I SA/Ke 421/16

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. T. na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej postanawia: oddalić wniosek. Wraz ze skargą wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z [...] r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej C. T. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wynika, że skarżąca pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z mężem, ich dochód stanowi emerytura skarżącej w kwocie 1261 zł netto miesięcznie, renta strukturalna skarżącej w kwocie 699,66 zł netto miesięcznie oraz emerytura męża skarżącej w kwocie 2904,93 zł netto miesięcznie Skarżąca jako posiadany majątek wykazała mieszkanie wielkości 46,2 m² o wartości ok. 120.000,00 zł oraz samochód marki Toyota Yaris rok prod. 2005 o wartości 11.000 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki skarżąca wskazała czynsz - 340 zł miesięcznie, energia elektryczna – 260 zł co 2 miesiące, gaz – 40 zł miesięcznie, telefon+internet 101 zł miesięcznie, abonament RTV – 22,70 zł+nc 54,90 zł miesięcznie, indywidualne ubezpieczenie skarżącej na życie - 93,66 zł kwartalnie, indywidualne ubezpieczenie męża skarżącej na życie – 63 zł miesięcznie, ubezpieczenie mieszkania – 192 zł rocznie, ubezpieczenie samochodu (AC,OC,NW) – 752 zł rocznie, przegląd samochodu – 99 zł rocznie, zakup benzyny ok. 400- 500 zł miesięcznie, dieta skarżącej – 800 zł miesięcznie, prywatne wizyty lekarskie oraz badania lekarskie skarżącej i jej męża – 1.200 zł rocznie, leki, suplementy diety oraz środki higieniczne ok. 1.090,00 zł miesięcznie. Ponadto skarżąca wskazała, że w ostatnich miesiącach wraz z mężem poniosła wydatek w kwocie 9.500 zł na grobowiec dla ojca, 2.600 zł na łóżko z materacem rehabilitacyjnym, 1400 zł na pościel antyalergiczną oraz 2860 zł na okulary progresywne dla siebie i męża. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U.2016.718) dalej: ustawy p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym. Prawo pomocy nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącej nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że nie jest ona w stanie opłacić kosztów sądowych. Wyjaśnić w pierwszej kolejności należy, że dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawczyni za punkt odniesienia uzasadnione jest przejęcie przede wszystkim wartości wpisu od skargi – stanowi on bowiem zwykle najwyższy koszt sądowy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stosownie do § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) w niniejszej sprawie winien wynieść kwotę 1.500,00 zł, to właśnie tę wartość, zdaniem orzekającego, należało przyjąć za podstawę oceny zdolności strony w partycypowaniu w kosztach sądowych. Zwolnienie od kosztów sadowych, którego domaga się skarżąca, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do żadnej z wymienionych grup społecznych skarżąca nie należy, a jej sytuacja finansowa nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych. Po pierwsze skarżąca i jej mąż mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe – posiadają mieszkanie wielkości 46,2 m² oraz posiadają majątek ruchomy w postaci samochodu osobowego. Ponadto przedstawiając sytuację majątkową skarżąca wykazała, że wraz z mężem uzyskuje stały miesięczny dochód w łącznej kwocie 4.866,28 zł netto. Miesięczne koszty utrzymania skarżąca określiła na kwotę ok. 3.300 zł (koszty mieszkania, opłaty za media, ubezpieczenia, utrzymanie samochodu, leki oraz wizyty lekarskie i badania). W ocenie orzekającego, miesięczny dochód jaki skarżąca wraz z mężem uzyskuje oraz kwoty jakie miesięcznie wydatkują nie pozwalają dać wiary, że skarżąca nie jest w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Biorąc również pod uwagę brak problemów w regulowaniu miesięcznych wydatków nie do przyjęcia jest wniosek, że uiszczenie kosztów sądowych wpłynie na jej kondycję finansową. Zdaniem orzekającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za uzasadniony, w sytuacji gdy poniesienie kosztów sądowych skutkowałoby ograniczeniem wydatków na konieczne utrzymanie, a więc na zaspokojenie podstawowych potrzeb socjalnych. Przy czym wysokość wydatków, nawet na te najbardziej podstawowe cele, takie jak wyżywienie, opłaty za mieszkanie, media musi mieścić się w kwotach, które są ponoszone w przeciętnym gospodarstwie domowym. Powyższych wymogów, które uzasadniałyby zwolnienie od kosztów sądowych, skarżąca nie spełnia. Ponadto wskazać należy, że wysokość wydatków związanych z zakupem leków i leczeniem, na które skarżąca się powołuje nie wpłynęła znacznie na poziom życia jej i męża, a wydatki miesięczne przekraczają możliwości przeciętnego gospodarstwa domowego. Jako wysokie należy bowiem określić wydatki na utrzymanie samochodu (851 zł rocznie + 400-500 zł miesięcznie paliwo), wykonanie grobowca (9,500,00 zł jednorazowo) prywatne leczenie i badania (1.200,00 zł rocznie) oraz telefon, internet, telewizja cyfrowa w łącznej kwocie 155,90 zł miesięcznie. Wydatki te określić należy jako wysokie, przewyższające możliwości finansowe przeciętnego gospodarstwa domowego i nie można zakwalifikować ich jako niezbędnych dla koniecznego utrzymania. Uwagi tej nie należy traktować jako wskazującej na konieczność rezygnacji ponoszenia tych wydatków – ma ona jedynie na celu wskazanie, że wydatki miesięczne rodziny skarżącej są ponadprzeciętne, znacznie wykraczające poza zakres podstawowych potrzeb socjalnych. Ponadto skarżąca nie wskazuje aby miała jakiekolwiek zaległości, czy zobowiązania, których nie jest w stanie spłacić, co więcej uzyskując wraz z mężem dochód we wskazanej wysokości oraz ponosząc przedstawione wydatki jest w stanie pomagać finansowo córce w spłacie kredytu (rata kredytu 506 zł). Również ten fakt nie stanowi przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Co więcej wzmacnia przekonanie, że skarżąca jest w posiadaniu środków finansowych, które winny zostać przeznaczone na poniesienie kosztów sądowych związanych z wniesieniem skargi do Sądu. Podkreślić również należy, że ponoszenie kosztów sądowych nie wiąże się z dodatkowym, comiesięcznym obciążeniem budżetu domowego - obowiązek ten zwykle sprowadza się do jednorazowego uiszczenia opłat sądowych, takich jak wpis od skargi, ewentualnie – w zależności od rozstrzygnięcia wyroku – opłata kancelaryjna (100 zł) i wpis od skargi kasacyjnej (równowartość połowy wpisu od skargi). Stosownie natomiast do postanowień art. 200 ustawy p.p.s.a. w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji stronie skarżącej przysługuje od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego, bowiem możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności uznać należało, że skarżąca nie wykazała dostatecznie zasadności swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a.