I SA/Ke 429/10

Dnia 6 kwietnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2011r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 marca 2011 r. sygn. akt I SA/Ke 429/10 w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. znak: [...] w przedmiocie podatku dochodowego za 2004r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. M. P. reprezentowana przez ustanowionego w ramach prawa pomocy doradcę podatkowego P. Z. zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 25 lutego 2011r. została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 100zł. W odpowiedzi na to wezwanie skarżąca zwróciła się wnioskiem z dnia 22 lutego 2011r. sporządzonym na urzędowym formularzu PPF o zwolnienie od kosztów sądowych Wniosek uzasadniony został faktem, iż źródłem uzyskiwanego przez skarżącą dochodu był zasiłek dla bezrobotnych w wysokości ok. 500 zł miesięcznie. Od połowy maja 2010r. podjęła zatrudnienie z miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie ok. 900zł netto, przy czym jak twierdzi skarżąca kwota ta ledwie wystarcza na pokrycie najniezbędniejszych potrzeb. Ponadto skarżąca w dniu 30 listopada 2010r. urodziła dziecko i spodziewa się z tego tytułu zwiększonych wydatków. Skarżąca wraz z rodziną mieszka u rodziców, którzy pokrywają koszty mieszkania. Mąż skarżącej, z którym ustanowioną ma rozdzielność majątkową prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu osiąga dochód w wysokości 700zł miesięcznie. Skarżąca nie wykazała majątku. Ponadto wnioskodawczyni oświadczyła, że w szeregu wszczętych wcześniej sprawach przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Kielcach uzyskała zwolnienie od kosztów sądowych oraz pomoc doradcy podatkowego. Po dokonaniu wstępnej analizy złożonego wniosku, co do jego treści dane w nim zawarte okazały się nieaktualne, a tym samym niewystarczające do oceny stanu majątkowego i zdolności płatniczych skarżącej, dlatego pismem z dnia 3 marca 2011r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia w/w wniosku poprzez: - udokumentowanie dochodów uzyskanych przez nią i jej męża w 2010r; - przedłożenie odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego za rok 2009 jej oraz jej męża; - przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącą oraz jej męża rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych za okres ostatnich 6 miesięcy; - przedłożenie oświadczenia, jaką kwotę miesięcznie przeznacza wraz z mężem i dziećmi na wydatki związane z życiem codziennym np. produkty żywnościowe, inne podstawowe środki niezbędne do życia; - określenie i udokumentowanie wysokości miesięcznych kosztów utrzymania domu np. energia, ogrzewanie, media, telefon; - przedłożenie zaświadczenia z Urzędu Gminy R.M. na okoliczność posiadania przez niąi jej męża nieruchomości na terenie Gminy R.M.; - przedłożeniu oświadczenia, kto jest właścicielem domu w miejscowości D. 55, w którym zamieszkuje wraz z rodziną. W dniu 7 marca 2011r. skarżąca uiściła należny wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100zł, następnie w odpowiedzi na wystosowane wezwanie skarżąca przedłożyła: - kserokopię informacji PIT-11 o uzyskaniu dochodu ze stosunku pracy za okres od 10 maja 2010r. do 31 grudnia 2010r. w kwocie 4.123,76zł, - kserokopię informacji PIT-11 o uzyskaniu świadczenia wypłacanego z Funduszów Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 1 stycznia 2010r. do 31 grudnia 2010r. w kwocie 3.918,50zł, - kserokopię informacji PIT-40A o uzyskaniu zasiłku pieniężnego z ubezpieczenia społecznego za rok podatkowy 2010 w kwocie 3.295,56zł, - kserokopię zeznania podatkowego PIT-36 za rok 2009 złożonego wspólnie z mężem, w którym wykazała z działalności gospodarczej przychód w kwocie 2.898.816,89zł, koszty w kwocie 3.038.386,20zł, oraz stratę w kwocie 139.569,31zł, z innych źródeł skarżąca wykazała dochód w kwocie 4.597,97zł, mąż skarżącej z działalności gospodarczej wykazał przychód w kwocie 4574,14zł, koszty 20039,12zł oraz stratę 15464,98zł, z innych źródeł wykazał dochód 7475,46zł, małżonkowie wykazali nadpłatę w łącznej kwocie 11.634,00zł, - kserokopię pisma z dnia 14 marca 2011r. informującego, że skarżąca od dnia 10 maja 2010r. zatrudniona jest w Firmie Handlowej, a od dnia 1 grudnia 2010r. przebywa na urlopie macierzyńskim, - kserokopię aktu notarialnego z dnia 27 stycznia 2010r. o ustanowieniu rozdzielności majątkowej. Ponadto skarżąca oświadczyła, że nie posiada żadnych rachunków bankowych, a mąż nie udostępnił jej wglądu do swoich rachunków. Skarżąca wykazała, że wraz z mężem ponoszą miesięcznie wydatki na utrzymanie rodziny w kwocie ok. 900-1100zł, na inne wydatki ok. 500-600zł. Skarżąca oświadczyła, że właścicielami domu w miejscowości D. 55, w którym mieszka są jej rodzice. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada z mężem żadnych nieruchomości na terenie gminy R. M., natomiast z gminy nie uzyskała żadnego zaświadczenia na tą okoliczność, poinformowano skarżącą, że Urząd Gminy nie wydaje takich zaświadczeń. Postanowieniem z dnia 23 marca 2011r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach oddalił wniosek skarżącej z dnia 22 lutego 2011r. o przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy wskazał, że złożony przez skarżącą wniosek jest jej kolejnym wnioskiem w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem po rozpatrzeniu wniosku z dnia 20 lipca 2010r. w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach postanowieniem z dnia z dnia 10 września 2010r. sygn. akt I SA/Ke 430/10 przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 20zł oraz postanowieniem z dnia 9 listopada 2010r. sygn. akt I SA/Ke 430/10 ustanowił dla skarżącej doradcę podatkowego. Referendarz sądowy w uzasadnieniu postanowienia wskazał, że zgodnie z art. 165 ustawy "p.p.s.a." postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przepisy wspomnianej ustawy przewidują więc możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku możliwa jest wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Zdaniem referendarza sądowego skarżąca nie podniosła jakichkolwiek argumentów wskazujących na zmianę okoliczności przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia z dnia 10 września 2010r. w przedmiocie zwolnienia od uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 20zł, które uzasadniałaby zmianę tego orzeczenia poprzez rozszerzenie zakresu przyznanego zwolnienia. W ocenie orzekającego, rozpatrywany w niniejszej sprawie wniosek jest w istocie powtórzeniem treści wniosku złożonego w dniu 20 lipca 2010r. Referendarz sądowy wskazał natomiast, że do zmiany prawomocnego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy konieczna jest zmiana okoliczności sprawy - stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych, przy czym kwestie te muszą być udokumentowane w tak samo rzetelnym stopniu, jak w pierwotnym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona nie powołała żadnych nowych okoliczności kształtujących stan faktyczny sprawy w zakresie rozpoznania wniosku o prawo pomocy. Celem uzupełnienia danych zawartych w złożonym wniosku skarżąca została wezwana do przedłożenia informacji i dokumentów potwierdzających zaistnienie zmiany sytuacji finansowej skarżącej i zasadność dofinansowania z budżetu państwa. Skierowane do skarżącej wezwanie nie zostało jednak wypełnione w całości, a skarżąca ograniczyła się do wybiórczego nadesłania wymaganych oświadczeń i dokumentów. Zatem skarżąca nie przedłożyła wszystkich wymaganych dokumentów, które potwierdziłyby zasadność złożenia ponownego wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej możliwości płatniczych. Skarżąca uchyliła się bowiem od przedstawienia dokumentów, które pozwoliłyby ustalić jej pełną sytuację majątkową, nie przedłożyła przede wszystkim wyciągów z posiadanych przez jej męża rachunków bankowych. Orzekający podkreślił, że nieujawnienie sytuacji majątkowej współmałżonka nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Na mocy bowiem art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Wynikający z powołanej regulacji obowiązek wzajemnie pomocy istnieje przy tym niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Wobec tego, dla oceny sytuacji majątkowej skarżącej istotne było ustalenie, czy nawet w sytuacji, gdyby skarżąca wraz z dziećmi prowadziła odrębne gospodarstwo domowe, byłaby ona w stanie ponieść koszty postępowania przy pomocy męża. Przy czym orzekający podkreślił, że skarżąca oświadcza, że z mężem mieszka, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i wspólnie ponoszą wydatki na utrzymanie rodziny. Od powyższego orzeczenia skarżąca wniosła sprzeciw, w którym zmodyfikowała wniosek o prawo pomocy wnosząc o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. Skarżąca oświadczyła, że na urzędowym formularzu błędnie zaznaczyła, że wnioskuje o zwolnienie od kosztów sądowych podczas, gdy powinna zaznaczyć, że wnioskuje o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych tj. zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. W złożonym sprzeciwie skarżąca oświadcza, że w sprawie niniejszej po rozpatrzeniu jej pierwszego wniosku z dnia 20 lipca 2010r. zostało jej przyznane prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Skarżąca oświadcza, że od tamtego czasu jej sytuacja nie uległa pogorszeniu, jednak jej zdaniem wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu od skargi kasacyjnej. Skarżąca oświadcza, że nie przedstawiła dowodów co do wysokości dochodów męża wobec obiektywnej przeszkody, której pomimo obowiązku współdziałania małżonków dla dobra rodziny, nie była w stanie pokonać. Zdaniem skarżącej nie ma ona obowiązku wyegzekwowania od męża, by odpowiedział na pytania Sądu skierowane do niej. Skarżąca podkreśliła, że uprawdopodobniła, iż jej sytuacja majątkowa nie pozwala na partycypowanie w kosztach w pełnej wysokości pomimo nieudowodnienia niektórych okoliczności, których znaczenie dla oceny jej zdolności do finansowania własnych kosztów jest nieokreślone lub znikome. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako ustawa p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W tym miejscu należy odnotować, że w złożonym w dniu 1 kwietnia 2011r. sprzeciwie skarżąca zmodyfikowała złożony uprzednio wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w ten sposób, że wniosła jedynie o zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Przy czym wskazać należy, że w sprawie niniejszej wpis od wniesionej skargi kasacyjnej w kwocie 100zł został przez skarżącą uiszczony w dniu 7 marca 2011r., zatem wniosek w tym przedmiocie nie może podlegać merytorycznemu rozpoznaniu, albowiem prawo pomocy w zakresie zwalniania od kosztów sądowych nie obejmuje zwolnienia od kosztów sądowych, które zostały uprzednio uiszczone. Zwolnienie od kosztów sądowych nie ma bowiem mocy wstecznej, a zatem nie może dotyczyć już uiszczonego wpisu od skargi kasacyjnej, bowiem z samego faktu uiszczenia opłaty wynika, że strona była w stanie zdobyć środki na jej uiszczenie, co zatem wyklucza rozpoznawanie wniosku w tym zakresie. Niewątpliwie, w przedmiotowej sprawie skarżąca zawęziła złożony w dniu 22 lutego 2011r. wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i zwróciła się o przyznanie tego prawa tylko w zakresie zwolnienia od uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Reasumując, skoro skarżąca uiściła należny wpis od skargi kasacyjnej jej wniosek w tym przedmiocie jako bezzasadny podlega oddaleniu. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 ustawy p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.