I SA/Ke 389/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędzia WSA Mirosław Surma, Protokolant Asystent sędziego Agnieszka Banach, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 listopada 2009r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...],. nr [...], w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowej 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata P. Z. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z [...]., nr [...]. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z [...].., nr [...]., w sprawie odmowy H. K. rozłożenia na raty zaległych zobowiązań podatkowych w kwocie 17 908,50 zł. Organ odwoławczy ustalił, że H. K. złożył wniosek o rozłożenie na raty zaległości podatkowej w podatku rolnym motywując go tym, że jest chory, nie może pracować, nie uzyskuje opłat obszarowych oraz ma kłopoty z wydzierżawieniem gospodarstwa. Opisał również problemy z uzyskaniem prawa własności gospodarstwa rolnego. Kolegium wyjaśniło, że rozłożenie zaległości podatkowej ( podobnie jak umorzenie zaległości podatkowych) na raty to kompetencja o charakterze uznaniowym. Oznacza to, że ustawodawca pozostawił organom podatkowym swobodę co do zastosowania tej kompetencji i zakresu przyznanej ulgi. Organ odwoławczy wskazał przy tym na przepis art. 67 a § 1 pkt. 1 ustawy Ordynacja podatkowa stanowiący, że w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, może odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty. Kolegium wyjaśniło także, że o "ważnym interesie podatnika" można mówić wówczas, gdy podatnik znalazł się w trudnej sytuacji życiowej, której nie mógł przewidzieć lub nie mógł zapobiec. Natomiast pod pojęciem "interesu publicznego" rozumie się pewną potrzebę (dobro), której zaspokojenie powinno służyć zbiorowości lokalnej ( mieszkańcom gminy, miasta) lub całemu społeczeństwu. Organ odwoławczy podkreślił, że powyższe przesłanki mają charakter ogólny i ich interpretacja jest możliwa na tle konkretnego stanu faktycznego i dodatkowo przytoczył orzecznictwo sądów administracyjnych w tym zakresie. Kolegium wskazało, że organy zbadały sytuację finansową podatnika, w wyniku czego ustalono, że H. K. posiada duże gospodarstwo rolne o powierzchni 24,2308 ha fiz., o ustalonej dochodowości rocznej na kwotę 78.589,80 zł. Ponadto jak wynika z akt sprawy ( pisma Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 15.10.2008r.), dopłaty obszarowe z tytułu uprawiania gospodarstwa pobierał w latach 2006 - 2007 syn skarżącego, J. K. uzyskując z tego tytułu kwoty odpowiednio - 12 051,79 zł. i 11 769,97 zł. Ponadto ustalono, że zobowiązanemu zostały w latach wcześniejszych ( 1995-2001) umorzone przez Wójta Gminy S. zaległości podatkowe na kwotę 22.584,55 zł. Oceniając sytuację majątkową podatnika, organy uznały, że nie uzasadnia ona rozłożenia zaległego podatku na raty. W ich ocenie posiadane przez H. K. gospodarstwo rolne z uwagi na dużą powierzchnię oraz dobrą jakość gleb przy dobrym prowadzeniu powinno przynosić dochód wystarczający na pokrycie zobowiązań podatkowych. Bez znaczenia jest przy tym, ich zdaniem, stan zdrowia zobowiązanego który uniemożliwia mu pracę, bowiem ma on możliwość bądź to zatrudnienia osoby do prowadzenia gospodarstwa bądź wydzierżawienia całości czy też części gospodarstwa i uzyskiwania dochodów z tego tytułu. W opinii Kolegium z odwołania oraz z wniosku o umorzenie zaległości nie wynikają żadne nadzwyczajne, niezależne od sposobu postępowania podatnika wypadki uniemożliwiające spłatę zaległości. Padnięcie inwentarza, zawalenie stodoły, śmierć żony jest stratą dla podatnika lecz z tego tytułu jak wynika z akt sprawy, zdolność zapłaty podatku nie uległa obniżeniu w takim stopniu, który uniemożliwiałoby zapłacenie zaległości. Ponadto okoliczności te były brane pod uwagę przy wydawaniu decyzji o umorzeniu zaległości w latach wcześniejszych. Kolegium podkreśliło, że skarżący decydując się na posiadanie tak dużego gospodarstwa rolnego winien był uwzględnić wynikające z tego zdarzenia konsekwencje prawnopodatkowe w postaci istnienia obowiązku zapłaty podatku i wyjaśniło, że zasadą jest płacenie podatków w terminach i wysokościach określonych przez prawo, natomiast umorzenie zaległości podatkowych traktowane musi być jako instytucja nadzwyczajna, gdyż prowadzi do uprzywilejowania jednych podatników kosztem pozostałych, którzy płacą podatki. Kolegium ustosunkowało się też do zarzutów podatnika dotyczących problemów z uzyskaniem prawa własności poszczególnych działek, sporów z sąsiadami stwierdzając, że kwestie te winny być rozpatrywane na drodze sądowej i wskazało, że organem właściwym do wyjaśnienia wątpliwości co do zapisów w ewidencji gruntów, stanowiących podstawę wymiaru podatku jest właściwe Starostwo Powiatowe. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., H. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K.. Nie precyzując kierunku rozstrzygnięcia wskazał, że podatki zostały mu naliczone w sposób nieuprawniony. Przedmiotowe grunty są zarzewiem jego sporów sąsiedzkich co utrudnia ich prawidłowe użytkowanie. W związku ze sporami własnościowymi podatnik ma utrudniony dostęp do tych gruntów i nie może ich przekazać następcy. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodało, że kwestie problemów skarżącego z sąsiadami, wymiarem sprawiedliwości, własnością gospodarstwa rolnego, uzyskaniem renty i "wywalaniem mostków" nie stanowią okoliczności nadzwyczajnych, uzasadniających zastosowanie wnioskowanej ulgi. Organy podatkowe nie maja kompetencji do wypowiadania się w sprawach własności czy też wpisów w ewidencji gruntów, nie są także władne do kwestionowania "krzywdzących" w opinii skarżącego wyroków sądowych oraz prawomocnych orzeczeń organów administracji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył co następuje: Stosownie do zasad wyrażonych w przepisie art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. "Prawo o ustroju sądów administracyjnych" (Dz.U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) oraz przepisach art.3 i art.145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi"(Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., sąd administracyjny ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania . Rozpoznając sprawę Sąd bada zatem czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art.134 p.p.s.a.). Skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Materialnoprawną podstawą rozłożenia na raty zobowiązań podatkowych jest art. 67a § 1 pkt 2 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa ( Dz.U. z 2005r., nr 8, poz.60 ze zm.), dalej zwaną ord.pod. W/w przepis stanowi, że organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej. Treść przywołanego przepisu wskazuje, że w opisanej sytuacji organ wydaje decyzję uznaniową. Oznacza to, iż wystąpienie przesłanek określonych tymi przepisami (ważny interes podatnika lub interes publiczny) daje organowi prawo do udzielenia ww. ulgi, nie powoduje jednakże powstania obowiązku ich udzielenia. Jednocześnie jednak rozstrzygnięcie wydane w tym trybie nie może mieć charakteru dowolnego. Istnienie ważnego interesu podatnika czy też interesu publicznego, powinno być w każdym przypadku indywidualnie ustalane przez organ podatkowy w ramach postępowania podatkowego. W celu jego stwierdzenia organ podatkowy obowiązany jest podjąć wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art.122 ord.pod.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art.187 ord.pod ). Jak wskazano wyżej organ podatkowy, podejmując decyzję o zastosowaniu ulgi, ustala czy w konkretnej sprawie występują przesłanki, określone dyspozycją art. 67a § 1 pkt. 2, którymi są ważny interes podatnika lub interes publiczny. Wskazane przesłanki są zwrotami niedookreślonymi, klauzulami generalnymi odsyłającymi do ocen pozaprawnych. W ocenie Sądu przesłankę "ważnego interesu podatnika" może uzasadniać jego złą sytuacja materialna, rodzinna czy zdrowotna w powiązaniu ze skutkami ekonomicznymi, jakie wystąpią w wyniku realizacji zobowiązania dla podatnika i jego rodziny. Orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, ze sytuacja materialna stanowi przesłankę ważnego interesu w sytuacjach szczególnych, gdy trudności finansowe podatnika są rezultatem zaistnienia niezależnych od niego okoliczności czy przypadkami losowymi, takimi jak: klęski żywiołowe powodujące utratę majątku, trwała niezdolność zarobkowania wywołana chorobą, kalectwo, itp. Są to oczywiście tylko przykładowe sytuacje. Jednak organ podatkowy musi mieć na uwadze i to, że między innymi względy społeczne wymagają również, żeby zobowiązanie podatkowe było realizowane, a podatnik pochopnie nie był z nich zwalniany. ( wyrok NSA z 12 czerwca 2000r., I SA/Lu 375/99; wyrok NSA z 22 kwietnia 1999r., SA/Sz 850/98; wyrok z 20 maja 2008r I SA/Kr 409/07 – publik. baza Lex ). Natomiast interes publiczny to sytuacja, gdy zapłata zaległości podatkowej spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa, gdyż nie będzie on w stanie zaspakajać swoich potrzeb materialnych (wyrok NSA z 22 kwietnia 1999r., SA/Sz 850/98). Niedookreśloność tej przesłanki wymaga również każdorazowej oceny skutków rozstrzygnięć prawnych pod katem wartości jakie kryją się pod tym pojęciem. Orzekając o ulgach podatkowych organ za podstawę rozstrzygnięcia może mieć albo przesłankę ważnego interesu podatnika albo interesu publicznego, albo obie te przesłanki łącznie W ocenie Sądu, organ prawidłowo, w oparciu o zebrany materiał dowodowy ustalił, że wskazane wyżej przesłanki nie występują. Organ ocenił bowiem sytuację materialną podatnika a uznając, że nie jest trudna sformułował wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów o jakiej mowa w art. 191 ord. pod. Oceniając wskazane przez skarżącego okoliczności padnięcia inwentarza, zawalenia stodoły czy śmierci żony uznał, że są one niewątpliwą stratą dla podatnika, jednak przypomniał, że okoliczności te były już brane pod uwagę przy wydawaniu decyzji w latach wcześniejszych (1995-2001). Nadto przy wydawaniu decyzji organ ma obowiązek brać pod uwagę stan faktyczny istniejący w dacie wydawania decyzji. Należy w tym miejscu wskazać, że wnioski o zastosowanie jednej z ulg wymienionych w art. 67a można składać wielokrotnie, jednakże istotne jest, aby zmienił się jeden z elementów stanu faktycznego, który był poprzednio przedmiotem oceny organu podatkowego. Ważnym też jest, że ulgi o jakich mowa w sprawie nie mogą mieć charakteru powtarzającego się czynnika, pozwalającego na osiągnięcie dobrego czy lepszego wyniku gospodarczego. Prawidłowo też organ wskazał, że za udzieleniem ulgi nie przemawia interes publiczny. Przypomnieć w tym kontekście trzeba, że powszechność opodatkowania to zasada konstytucyjna. Stąd wszelkie odstępstwa od niej muszą mieć charakter wyjątkowy czy nadzwyczajny, zaś starającego się o ulgę obciąża ciężar wykazania powyższego. Na marginesie należy wskazać, że organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji błędnie wskazał na podstawę materialnoprawną, mającą zastosowania w niniejszej sprawie, z uwagi na fakt, iż zamiast pkt 2, § 1 art. 67 or.p wskazał na pkt 1 dotyczący odroczenia płatności bądź rozłożenia na raty podatku, przedmiotowa spawa dotyczy natomiast zaległości podatkowej. Błąd Kolegium nie miał jednak wpływu na treść decyzji, gdyż przesłanki brane pod uwagę przy rozłożeniu na raty podatku i zaległości podatkowej są takie same. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. orzekł jak w sentencji wyroku. Stosownie do § 19 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" oraz § 2 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) Sąd przyznał wynagrodzenie w przedmiotowej sprawie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej w kwocie 292,80 zł, w tym 52,80 zł tytułem podatku od towarów i usług.