pomocy de minimis albo pomocy publicznej o takim przeznaczeniu jakie wskazał. Ponadto w tym samym wezwaniu organ na podstawie art. 155 § 1 Ordynacji podatkowej zażądał od wnioskodawczyni w terminie 7 dni od licząc od dnia następnego po dniu doręczenia niniejszego pisma do: – szczegółowego i sumiennego wypełnienia informacji (protokołu) o stanie majątkowym, - udokumentowania wszystkich danych zawartych w ww/ protokole, w szczególności stanu majątkowego i finansowego zobowiązanej oraz wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym; - udokumentowania wysokości ponoszonych miesięcznych wydatków, które obniżają zdolności płatnicze strony i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. W treści wezwania organ poinformował, że niewypełnienie warunku w zakresie informacji dotyczącej pomocy publicznej spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Przedmiotowe wezwanie Z.K. otrzymała w dniu 9 czerwca 2020 r. 3. Postanowieniem z ..., nr ... Prezydent Miasta K. na podstawie art.169 § 4 Ordynacji podatkowej pozostawił bez rozpatrzenia wniosek Z. K. w sprawie o umorzenie II raty podatku od nieruchomości. W uzasadnieniu wskazał, że Z.K. nie udzieliła w wyznaczonym terminie informacji w zakresie określonym przez organ podatkowych niezbędnych do rozpatrzenia wniosku, pomimo skutecznie doręczonego wezwania w dniu 9 czerwca 2020 r. 4. Po rozpoznaniu zażalenia wnioskodawczyni Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. postanowieniem z ... nr ... uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Z treści uzasadnienia tego postanowienia wynika, że Z. K. w zażaleniu na postanowienie organu I instancji podniosła, że została wezwana do wypełnienia dokumentów, które nie mają zastosowania w sprawie. Wskazała, że nie ubiegała się o pomoc de minimis, a jedynie o umorzenie II raty podatku od nieruchomości ze względu na sytuację kryzysową związaną z COVID-19. Organ odwoławczy stwierdził, że okoliczność wskazana w treści podania, a mianowicie, że nieruchomość strony zajęta jest na działalność gospodarczą prowadzoną przez inne podmioty, którzy na mocy umowy użyczenia zawartej ze stroną mają ponosić koszty utrzymania nieruchomości, nie spowodowała, że Z. K. jest osobą prowadzącą działalność gospodarczą. Organ pierwszej instancji wadliwie zakwalifikował wniosek strony jako wniosek podatnika prowadzącego działalność gospodarczą. Z treści wniosku wynikało, że wnioskodawczyni nie prowadzi działalności gospodarczej, a udzielona ulga nie będzie pomocą publiczną. W związku z tym, w ocenie organu odwoławczego, podanie strony nie zawierało braków formalnych, które mogłyby skutkować pozostawieniem podania bez rozpoznania. Wydane przez Prezydenta Miasta K. postanowienie o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania naruszało zatem przepis art. 169 Ordynacji podatkowej i podlegało wyeliminowaniu z obrotu prawnego. 5. W dniu 29 października 2020 r. Prezydent Miasta K. na podstawie art. 155 § 1 Ordynacji podatkowej wezwał Z. K. w terminie 7 dni licząc od następnego dnia po dniu doręczenia wezwania do – szczegółowego i sumiennego wypełnienia informacji (protokołu) o stanie majątkowym, - udokumentowania wszystkich danych zawartych w ww/ protokole, w szczególności stanu majątkowego i finansowego zobowiązanej oraz wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym; - udokumentowania wysokości ponoszonych miesięcznych wydatków, które obniżają zdolności płatnicze strony i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym; Organ wskazał, że strona winna wykazać i udokumentować istnienie ważnego interesu podatnika lub interesu społecznego uzasadniającego umorzenie zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości, a także udokumentować swoją sytuację ekonomiczną. Przedmiotowe wezwanie nie określało skutków, jakie spowoduje nieuzupełnienie ww. dokumentów. Ponadto kolejnym pismem z 29 października 2020 r. Prezydent Miasta K. na podstawie art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej wezwał Z. K. do uzupełnienia wniosku o umorzenie zaległości podatkowej z tytułu raty II podatku od nieruchomości za 2020 r. w terminie 7 dni licząc od następnego dnia po dniu jego doręczenia do przedstawienia następujących informacji: - rodzaju oraz przeznaczenia pomocy, o którą się ubiega, - jeżeli przedsiębiorstwo ubiega się o pomoc de minimis: a) przedstawić wszystkie zaświadczenia o pomocy de minimis, pomocy de minimis w rolnictwie i pomocy de minimis w rybołówstwie, jakie otrzymał w roku, w którym ubiega się o pomoc oraz w ciągu dwóch poprzedzających go lat; b) albo oświadczenie o wielkości pomocy de minimis, pomocy de minimis w rolnictwie i pomocy de minimis w rybołówstwie otrzymanej w tym okresie; c) oświadczenie o nieotrzymaniu pomocy, o której mowa powyżej, w tym okresie - przedstawić informację niezbędne do udzielenia pomocy de minimis lub pomocy publicznej innej niż pomoc de minimis na odpowiednim formularzu: 1. formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 marca 2010r. (Dz.U. z 2010 poz. 311 ze zm.) 2. formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc inną niż pomoc de minimis w rolnictwie i pomocy de minimis w rybołówstwie ( Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 marca 2010r. Dz.U. nr 53 poz. 312) - przedstawić informacje o sytuacji ekonomicznej wnioskodawcy, w tym sprawozdania finansowe za okres 3 ostatnich lat obrotowych sporządzane stosownie do prowadzonej formy rozliczeniowej (tj. za lata 2018-2019 i I-IV 2020 r.) - wskazać dowody, że przedsiębiorca spełnia warunki do uzyskania pomocy de minimis albo pomocy publicznej o takim przeznaczeniu jakie wskazała. Organ uznał, że z uwagi na to, że Z. K. wynajmuje nieruchomości będące przedmiotem sprawy na prowadzenie działalności gospodarczej to do pomocy o którą się ubiega mają zastosowanie przepisy o pomocy publicznej, zgodnie z wymogami art. 37 ustawy o pomocy publicznej w zw. z art. 67b § 1 Ordynacji podatkowej. W treści wezwania organ poinformował, że niewypełnienie warunku w zakresie informacji dotyczącej pomocy publicznej spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia. W odpowiedzi na wezwania wnioskodawczyni wskazała, że organ przesłał jej te same druki do wypełnienia co uprzednio. Ponownie podała, że nie występuje o pomoc "de minimis". Pomoc jest potrzebna firmom, którym użycza bezpłatnie swe nieruchomości (nie czerpie z tego żadnego zysku). Wnioskodawczyni ich niejako reprezentuje i chce pomóc bowiem w związku z pandemią obniżyły się zdolności płatnicze tych firm. Postanowieniem z ...., nr ... Prezydent Miasta K. na podstawie art.169 § 4 Ordynacji podatkowej pozostawił bez rozpatrzenia wniosek Z. K. w sprawie o umorzenia II raty podatku od nieruchomości. W uzasadnieniu wskazał, że uwzględnił w części wytyczne Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. i nie zgadzając się z wytycznymi w kwestii pomocy publicznej, pismem z 29 października 2020 r. ponownie wezwał zobowiązaną do uzupełnienia wniosku, zgodnie z wymogami art. 37 ust. 5 ustawy o pomocy publicznej w zw. z art. 67 b ust. 1 Ordynacji podatkowej. Organ stwierdził, że Z. K. udostępniając nieruchomość będącą przedmiotem sprawy na prowadzenie działalności gospodarczej stała się przedsiębiorcą. Wskazano, że z uwagi na fakt, że Z. K. nie udzieliła w wyznaczonym terminie informacji w zakresie określonym przez organ podatkowy, niezbędnych do rozpatrzenia wniosku (pomimo skutecznie doręczonego wezwania w dniu 3 listopada 2020 r.), stosownie do treści art.169 § 4 Ordynacji podatkowej, to skutkowało pozostawieniem bez rozpatrzenia przedmiotowego podania strony. 6. W dniu 24 maja 2020 r. Rzecznik Praw Obywatelskich złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na postanowienie Prezydenta Miasta K. z ... o pozostawieniu bez rozpatrzenia wniosku Z. K. w sprawie umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości za 2020 r. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 169 § 1 i § 4 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 168 § 2 Ordynacji podatkowej oraz art. 67a i 67b Ordynacji podatkowej poprzez jego zastosowanie w trakcie rozpoznawania wniosku podatnika o zastosowanie ulgi i błędne uznanie, że był on dotknięty brakami formalnymi których podatnik nie usunął w zakreślonym terminie, co skutkowało pozostawieniem podania bez rozpatrzenia, w sytuacji kiedy nieudzielanie żądanych przez organ informacji nie stanowiło braku formalnego w rozumieniu w/w regulacji, a sprawa podatnika winna być rozpatrzona merytorycznie, z tego względu, że Prezydent podjął czynności do tego zmierzające; b) art. 233 § 2 Ordynacji podatkowej poprzez niezrealizowanie wytycznych organu odwoławczego, co do zakresu ponownego rozpatrzenia sprawy, wyrażonych w ramach kontroli instancyjnej; c) art. 120 § 1 i art. 121 Ordynacji podatkowej, tj. naruszenie zasady legalizmu oraz zasad zaufania organów podatkowych poprzez rozszerzającą wykładnię art. 169 § 1 i 4 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 168 § 2 Ordynacji podatkowej i uznanie za brak formalny nieudzielenie organowi informacji o uzyskanej pomocy publicznej przez co zamknięto podatnikowi możliwość rozpatrzenia jego sprawy w sposób merytoryczny, a także przez niezrealizowanie wytycznych organu odwoławczego, co do zakresu ponownego rozpatrzenia sprawy. Wskazując na powyższe skarżący na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej. 7. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: 7.1 Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi przepisami prawa, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w wypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola działalności organów administracji publicznej obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (art. 3 § 1 i art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). 7.2 Realizując powyżej określone ramy prawne sądowej kontroli postanowień organów administracji sąd uznał, że skarga Rzecznika Praw Obywatelskich była zasadna, gdyż zaskarżone postanowienie naruszało przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Procesowa pozycja skarżącego została jasno uregulowana w art. 8 § 1 i § 2 p.p.s.a. i dopuszczalność wniesienia przez niego skargi w tej sprawie nie budziła wątpliwości prawnych sądu. 7.3 Sąd potwierdza prawidłowość stanowiska skarżącego, że w realiach niniejszej sprawy brak było podstaw dla pozostawienia przez organ administracji wniosku bez rozpatrzenia. Ramy prawne takiego działania procesowego wyznacza zasadniczo treść art. 169 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z przepisem § 1 tego artykułu jeżeli podanie nie spełnia wymogów określonych przepisami prawa, organ podatkowy wzywa wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie 7 dni z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia, a zgodnie z § 4 tego artykułu organ podatkowy wydaje postanowienie o pozostawieniu podania bez rozpatrzenia, na które przysługuje zażalenie. Wymogami, o których mowa w art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej są w szczególności wymagania formalne określone w art. 168 § 2 Ordynacji podatkowej, stanowiącym, że podanie powinno zawierać co najmniej treść żądania, wskazanie osoby, od której pochodzi, oraz jej adresu (miejsca zamieszkania lub pobytu, siedziby albo miejsca prowadzenia działalności), a także czynić zadość innym wymogom ustalonym w przepisach szczególnych. W sprawie organ podatkowy powołał się właśnie na te ostatnie wymogi wynikające z przepisów art. 37 ust. 5 ustawy o pomocy publicznej, do których także odsyła art. 67b § 1 Ordynacji podatkowej, i wezwał stronę do uzupełnienia wniosku o dokumenty wynikające z tych szczególnych przepisów (wezwania z 4 czerwca 2020 r. oraz z 29 października 2020 r.). W ocenie sądu, choć niewątpliwie powyższe przepisy dają podstawę dla żądania od wnoszącego o umorzenie zaległości podatkowych dodatkowych dokumentów, to w realiach faktycznych, jak również prawnych niniejszej sprawy, w tym wynikających z podjętego uprzednio rozstrzygnięcia podatkowego organu odwoławczego, nie pozwalały one na zastosowanie wynikających z nich sankcji, tj. pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia. Po pierwsze, organ podatkowy działał w swoistej konwencji procesowej, tj. w warunkach związania rozstrzygnięciem organu wyższej instancji (art.233 § 2 w zw. z art. 239 Ordynacji podatkowej). Otóż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., rozpoznając zażalenie na uprzednie pozostawienie wniosku podatniczki bez rozpatrzenia, uchyliło to rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, uznając że organ ten wadliwie zakwalifikował wniosek strony jako wniosek podatnika prowadzącego działalność gospodarczą. Z treści wniosku wynikało bowiem, że wnioskodawczyni nie prowadzi działalności gospodarczej, a udzielona ulga nie będzie pomocą publiczną. Podanie strony zatem nie zawierało braków formalnych, które mogłyby skutkować pozostawieniem podania bez rozpatrzenia (zob. pkt 4 niniejszego uzasadnienia). Rozstrzygnięcie organu odwoławczego nie pozostawiało wątpliwości, że organ pierwszej instancji winien rozpatrzeć wniosek strony. O ile bowiem rozstrzygnięcie kasacyjne organu odwoławczego, wydane w warunkach art.233 § 2 Ordynacji podatkowej, nie może odnosić się do istoty sprawy i przesądzać o jej wyniku, to niewątpliwie wiąże formalnie organ pierwszej instancji. Tym samym w realiach niniejszej sprawy organ pierwszej instancji nie mógł, z tych samych co uprzednio powodów, pozostawić wniosku strony bez rozpatrzenia; miał obowiązek dalszego procedowania. Sąd potwierdza prawidłowość wnioskowania organu odwoławczego w tym zakresie, uznając przy tym, że sama treść wniosku o przyznanie ulgi podatkowej nie pozwalała na jednoznaczną kwalifikację, jak uczynił to organ pierwszej instancji, że wniosek pochodzi od przedsiębiorcy. Po drugie, nawet akceptując założenie organu pierwszej instancji, że wnioskodawczyni występuje z wnioskiem jako przedsiębiorca, co uzasadniało uzupełnienie wniosku, to zauważyć należy, że wnioskodawczyni w reakcji na to wezwanie jednoznacznie wskazała, że nie ubiega się o pomoc de minimis. Odpowiedzi tej udzieliła też w terminie (7 dni) wynikającym z art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej. Dlatego organ podatkowy nie był uprawniony do pozostawienia jej wniosku bez rozpatrzenia; powinien prowadzić postępowanie, w ramach którego ocenić zarówno przesłanki formalne, jak i merytoryczne, dla załatwienia przedmiotowego wniosku. Po trzecie, potwierdzenia prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia, wbrew stanowisku zawartemu przez organ podatkowy w odpowiedzi na skargę, nie może stanowić pogląd zawarty w wyroku NSA z 5 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FSK 1817/10 (dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Otóż spór objęty tym wyrokiem nie dotyczył, tak jak w niniejszej sprawie, posiadania przez wnioskodawcę statusu przedsiębiorcy, a zakresu wymogów formalnych wniosku składanego przez podmiot, co do którego nie było wątpliwości, że jest przedsiębiorcą. Ubocznie należy stwierdzić, że sąd podziela pogląd zawarty w tymże wyroku NSA. 7.4 Sąd stwierdził, że zarzuty i wnioski skargi zasługiwały na uwzględnienie. Obowiązkiem organu podatkowego będzie rozpatrzenie przedmiotowego wniosku. 7.5 Mając na uwadze powyższe sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.