I SA/Ke 397/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach – Wydział I w składzie następującym: Referendarz sądowy WSA Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. U. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi R. U. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. znak[...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu podatkowym postanawia: oddalić wniosek. Skarżący R. U. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w osobie J. G.w sprawie skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. znak: [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu podatkowym. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie stać go na opłacenie wpisu sądowego oraz pełnomocnika z wyboru, bowiem utrzymuje się z emerytury w kwocie 1.000 zł netto. Wskazał, że jest chory na kręgosłup, przepuklinę, serce, ma II grupę inwalidzką. Skarżący oświadczył, że mieszka na wsi kupuje węgiel na zimę 4 tony po 850 zł, 3 metry drewna - 250 złx3 plus przewóz, za prąd 300 zł, śmieci i ścieki 200 zł. Żona skarżącego też jest chora na serce, tarczycę i żołądek. Dzieci skarżącemu nie pomagają, bo same nie mają pracy i wymagają pomocy. Skarżący oświadczył, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną. Skarżący wraz z żoną mieszka w domu córki, w którym zajmuje 1 pokój i kuchnię. Nie wykazał majątku oświadczył, że nie ma od kogo pożyczyć pieniędzy, brakuje mu na jedzenie i na leczenie, na gaz wydaje miesięcznie 50 zł i na telefon 50 zł. Źródłem utrzymania skarżącego i jego żony jest dochód uzyskiwany przez skarżącego z tytułu emerytury w kwocie 1000 zł (po potrąceniu Urzędu Skarbowego) oraz dochód uzyskiwany przez żonę skarżącego z tytułu emerytury w wysokości 700 zł miesięcznie. Do wniosku skarżący dołączył przekazy pocztowe świadczenia emerytalnego za kwiecień 2013 w kwocie 1514,78 zł, za maj 2013 w kwocie 1060,17 zł oraz za czerwiec 2013 r. w kwocie 1060,17 zł. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W istocie instytucja ta stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na trudną sytuację finansową nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania dla siebie i rodziny (żywność, lekarstwa, opłaty za utrzymanie domu). Ubiegający się o taką pomoc winien, więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Analiza złożonego przez skarżącego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika oraz akt administracyjnych wykazała, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżący jest w stanie zdobyć środki finansowe na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy w zakresie, w jakim domaga się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku, czy osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia - bezspornie do wyżej wskazanych grup społecznych skarżący nie należy. Wskazać należy, że zarówno skarżący jak i jego żona uzyskują stały miesięczny dochód z tytułu świadczeń emerytalnych aktualnie w łącznej kwocie 1.760,17 zł. Ponadto wymaga podkreślenia, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić przy tym należy, że na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego konieczne koszty sądowe stanowi wpis od skargi, który stosownie do § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisów w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 poz. 2193 ze zm.) winien wynieść 100 zł. W ocenie orzekającego jest to kwota możliwa do poniesienia przez skarżącą. Ponadto w odniesieniu do wniosku o ustanowienie adwokata zauważyć należy, że o ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola Sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień skarżącego. Zgodnie bowiem z art. 6 p.p.s.a, Sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Ponadto, jak stanowi art. 134. § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza, to że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracyjnych, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów. Mając zatem na uwadze powołane wyżej okoliczności, mimo wskazywania przez skarżącego na problemy finansowe negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego oraz kosztów opłacenia profesjonalnego pełnomocnika. Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności uznać należało, że skarżący nie wykazał dostatecznie zasadności swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika i dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a.