I SA/Ke 375/11

Dnia 16 września 2011 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach – Wydział I w składzie następującym: Referendarz sądowy WSA Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 16 września 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J. O. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.K.-O. i J. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty p o s t a n a w i a 1. zwolnić J.O. od uiszczenia wpisu sądowego od skargi z dnia 24 czerwca 2011r.; 2. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sadowych w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego z dnia 16 sierpnia 2011r. w wysokości 500zł od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. znak: [....] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty J. O. złożył sporządzony na urzędowym formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 23 sierpnia 2011r. skarżący został wezwany do uzupełnienia braku formalnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych poprzez podpisanie wniosku. Skarżący uzupełnił brak formalny złożonego wniosku w terminie. Jak wynika z informacji zawartych we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną i nieosiągającą dochodu córką w wieku 25lat – studentką V roku. Złożony wniosek skarżący uzasadnia tym, że jest na rencie i uzyskuje świadczenie w wysokości 1000zł miesięcznie, dodatkowo prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód w kwocie 1000zł miesięcznie. Żona skarżącego również jest na rencie i pobiera świadczenie w wysokości 1000zł miesięcznie. Dochód skarżących obciążony jest ratami bankowymi, kosztami utrzymania rodziny i opłatami za mieszkanie. Skarżący wskazuje również na zaległości z tytułu opłat za mieszkanie w kwocie 8500zł oraz zobowiązania z tytułu niezapłaconych składek ZUS - 10000zł, raty kredytu hipotecznego 2000zł, zakup leków dla żony i wizyty u lekarzy w kwocie ok. 300zł miesięcznie. Jako posiadany majątek skarżący wykazuje mieszkanie w K. wielkości 62,4m² oraz działkę o pow. 600m² z rozpoczętą budową domu. Ponadto skarżący jest właścicielem samochodu marki Skada o wartości ok. 20000zł stanowiącego środek trwały przeznaczony do wykonywania działalności gospodarczej. Stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) zwanej dalej ustawą p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przedmiotowej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie orzekającego sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego wykazana we wniosku prowadzi do konkluzji, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, jednak nie w zakresie całkowitego, a częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Podkreślić należy, że prawo do zwalniania z kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącego nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że nie jest on w stanie opłacić częściowo kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, którego domaga się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne, czy osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do żadnej z wymienionych grup społecznych skarżący nie należy, bowiem jak wynika z przedłożonego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, akt administracyjnych oraz akt sądowych skarżący i jego żona uzyskują stały miesięczny dochód z tytułu rent w łącznej wysokości 2000zł miesięcznie, ponadto skarżący prowadzi działalność gospodarczą - koncesjonowane biuro usług detektywistycznych i ochrony (karta 31 akt administracyjnych), z której również uzyskuje dochody ok. 1000zł miesięcznie. Ponadto jak wynika z informacji zawartych w złożonym wniosku oraz aktach sądowych i administracyjnych skarżący i jego żona są właścicielami mieszkania wielkości 62,4m² w centrum K. oraz działki budowlanej o pow. 600m² z rozpoczętą w 2007r. budową domu w miejscowości B. gm. D. (karta 17 akt sądowych). Skarżący jest także właścicielem samochodu o wartości 20000zł. Argumentem za przyznaniem prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych nie może być również fakt obciążenia budżetu rodzinnego zobowiązaniami z tytułu niezapłaconych składek ZUS, zobowiązaniami z tytułu kosztów niezapłaconych od lokalu mieszkalnego, ratami bankowymi, czy spłata kredytu hipotecznego w wysokości 2000zł miesięcznie. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową skarżącego, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu od kosztów sądowych w całości i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia częściowych kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem zwłaszcza spłata kredytu hipotecznego nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Ponadto podkreślić należy, że córka skarżącego jest osobą dorosłą - 25lat, jak wskazuje skarżący jest studentką V roku, a jak wynika z akt administracyjnych (karta 33/1) studiuje odpłatnie w systemie zaocznym, zasadnym więc jest, aby córka podjęła pracę możliwą do wykonywania przez studenta V roku studiów zaocznych – dorywczą, czy sezonową, co zapewne poprawiłoby kondycję finansową rodziny. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności uznano, że rozpatrywany wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych zasługuje na częściowe uwzględnienie poprzez zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi. W pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych należało oddalić. Orzekając o zakresie i rodzaju przyznanego skarżącemu zwolnienia wzięto pod uwagę czynności warunkujące skuteczne wniesienie skargi. I tak z art. 220 § 1 ustawy p.p.s.a. wynika, że Sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie uiszczono należnej opłaty. Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym pobiera się wpis. Z powyższego wynika, że skuteczne wniesienie skargi warunkuje wniesienie wpisu. Stąd przyjmując, że sytuacja materialna skarżącego nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie całkowitym, uznano, że dla realizacji jego prawa do sądu istotne znaczenie ma zwolnienie od ponoszenia wpisu od wniesionej skargi. Przyznane zwolnienie umożliwi skarżącemu skorzystanie z prawa do rozpoznania niniejszej sprawy przez sąd administracyjny, bowiem na obecnym etapie postępowania nie ma innych kosztów sądowych, które blokowałyby skarżącemu prawo dostępu do sądu. W tej sytuacji w oparciu o powołane wyżej przepisy oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.