I SA/Ke 375/11

Dnia 16 września 2011 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach – Wydział I w składzie następującym: Referendarz sądowy WSA Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 16 września 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku B. K.-O. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi B. K.-O. i J.O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K z dnia [...]. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty p o s t a n a w i a 1. zwolnić B. K.-O.od uiszczenia wpisu sądowego od skargi z dnia 24 czerwca 2011r.; 2. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sadowych w pozostałym zakresie; 3. oddalić wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego z dnia 25 lipca 2011r. w wysokości 500zł od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia B. K.-O.. znak: B. K.-O.w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty B. K.-O.złożyła wniosek o zwolnienie od wpisu oraz ustanowienie pomocy prawnej. Zgodnie z art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) zwanej dalej ustawą p.p.s.a. wniosek taki powinien być złożony na urzędowym formularzu. Skarżąca nie dopełniła tego wymagania, w związku z tym za pismem z dnia 5 sierpnia 2011r. Sąd przesłał skarżącej urzędowy formularz PPF i zobowiązał do złożenia wypełnionego w/w formularza w terminie siedmiu dni od daty doręczenia niniejszego pisma pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Skarżąca w zakreślonym w wezwaniu terminie złożyła wniosek na formularzu PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Jak wynika ze złożonego wniosku skarżąca pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z mężem i nieosiągającą dochodu córką w wieku 25lat – studentką V roku. Złożony wniosek skarżąca uzasadnia tym, że aktualnie jest na rencie i uzyskuje świadczenie w wysokości 1000zł miesięcznie. Mąż skarżącej również jest rencistą i pobiera rentę w wysokości 1000zł miesięcznie, dodatkowo prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód w kwocie 1000zł miesięcznie. Dochód skarżących obciążony jest ratami bankowymi, kosztami utrzymania i opłatami. Skarżąca wskazuje również na zobowiązania z tytułu kosztów niezapłaconych od lokalu mieszkalnego w kwocie 8500zł oraz zobowiązania z tytułu niezapłaconych składek ZUS - 9000zł, raty kredytu hipotecznego 2000zł, zakup leków w kwocie ok. 300-400zł miesięcznie. Jako posiadany majątek skarżąca wykazuje mieszkanie w K. wielkości 62m² oraz działkę o pow. 600m² z rozpoczętą budową domu. Ponadto mąż skarżącej jest właścicielem samochodu marki Skada Octavia o wartości ok. 20000zł, służącego do wykonywania działalności gospodarczej. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przedmiotowej sprawie skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W ocenie orzekającego sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącej wykazana we wniosku prowadzi do konkluzji, że skarżąca wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, nie wykazała natomiast, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Przez uszczerbek koniecznego utrzymania należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Podkreślić należy, że prawo do zwalniania z kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącej nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że nie jest ona w stanie opłacić kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika, którego domaga się skarżąca, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne, czy osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do żadnej z wymienionych grup społecznych skarżąca nie należy, bowiem jak wynika z przedłożonego wniosku akt administracyjnych i sądowych skarżąca i jej mąż uzyskują stały miesięczny dochód z tytułu rent w łącznej wysokości 2000zł miesięcznie, ponadto mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą - koncesjonowane biuro usług detektywistycznych i ochrony (karta 31 akt administracyjnych), z której również uzyskuje dochody ok. 1000zł miesięcznie. Ponadto jak wynika z informacji zawartych w złożonym wniosku oraz aktach sądowych i administracyjnych skarżąca i jej mąż są właścicielami mieszkania wielkości 62m² w centrum K.oraz działki budowlanej o pow. 600m² z rozpoczętą w 2007r. budową domu w miejscowości B. gm. D.(karta 17 akt sądowych). Mąż skarżącej jest także właścicielem samochodu o wartości 20000zł. Argumentem za przyznaniem prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie może być również fakt obciążenia budżetu rodzinnego zobowiązaniami z tytułu niezapłaconych składek ZUS, zobowiązaniami z tytułu kosztów niezapłaconych od lokalu mieszkalnego, ratami bankowymi, czy spłata kredytu hipotecznego w wysokości 2000zł miesięcznie. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową skarżącej, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu od kosztów sądowych i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem zwłaszcza spłata kredytu hipotecznego nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Ponadto podkreślić należy, że córka skarżącej jest osobą dorosłą - 25lat, jak wskazuje skarżąca jest studentką V roku, a jak wynika z akt administracyjnych (karta 33/1) studiuje odpłatnie w systemie zaocznym, zasadnym więc jest, aby córka podjęła pracę możliwą do wykonywania przez studenta V roku studiów zaocznych – dorywczą czy sezonową, co zapewne poprawiłoby kondycję finansową rodziny. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności uznano, że rozpatrywany wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego zasługuje na częściowe uwzględnienie poprzez zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi. W pozostałym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Orzekając o zakresie i rodzaju przyznanej pomocy skarżącej wzięto pod uwagę czynności warunkujące skuteczne wniesienie skargi. I tak z art. 220 § 1 ustawy p.p.s.a. wynika, że Sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie uiszczono należnej opłaty. Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym pobiera się wpis. Z powyższego wynika, że skuteczne wniesienie skargi warunkuje wniesienie wpisu. Stąd przyjmując, że sytuacja materialna skarżącej nie uzasadnia zwolnienia od kosztów w zakresie całkowitym, uznano, że dla realizacji jej prawa do sądu istotne znaczenie ma zwolnienie od ponoszenia wpisu od wniesionej skargi. Przyznane zwolnienie umożliwi skarżącej skorzystanie z prawa do rozpoznania niniejszej sprawy przez sąd administracyjny, bowiem na obecnym etapie postępowania nie ma innych kosztów sądowych, które blokowałyby skarżącej prawo dostępu do sądu. Podkreślić również należy że udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest na obecnym etapie postępowanie sądowego konieczny. W myśl art. 175 § 1 ustawy p.p.s.a. oraz art. 194 § 4 ustawy p.p.s.a. staje się on niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto zgodnie z art. 6 ustawy p.p.s.a. sąd winien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi sporządzonej przez stronę. Przy czym podkreślić należy, ze skarżąca prawidłowo sformułowała skargę, w szczególności zawarła w niej wszystkie elementy wymagane przepisami art. 46 § 1 oraz art. 57 § 1 ustawy p.p.s.a. Świadczy to o umiejętności samodzielnej obrony swoich racji przed Sądem. Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej w całości od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla niej doradcy podatkowego byłoby niezasadne. Na obecnym etapie postępowania udział pełnomocnika z urzędu nie jest bowiem czynnikiem koniecznym realizacji prawa strony do sądu, a zatem jego ustanowienie jako instytucja wyjątkowa nie może mieć w sprawie zastosowania, natomiast zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi umożliwi skarżącej skorzystanie z prawa do sądu. W tej sytuacji w oparciu o powołane wyżej przepisy oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.