I SA/Ke 453/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu 20 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. R. od postanowienia starszego referendarza sądowego z 24 marca 2017 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. ) z [...] nr: [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień, maj i czerwiec 2013 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżąca A. R. wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach oddalającego jej skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K.), złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W formularzu wniosku wskazała, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z mężem, trojgiem małoletnich dzieci, teściem, teściową oraz babcią męża. Oświadczyła, że zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą w listopadzie 2015 r. Mąż skarżącej prowadzi działalności gospodarczą, z której nie osiąga dochodu, osiąga dochód z tytułu pełnienia funkcji prezesa w spółce. Skarżąca w wyniku upadku doznała złamania ręki, co uniemożliwia jej podjęcie pracy zarobkowej. Wykazała, że dochód jej rodziny stanowi świadczenie wychowawcze w kwocie 1.000 zł netto miesięcznie i dochód męża w kwocie 4.000 zł netto miesięcznie. Jako posiadany majątek wykazała samochód osobowy VW Ceddy z 2012 r. oraz samochód ciężarowy Peugeot Boxer z 2007 r. Teściowie skarżącej posiadają gospodarstwo rolne wielkości 12 ha, dom jednorodzinny i sprzęty rolnicze. Jako zobowiązania i stałe wydatki miesięczne skarżąca wykazała kredyt gotówkowy – rata 1.459,46 zł, kredyt gotówkowy rata – 1.096,04 zł, media – 100 zł, rehabilitacja i leczenie – około 200 zł. Podała, że posiada zaległość w spłacie kredytu w kwocie 1.571,42 zł, z którego podjęto windykację. Do wniosku skarżąca dołączyła kopie i wydruki: karty informacyjnej pobytu ambulatoryjnego skarżącej z 14 stycznia 2017 r., karty informacyjnej leczenia szpitalnego skarżącej od 14 stycznia 2017 r. do 18 stycznia 2017 r., skierowania na zabiegi fizjoterapeutyczne dla skarżącej z 13 lutego 2017 r., wyciągów bankowych firmy budowlanej D.-B. A. R., tytułu wykonawczy wystawionego na nazwisko skarżącej z 3 października 2016 r., wydruku z CEIDG z informacją o zawieszeniu prowadzonej działalności przez skarżącą w dniu 4 listopada 2015 r., decyzji GOPS z 19 kwietnia 2016 r. o przyznaniu skarżącej świadczenia wychowawczego na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. w łącznej kwocie 1.000 zł, zawiadomienia o podjęciu windykacji z 13 lutego 2017 r. skierowanego do męża skarżącej A.R. (zaległość 1.571,42 zł), wyciągów z rachunku Euromax A. R., harmonogramów spłat kredytu, umów o kredyty gotówkowe. Starszy referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia braków złożonego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych poprzez: udokumentowanie miesięcznych dochodów z ostatnich 3 miesięcy osób pozostających ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym – S. R., E. R. oraz S. W.; udokumentowanie stanu majątkowego S.R., E. R. oraz S. W. poprzez wykazanie posiadanych nieruchomości, majątku ruchomego oraz zasobów pieniężnych; przedłożenie dokumentów na okoliczność, kto jest właścicielem nieruchomości, którą skarżąca wskazuje jako adres zamieszkania; przedłożenie stosowych dokumentów wskazujących wysokość kosztów związanych z opłaceniem usług pełnomocnika w sprawie niniejszej. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca wyjaśniła, że rodzice męża prowadzą gospodarstwo rolne w zakresie sadownictwa i z uwagi na okres zimowy nie osiągnęli dochodu, ponadto na potwierdzenie posiadanego przez rodziców męża skarżącej majątku przedłożyła kopię decyzji w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2016 w kwocie 1.155 zł na nazwisko S. R. i E. R., kopię decyzji w sprawie wymiaru podatku rolnego na 2017 r. w kwocie 78 zł na nazwisko S. R., kopię decyzji z 13 lutego 2017 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej kwocie 15.002,63 zł, kopie przekazów pocztowych emerytury S. W. za grudzień 2016 r., styczeń 2017 r. i luty 2017 r. w kwocie po 1.014,58 zł, kopię umowy darowizny zawartej w formie aktu notarialnego z 6 maja 1991 r., którą teściowie skarżącej nabyli posiadany majątek. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z 24 marca 2017 r. oddalił wniosek skarżącej. Podniósł, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca i jej rodzina mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, a rodzina utrzymuje się z zasiłku rodzinnego w kwocie 1.000 zł oraz wynagrodzenia za pracę męża w kwocie 4.000 zł. Podniósł, że fakt spłaty zobowiązań kredytowych czy innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Zauważył również, że skarżąca w sprawie niniejszej korzysta z usług radcy prawnego z wyboru i nie udokumentowała, aby nie ponosiła z tego tytułu wydatki. Skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia. Zarzuciła naruszenie: - art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej: ustawa p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie w realiach niniejszej sprawy i w konsekwencji odmowę przyznania skarżącej prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym w jakimkolwiek zakresie, - art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 106 § 5 p.p.s.a. poprzez dowolną a nie swobodną ocenę materiału dowodowego stanowiącego podstawę w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, w tym zwłaszcza brak uwzględnienia okoliczności braku osiągania przez skarżącą dochodów pozwalających na pokrycie kosztów sądowych w sprawie oraz zawieszenia działalności gospodarczej, wydatków związanych z funkcjonowaniem rodziny, w tym utrzymaniem i leczeniem dzieci i siebie samej oraz nieposiadania żadnych środków na pokrycie kosztów postępowania, co przełożyło się na błędne zinterpretowanie sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej i w konsekwencji oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca podniosła, że mimo, że teściowie skarżącej osiągają dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego, zaś babcia jej męża posiada emeryturę, to nie świadczy to o możliwości pokrycia przez skarżącą opłaty od skargi kasacyjnej w sprawie. Nie może być bowiem tak, że sytuacja materialna rodziny męża skarżącej rzutuje na możliwość poniesienia przez nią kosztów opłaty sądowej. Skarżąca wskazała na leczenie swoje i dzieci oraz związane z tym koszty. Podała, że przeciwko małżonkowi prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Wskazała na trudności w spłacie kredytów. Wyjaśniła, że pełnomocnik został opłacony za całość postępowania w 2015 r. Skarżąca załączyła kopie: zaświadczenia lekarskiego córki o pozostawaniu pod opieką ośrodka zdrowia, kart informacyjnych leczenia szpitalnego syna (w okresie od 29 sierpnia 2016 r. do 2 września 2016 r.) i skarżącej (z 2014 r. i 2015 r.), skierowania na zabiegi fizjoterapeutyczne dla skarżącej z 27 marca 2017 r., tytułów wykonawczych wystawionych dla A. R. z 13 i 14 marca 2017 r., pisma banku o obowiązku spłaty kwoty 2.255,94 zł, pisma banku o wypowiedzeniu umowy kredytu i wezwaniu do spłaty kwoty 49.698,85 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej: ustawa p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym służy natomiast osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności mają pozwolić sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej, a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, prawidłowo referendarz sądowy poczynił wniosek, że sytuacja finansowa skarżącej nie wskazuje na to, by nie była on w stanie ponieść kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, a jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca i jej małżonek uzyskują dochód w łącznej kwocie 5.000 zł. Zdaniem Sądu, strona, która posiada dochody, powinna partycypować w kosztach postępowania przed sądem administracyjnym (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2005 r. FZ 711/04, z 21 grudnia 2007 r. I OZ 970/07; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy podkreślić, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznana na wniosek osób bardzo ubogich, bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na uiszczenie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny. Tymczasem skarżącą, która sama wskazała na uzyskiwany dochód oraz posiada dwa samochody, nie sposób uznać za osobę ubogą, której konieczne jest zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Skarżąca i jej rodzina mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, nie wskazała, by oprócz opłaty za media ponosili opłaty związane z mieszkaniem u teściów. Wbrew zarzutom sprzeciwu, sytuacja majątkowa rodziny męża rzutuje na możliwość opłacenia kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Skarżąca podała, że teściowie i babcia męża pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Taka sytuacja co do zasady powoduje konieczność rozdzielenia dochodów wnioskodawcy na wszystkie te osoby. Tymczasem skoro teściowie i babcia męża osiągają swoje dochody, oznacza to, że skarżąca nie wydatkuje na ich utrzymanie, przez co jej dochody nie ulegają zmniejszeniu przez prowadzenie wspólnego gospodarstwa z rodziną męża. Wezwanie o przedstawienie dochodów rodziny męża nie miało więc na celu wskazania skarżącej, że z dochodów tych można pokryć koszty sądowe, lecz miało zobrazować sytuację majątkową wszystkich osób, które skarżąca wskazała jako pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Z podanych przez skarżącą informacji należy więc przyjąć, że małżonkowie mają na utrzymaniu małoletnie dzieci, bez pozostałych wykazanych we wniosku osób. Sąd dostrzega konieczność ponoszenia kosztów leczenia dzieci, jednocześnie należy zauważyć, że skarżąca uzyskuje na ich rzecz kwotę 1.000 zł, niewątpliwie mogącą pokryć te wydatki. Uwzględniając zaś konieczność leczenia skarżącej nie można pominąć uzyskiwanego dochodu przez małżonka skarżącej, które winno stanowić ku temu wsparcie. Sąd w całości podziela wyrażone przez referendarza poglądy, że fakt spłaty zobowiązań kredytowych czy innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Słusznie referendarz podniósł, że obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację materialną strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy. Punktem wyjścia do takiego stanowiska jest to, że jeśli dana osoba wykazywała zdolność kredytową oraz jest w stanie wygenerować środki na comiesięczna spłatę raty kredytu, to jest również w stanie uiścić kwotę kosztów sądowych. Skarżąca wskazała wprawdzie na trudności w ich spłacie, jednak w sytuacji uzyskiwania kwoty 4.000 zł dochodu przez małżonka skarżącej budzi wątpliwości racjonalność gospodarowania własnymi środkami. Tą samą uwagę należy odnieść do toczącego się postępowania związanego z zobowiązaniami małżonka skarżącej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Zaległości w spłacie zobowiązań, zarówno wobec banków jak i ZUS, przy jednoczesnym uzyskiwaniu dochodów, nie mogą stać się przesłanką przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów ze skarżącej na Skarb Państwa. Instytucja prawa pomocy nie może bowiem stanowić formy kredytowania strony. Podsumowując, Sąd w całości podziela wnioski zawarte w postanowieniu z 24 marca 2017 r., że sytuacja materialna wnioskodawczyni nie zasługuje na przyznanie jej prawa pomocy. Starszy referendarz sądowy prawidłowo ocenił sytuację majątkową skarżącej oraz złożone przez nią dokumenty. Na podstawie tej oceny doszedł do słusznych wniosków, które Sąd w całości podziela, że skarżąca posiada możliwość finansową uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.