I SA/Ke 376/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach – Wydział I w składzie następującym: Referendarz sądowy WSA Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 500 (pięćset) zł; 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. K. C. reprezentowany przez adwokata R. K. wraz ze skargą z dnia 24 kwietnia 2015 r. wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] 2015 r. r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczenia złożonego pod odpowiedzialnością karną za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący sam pozostaje w gospodarstwie domowym, nie posiada majątku, utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1800 zł brutto miesięcznie (kopia umowy z dnia 1 kwietnia 2015 r. w załączeniu). W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że jest studentem III roku, zamieszkuje u dziadków. Jako miesięczne wydatki skarżący wskazał czesne 510 zł, opłata za telefon+Internet 80 zł, soczewki 150 zł, dojazdy na uczelnię i do pracy 80 zł, pomoce naukowe 200 zł, wydatki na odzież, obuwie i wyżywienie 400 zł. Dane zawarte w złożonym wniosku okazały się niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej skarżącego, z uwagi na powyższe pismem z dnia 17 czerwca 2015 r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do uzupełnienia wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych poprzez przedłożenie: odpisu/kserokopii rocznych zeznań podatkowych skarżącego za rok 2014; udokumentowanie dochodów skarżącego za miesiące maj 2015 r. oraz czerwiec 2015 r. przedłożenie zaświadczenia z właściwego Urzędu Skarbowego o prowadzeniu/nieprowadzeniu przez skarżącego działalności gospodarczej; przedłożenia wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; jeżeli skarżący nie jest posiadaczem/właścicielem konta/rachunku bankowego udokumentowanie, że wynagrodzenie za pracę wykonywaną w 2015 r. skarżący otrzymywał i otrzymuje w gotówce do rąk własnych; przedłożenie aktualnego zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych/nieposiadanych przez skarżącego samochodach (obejmujących ich markę i rok produkcji) oraz zarejestrowanych na nazwisko skarżącego jako właściciela lub współwłaściciela; przedłożenie zaświadczenia z WSH w K. potwierdzającego, że skarżący jest studentem III roku studiów w systemie dziennym oraz zaświadczenia o wysokości czesnego i terminowości dokonywania wpłat czesnego przez skarżącego; oświadczenie skąd skarżący posiada oraz zamierza posiadać środki finansowe na pokrycie kosztów czesnego oraz pomocy naukowych; oświadczenie skąd skarżący posiada oraz zamierza posiadać środki finansowe na pokrycie kosztów związanych z wynagrodzeniem pełnomocnika z wyboru. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył kopię zeznania podatkowego PIT-37 za 2014 r., z którego wynika, że za 2014 r. skarżący osiągnął dochód w kwocie [...] zł, zaświadczenie o zarobkach z 30 czerwca 2015 r,, z którego wynika, że skarżący uzyskuje przeciętne wynagrodzenie brutto w wysokości [...] zł (netto [..] zł), zaświadczenie z dnia 30 czerwca 2015 r. z Urzędu Skarbowego potwierdzające, że skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, wyciągi z rachunku bankowego za okres od 1 kwietnia 2015 r. do 30 czerwca 2015 r., zaświadczenie z dnia 26 czerwca 2015 r. z Wydziału Komunikacji i Działalności Gospodarczej Urzędu Miasta K. o nieodnalezieniu pojazdów zarejestrowanych na rzecz skarżącego, zaświadczenie z dnia 25 czerwca 2015 r. z WSH w K. o tym, że skarżący jest studentem VI semestru studiów pierwszego stopnia, czesne miesięczne wynosi 515 zł, zalega z czesnym w kwocie 1539 zł oraz złożył oświadczenie, że środki finansowe na pokrycie kosztów czesnego, pomocy naukowych, codziennej egzystencji oraz prowadzenia niniejszej sprawy uzyskuje z własnej pracy zarobkowej oraz korzysta z pomocy finansowej dziadków i rodziców. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. zwanej dalej ustawą p.p.s.a.) ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego strony ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym. Prawo do zwalniania z kosztów sądowych nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącego przedstawioną w złożonym wniosku, wynikającą z akt administracyjnych oraz dodatkowych dokumentów nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że skarżący nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi, które umożliwiłyby poniesienie, chociażby części kosztów sądowych w tej sprawie. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, którego domaga się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do żadnej z wymienionych grup społecznych skarżący nie należy, a jego sytuacja finansowa nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Po pierwsze, należy wziąć pod uwagę, że skarżący uzyskuje stały miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie średnio [...]zł netto. Po drugie, skarżący nie ma nikogo na utrzymaniu, mieszka u swoich dziadków, którzy pomagają finansowo skarżącemu wraz z rodzicami skarżącego. Po trzecie, pomimo wskazywanych przez skarżącego problemów finansowych (np. zaległości w spłacie czesnego) skarżący, jak wynika z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego był w stanie zarówno w miesiącu kwietniu, maju jak i czerwcu wygospodarować kwotę [...] zł na przelew na A. Sp. z o.o. Ponadto w okresie od 4 maja do 30 maja 2015 r. skarżący na stacjach benzynowych uiścił opłaty w łącznej wysokości [...] zł, a w okresie od 1 czerwca 30 czerwca 2015 r. w łącznej kwocie [...] zł. Skarżący był również w stanie wygospodarować w dniu 14 czerwca 2015 r. kwotę [...] zł na opłacenie balu licencjackiego. Dodatkowo skarżący spłaca również umowę w systemie ratalnym – wysokość jednej raty stanowi kwotę [...] zł miesięcznie . Wskazać również należy, że zgodnie z oświadczeniem skarżącego jest on w stanie z pomocą rodziców i dziadków, którzy pomagają finansowo skarżącemu wygospodarować środki finansowe na opłacenie pełnomocnika z wyboru. Zdaniem orzekającego, mając na względzie wysokość miesięcznego dochodu jaki skarżący uzyskuje oraz kwoty jakie wydatkuje na cele bez wątpienia nie należące do koniecznych kosztów utrzymania nie pozwalają dać wiary, że skarżący nie jest w stanie pozyskać środków na opłacenie części kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Podkreślić należy, że przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież, leki i niezbędne opłaty. Z pewnością zatem do wydatków tych nie należy pokrycie kosztów balu licencjackiego, dokonywanie wydatków na stacjach benzynowych, czy dokonywanie opłat na rzecz klubu fitness. Biorąc pod uwagę wysokość wskazanych przez skarżącego wydatków nie do przyjęcia jest wniosek, że uiszczenie kosztów sądowych w części wpłynie na jego kondycję finansową. W ocenie rozpoznającego wniosek, skarżący jest w stanie uiścić część każdorazowej ewentualnej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 500 zł, przy czym na obecnym etapie postępowanie sądowego konieczne koszty sądowe ograniczają się do uiszczenie wpisu od wniesionej skargi, który stosownie do § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisów w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 poz. 2193 ze zm.) winien wynieść 1.133 zł. Nie ulega wątpliwości, że uiszczenie jednorazowo kwoty w takiej wysokości rzeczywiście może mieć negatywny wpływ na sytuację finansową skarżącego. Zdaniem orzekającego, skarżący jest jednak w stanie uiścić częściowo wpis sądowy od skargi tj. w kwocie 500 zł. Kwota ta stanowi jedynie ok. 45% kwoty, którą skarżący musiałby uiścić tytułem wpisu w sprawie niniejszej, w sytuacji w której jego wniosek o zwolnienie od kosztów zostałby całkowicie oddalony. Wymaga podkreślenia, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji orzeczenia, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.