I SA/Ke 394/13

Dnia 26 lipca 2013 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach – Wydział I w składzie następującym: Referendarz sądowy WSA Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku D. S. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. znak: [...] w przedmiocie podatku akcyzowego p o s t a n a w i a 1. zwolnić D. S.od uiszczenia wpisu od skargi z dnia 10 czerwca 2013 r. w kwocie powyżej 80 złotych (osiemdziesiąt ); 2. oddalić wniosek D. S.pozostałym zakresie. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego z dnia 8 lutego 2013 r. w kwocie 100 zł od skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. znak: [...] w przedmiocie podatku akcyzowego D. S.złożył sporządzony na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego . Uzasadniając wniosek skarżący wskazał, że nie pracuje, pozostaje na utrzymaniu żony. Żona skarżącego przebywa na urlopie wychowawczym. Starszy syn choruje przewlekle na astmę oskrzelową. Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i dwoma synami w wieku 5 i 4 lat. Rodzina skarżącego utrzymuje się z zasiłków w łącznej kwocie 1616 zł miesięcznie. Skarżący nie wykazał majątku, ani oszczędności. Pismem z dnia 17 lipca 2013 r. skarżący na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej ustawa p.p.s.a.) został wezwany w terminie siedmiu dni od daty doręczenia pisma sądowego pod rygorem oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy do jego uzupełnienia poprzez określenie: - rodzaju i wysokości wydatków ponoszonych przez skarżącego i jego żonę, w tym związanych z utrzymaniem mieszkania oraz rodziny; - wydatków związanych z ciążącymi na skarżącym i jego żonie zobowiązaniami, w tym rat kredytów, pożyczek; - przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje za okres od 20 czerwca 2013 r. do 20 lipca 2013 r.; - przedłożenie dokumentów potwierdzających wszystkie pobierane przez skarżącego świadczenia z pomocy społecznej. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, że koszty ponoszone na wydatki – leki, żywność, środki czystości, koszty utrzymania to ok. 1600 zł miesięcznie. Zobowiązanie wobec banku skarżący określił na kwotę 5.785,66 zł. Skarżący przedłożył kserokopie decyzji: - z dnia 19 lutego 2013 r. w sprawie ustalenia prawa do dodatków do zasiłku rodzinnego; - z dnia 11 czerwca 2013 r. w przedmiocie przyznania pomocy społecznej w formie świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego; - z dnia 11 czerwca 2013 r. w przedmiocie przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego z powodu bezrobocia; - z dnia 19 lutego 2013 r. w sprawie ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie z którą koszty sądowe, jak również koszty wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, pokrywa strona dochodząca swych roszczeń. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Na prawo pomocy składa się zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Według treści art. 245 § 1 ustawy p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia fachowego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W odniesieniu do wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że prawo do zwalniania z kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy w tym zakresie wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację finansową skarżącego nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że nie jest on w stanie opłacić kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, którego domaga się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do takiej grupy społecznej skarżący nie należy, bowiem jak wynika z przedłożonego wniosku oraz złożonych dokumentów i informacji wynika, że rodzina skarżącego nie posiada nieruchomości, mimo to ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego koszty utrzymania jego rodziny (żywność, leki, środki niezbędne do życia) stanowią kwotę ok. 1600 zł i taką właśnie kwotę (1616zł) uzyskuje jego rodzina ze świadczeń z pomocy społecznej. Ponadto ze złożonych dokumentów obrazujących sytuację na rachunkach bankowych skarżącego oraz jego żony wynika, że na rachunek bankowy żony regularnie wpływają zasiłki w kwotach wskazanych przez skarżącego i potwierdzonych w złożonych dokumentach. Saldo na wykazanych rachunkach jest dodatnie. Jednocześnie w odniesieniu do informacji wskazanej przez skarżącego odnośnie posiadania zobowiązanie wobec banku w kwocie 5.786,66 zł podkreślić należy, że faktu tego skarżący nie udokumentował. Z przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych skarżącego wynika jednak, że dokonuje spłaty zadłużenia karty kredytowej. Nie istnieje jednak powód, dla którego należałoby dawać pierwszeństwo spłacie zobowiązań zaciągniętych względem banku przed spłatą kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2012 r., sygn. akt II OZ 72/12, LEX nr 1121302). W odniesieniu do posiadania przez skarżącego statusu bezrobotnego wskazać należy że biorąc pod uwagę zwłaszcza wiek skarżącego winien on podjąć pracę zarobkową, w przypadku problemów ze znalezieniem pracy stałej należy rozważyć podjęcie pracy sezonowej lub dorywczej, co poprawi kondycję finansową rodziny. Przy czym zwrócić należy uwagę, że skarżący nie wskazuje aby podejmował jakiekolwiek kroki w celu podjęcia pracy bądź by miał z jej podjęciem jakiekolwiek problemy. Uwzględniając powyższe okoliczności należy stwierdzić, że na podstawie złożonych oświadczeń i załączonych dokumentów źródłowych nie sposób jest przyjąć, że skarżący nie ma możliwości uiszczenia jakichkolwiek kosztów sądowych związanych z toczącym się postępowaniem. W tym miejscu należy jednak zwrócić uwagę, że konieczność uiszczenia kosztów sądowych również w innych sprawach, które skargi do WSA skarżący wniósł może wykraczać poza zakres jego możliwości finansowych. Mając bowiem na uwadze wysokość wskazanych na rachunkach bankowych zasobów finansowych skarżącego oraz źródła uzyskiwanych dochodów można zasadnie stwierdzić, że uiszczenie pełnej kwoty wpisu od skargi byłyby dla skarżącego nadmiernym obciążeniem. Biorąc pod uwagę powyższe, uznano, że rozpatrywany wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zasługuje na częściowe uwzględnienie poprzez zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi w kwocie powyżej 80 zł. W pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych należało oddalić. Ponadto w odniesieniu do wniosku o ustanowienie doradcy podatkowego zauważyć należy, że o ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola Sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień skarżącego. Zgodnie bowiem z art. 6 p.p.s.a, Sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Ponadto, jak stanowi art. 134. § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza, to że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracyjnych, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów. Mając zatem na uwadze powołane wyżej okoliczności, negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego w całości oraz kosztów opłacenia profesjonalnego pełnomocnika. Biorąc powyższe pod uwagę na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 244 § 1, art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 § 1 ustawy P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.