I SA/Ke 448/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędzia WSA Mirosław Surma, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2015 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych oddala skargę. 1.1 Decyzją z [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję tego organu z [...] r. nr [...] odmawiającą M. C. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika, z tytułu składek na ubezpieczenie pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz z tytułu odsetek za zwłokę należnych od składek na ubezpieczonych niebędących płatnikami w części przez nich finansowanej. 1.2 Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że M. C. w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r. podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, przy której zatrudniał pracowników. Mimo obowiązku, nie opłacał składek na ubezpieczenie własne na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego ani za zatrudnionych pracowników na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Wnioskiem z 21 listopada 2014 r. M. C. zwrócił się o umorzenie powstałego z tego tytułu zadłużenia, wskazując na trudną sytuację finansową i zdrowotną. Decyzją z [...] r. nr [...] organ określił wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. M. C. nie złożył odwołania od tej decyzji, która stała się prawomocna 19 maja 2015 r. Organ podniósł, że w związku z tym możliwe było dalsze procedowanie w sprawie wniosku z 26 lutego 2015 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia wniesionego od decyzji z 6 lutego 2015 r. 1.3 Organ stwierdził, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzi żadna okoliczność opisana w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.), zwanej dalej: "u.s.u.s.", pozwalająca na umorzenie należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Wskazał, że nie zaszła przesłanka braku majątku umożliwiającego opłacenie należności z tytułu zaległych składek, ponieważ wnioskodawca pobiera świadczenie emerytalne, z którego prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne. W związku z tym organ, w stosunku do składek na ubezpieczenie własne wnioskodawcy jako płatnika składek będącego jednocześnie ubezpieczonym, prowadził postępowanie na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), zwanego dalej: "rozporządzeniem". Organ podniósł, że w sprawie nie zaszła żadna z przesłanek zawarta w tym przepisie, pozwalająca na umorzenie zadłużenia. Ustalił, że wnioskodawca pobiera emeryturę w wysokości 1.819,40 zł brutto. Potrącenia z tego świadczenia wynoszą 454,85 zł - na rzecz ZUS i roszczeń cywilnych. Płaci alimenty na syna w wysokości 600 zł miesięcznie, przekazywane są one do rąk małżonki E. C.. Do wypłaty otrzymuje 513,18 zł. Uzyskuje dodatkowe dochody z tytułu zatrudnienia na umowie agencyjnej/zlecenia, w okresie od 20 września 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. była to kwota 2.400 zł netto, natomiast w lutym podstawa ubezpieczenia z tego tytułu wyniosła 1.616 zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką E. C., która pobiera emeryturę w kwocie 1.439,26 zł netto. Mieszkają w nieruchomości stanowiącej własność syna K. C., który od 18 kwietnia 2014 r. pracuje w W., uzyskując wynagrodzenie wyższe od średniego. Wnioskodawca wraz z małżonką ponoszą miesięczne wydatki związane z utrzymaniem domu w kwocie około 927 zł, na które składają się opłata za energię elektryczną 155,04 zł, internet 49,90 zł, gaz 301,33 zł, woda i ścieki 80,73 zł. Na leczenie wydają 300 zł miesięcznie, inne wydatki to 100 zł. Wnioskodawca jest inwalidą II grupy. Oświadczył, że wielokrotnie kierowany był na leczenie, z którego musiał zrezygnować ze względu na brak środków. Z tego samego powodu nie realizował recept. Posiada zobowiązanie z tytułu umowy o kredyt na zakup notebooka na kwotę 2.044,24 zł, raty są płatne do września 2016 r. po 101,93 zł miesięcznie. Jest zadłużony w Przedsiębiorstwie Energetyki Cieplnej na kwotę 1.113,63 zł. Posiada samochód osobowy z 1995 r., zajęty 16 stycznia 2014 r. przez komornika i oddany pod dozór wnioskodawcy. 1.4 Organ podniósł, że w przypadku M. C. nie wystąpiły sytuacje drastyczne związane ze szkodami poniesionymi w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powstałego z przyczyn niezależnych od dłużnika, mającego wpływ na możliwości płatnicze. Problemy zdrowotne są znaczące, ale przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia ma zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu. Wnioskodawca uzyskuje natomiast emeryturę i dochody z tytułu umów agencyjnych lub zlecenia. Firmy, z którymi zawierał te umowy nie wyrejestrowały wnioskodawcy z ubezpieczenia, co oznacza zdaniem organu, że wnioskodawca pozostaje w oczekiwaniu na kolejne zlecenia. Organ podniósł, że wnioskodawca nie wykazał, że spłata zadłużenia pozbawi go podstawowych potrzeb życiowych. Pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką również uzyskującą emeryturę. Zdaniem organu, alimentowanie dorosłego (25 lata ) pracującego syna jest niezrozumiałe, chyba że kwota alimentów przekazywana do rąk małżonki przeznaczana jest na wspólne utrzymanie. W takim stanie rzeczy sytuacja wnioskodawcy nie może być rozpatrywana w kategoriach ubóstwa czy też zagrożenia egzystencji, bowiem dochody małżonków przewyższają miesięczną kwotę minimum socjalnego określoną przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego na 1.789,76 zł. Organ zaznaczył, że spłata wierzytelności cywilnoprawnych nie stanowi powodu dla rezygnacji przez Zakład z wierzytelności publicznoprawnych. Podkreślił również, że przy rozpatrywaniu wniosku istotny jest fakt figurującego zadłużenia za powstanie którego odpowiedzialny jest płatnik składek, a nie przyczyny powodujące zadłużenie. 2.1 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach M. C. wniósł o zmianę decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Podniósł, że podstawą negatywnego dla niego rozstrzygnięcia było niewniesienie odwołania od decyzji z 8 kwietnia 2015 r., w której określono wysokość niezapłaconych składek. Skarżący wniósł odwołanie 8 maja 2015 r. W dniu 24 listopada 2015 r. ma się odbyć w Sądzie Okręgowym w K. posiedzenie w sprawie wniosku o wszczęcie postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Decyzja z [...] nie mogła więc stać się prawomocna, nie było zatem możliwe procedowanie w sprawie wniosku z 26 lutego 2015 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy. 3.1 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyjaśnił ponadto, że tocząca się przed Sądem Okręgowym w K. sprawa V U 4425/14 dotyczy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 13 października 2014 r. o odmowie wszczęcia postępowania o umorzenie należności na podstawie przepisów ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012 r., poz. 1551). 4.1 W piśmie procesowym złożonym przez skarżącego 14 września 2015 r. opisał on okoliczności związane z prowadzoną działalnością gospodarcza, wskazujące na nieprawidłowości przy naliczaniu składek. Podniósł, że nie jest w stanie spłacić zadłużenia, nie ma możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Przewlekła choroba uniemożliwia mu podjęcie pracy. Nie stać go na leczenie. Opisał swoją sytuacje materialną, w tym przychody i wydatki. Do pisma załączył dokumenty związane z postępowaniem toczącym się przed Sądem Okręgowym w Kielcach V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, pisma z Narodowego Funduszu Zdrowia oraz związane z postępowaniem egzekucyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje. 5.1 Sądy administracyjne zostały wyposażone w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji lub postanowienia, sąd bada ich zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. oraz art. 3 i art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "ustawą p.p.s.a." Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź, gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 5.2 Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie jest zasadna. Decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odpowiada prawu. 5.3 Przedmiotem tej decyzji była odmowa umorzenia należności z tytułu: 1/ składek na ubezpieczenie własne zobowiązanego, 2/ składek na ubezpieczenie pracowników w części finansowanej przez płatnika składek, 3/ odsetek za zwłokę należnych od składek na ubezpieczonych niebędącymi płatnikami w części przez nich finansowanej. W pierwszej kolejności organ dokonał analizy art. 28 ust. 3 u.s.u.s., który stanowi, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z tym, nieściągalność ta zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. 5.4 Ze względu na uzyskiwanie stałego dochodu, z którego organ prowadzi skuteczną egzekucję, organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzi sytuacja opisana w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Wniosek ten jest słuszny, ponieważ przesłanka całkowitej nieściągalności nie może zaistnieć aż do czasu stwierdzenia przez organ egzekucyjny braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Równocześnie nie zaistniały pozostałe przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 4 a i pkt 6 u.s.u.s. W związku z tym prawidłowym było dokonanie przez organ analizy sytuacji skarżącego pod kątem przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Ze względu na jego treść, słusznie przy tym organ rozważał zastosowanie tego przepisu tylko do składek na ubezpieczenie własne skarżącego. Przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. uszczegółowiony został w § 3 ust. 1 cytowanego wyżej rozporządzenia, który stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. 5.5 Rozważając sytuację skarżącego w kontekście przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia organ przeprowadził kontrolę co do stanu majątkowego strony. W tym zakresie organ dokonał analizy dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę. Uzyskuje on emeryturę wynoszącą po potrąceniu egzekucyjnym 513,18 zł. Dodatkowo uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia - od 20 września 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. w kwocie 2.400 zł netto, a w styczniu 2015 r. – 1.616 zł. Organ nie pominął również wydatków strony związanych z utrzymaniem mieszkania i leczeniem. Uwzględnił okoliczności związane z zadłużeniem wnioskodawcy dochodzonym ze świadczenia emerytalnego i z tytułu opłat za energie cieplną. W ocenie Sądu, wprawdzie sytuacja majątkowa i życiowa skarżącego nie jest łatwa, ale trudności finansowe i życiowe nie mogą przesądzać o zasadności umorzenia zaległych należności. Podstawa umorzenia należności została bowiem stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie niezależnych od dłużnika (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 kwietnia 2009 r. sygn. akt II GSK 884/08). O spełnieniu przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. można mówić w przypadku istnienia konkretnych, jednoznacznych dowodów wskazujących na krytyczną sytuację materialną lub zdrowotną wnioskodawcy bądź członka rodziny (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 grudnia 2009 r., V SA/Wa 1434/09). W niniejszej sprawie organ doszedł do słusznego przekonania, że żadna taka sytuacja wobec skarżącego nie zachodzi. Skarżący ma zapewnione warunki bytowe, pobiera stały dochód z emerytury. Z świadczenia tego prowadzona jest wprawdzie egzekucja, jednakże kwota która jest wypłacana skarżącemu, wraz z dodatkowymi dochodami z tytułu umów cywilnoprawnych, pozwala mu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Gospodarstwo domowe prowadzi z uzyskującą stały dochód małżonką, dzieląc z nią opłaty. Spłaca raty kredytu za zakup sprzętu elektronicznego. Skarżącego nie dotknęło żadne nadzwyczajne zdarzenie, takie jak np. klęska żywiołowa. Problemy zdrowotne nie wyeliminowały skarżącego z rynku pracy, skoro mimo orzeczonego stopnia niepełnosprawności zawierał umowy cywilnoprawne i uzyskiwał z tego tytułu dochody. Skarżący nie sprawuje też opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Jeśli chodzi natomiast o świadczenie alimentacyjne dla syna, należy zauważyć, że co do zasady, rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie (art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Z akt sprawy wynika, że syn skarżącego jest osobą dorosłą, pracującą, mieszkającą poza domem rodzinnym. Przekazywanie na jego rzecz miesięcznych alimentów nie można zatem uznać za wydatek ani konieczny ani niezbędny. Opisane tu okoliczności jednoznacznie wskazują, że w przypadku skarżącego nie zachodzą przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia. Fakt uzyskiwania dochodów z emerytury i dodatkowego zatrudnienia wyklucza skarżącego z kręgu osób pozostających w sytuacji trudnej i wyjątkowej, uzasadniającej konieczność umorzenia należności. Do kręgu takich osób nie można ponadto zaliczyć kogoś, kto jest w stanie regularnie wspierać alimentacyjnie dorosłe pracujące dziecko oraz kogoś kto spłaca raty kredytu za relatywnie kosztowny wobec swoich dochodów sprzęt elektroniczny. 5.6 Odnosząc się do zawartego w skardze wniosku o umorzenie zaległości należy wyjaśnić, że umarzanie należności z tytułu składek należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co wynika z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. Sąd administracyjny na skutek zaskarżenia decyzji Zakładu nie przejmuje sprawy administracyjnej jako takiej do końcowego załatwienia, lecz jedynie kontroluje (ocenia) działalność tego organu pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym wniosek skarżącego nie może odnieść skutku. 5.7 Niezasadny jest zarzut, że powodem odmowy umorzenia zaległości składkowych był brak wniesienia odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 8 kwietnia 2015 r. stwierdzającej wysokość zadłużenia skarżącego z tytułu składek. Podstawą rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji nr 896/2015/UM/P były wnioski poczynione na podstawie opisanych w punktach 5.3 i 5.4 niniejszego uzasadnienia przepisów, w kontekście ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Należy również podnieść, że poza zakresem kognicji sądu administracyjnego pozostaje kwestia, czy decyzja z 8 kwietnia 2015 r. mogła stać się prawomocna na skutek wniesienia odwołania od decyzji w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania, w sprawie której toczy się postępowanie przed Sądem Okręgowym w K.w sprawie V U 4425/14. Zaskarżona do tut. Sądu decyzja przesądza o braku podstaw do umorzenia kwoty wynikającej z zaległości. Nie rozstrzyga ona kwestii związanych z wysokością tych składek, bowiem decyzje w tym przedmiocie wydawane są w odrębnym postępowaniu. Podlegają one kontroli sądu powszechnego a nie sądu administracyjnego, co wynika z treści art. 83 ust. 1, 2 i 4 u.s.u.s. Z tych samych przyczyn nie mogą odnieść skutku zarzuty zawarte przy piśmie procesowym złożonym 14 września 2015 r., wskazujące na nieprawidłowości organu przy naliczaniu składek i odnoszące się do postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Okręgowego w K. w sprawie V U 236/13. 5.8 Odnosząc się do opisanych w piśmie procesowym przychodów i wydatków skarżącego oraz załączonych recept należy podkreślić, że sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji i ocenia jej zgodność z prawem na dzień, w którym została wydana. Bierze zatem pod uwagę stan faktyczny, który istniał w dacie wydawania decyzji, a nie aktualną sytuację skarżącego, opisaną na dzień złożenia pisma. 5.9 Reasumując należało zatem uznać, że sytuacja skarżącego została oceniona w sposób prawidłowy a wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy zbadały sprawę wszechstronnie, w oparciu o należycie zgromadzony materiał dowodowy. Odniosły się przy tym do wszystkich podnoszonych przez zobowiązanego argumentów, szczegółowo uzasadniając rozstrzygnięcie. Swoje stanowisko uzasadniły stosownie do wymogów zawartych w art. 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. 5.10 Z tych wszystkich względów skarga jako bezzasadna, stosownie do art. 151 ustawy p.p.s.a. podlegała oddaleniu.