I SA/Ke 494/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek Asesor WSA Magdalena Stępniak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 lutego 2026 r. sprawy ze skargi W. B. na postanowienie 22 września 2025 r. nr 2601-IEE.7113.66.2025.2 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę. Postanowieniem z 22 września 2025 r. nr 2601-IEE.7113.66.2025.2 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Kielcach utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Skarżysku – Kamiennej z 21 lipca 2025 r. nr 2611-SEE.7113.395.2025.8 odmawiające W. B. wszczęcia postępowania w sprawie wniosku z 18 czerwca 2025 r. o zwrot kwoty [...]zł wraz z odsetkami za zwłokę, która została wyegzekwowana w toku egzekucji administracyjnej. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że organ pierwszej instancji prowadził egzekucję administracyjną wobec majątku wnioskodawcy na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela - P. [...] z 28 marca 2022 r., nr [...] obejmującego zaległość z tytułu zwrotu wypłaconej refundacji składek na ubezpieczenie społeczne za październik i grudzień 2017 r. oraz od stycznia do czerwca 2018 r. Podstawę prawną dochodzonego obowiązku stanowiła decyzja prezesa z 23 listopada 2021 r. W celu wyegzekwowania należności objętej ww. tytułem wykonawczym, organ pierwszej instancji na podstawie zawiadomienia: z 21 października 2022 r. dokonał zajęcia wierzytelności w [...] oraz z 25 października 2022 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...]. Organ opisał przebieg postępowania egzekucyjnego, w tym pisma jakie składał zobowiązany do organu egzekucyjnego oraz wskazał na rozstrzygnięcia jakie zapadały w jego toku, w tym te wywołane wnoszonymi skargą do WSA w Kielcach oraz skargą kasacyjną do NSA w Warszawie. Dnia 24 czerwca 2025 r. do naczelnika wpłynęło pismo zobowiązanego z 18 czerwca 2025 r. zatytułowane jako "Przedsądowe wezwanie do zwrotu przez organ skarbowy kwoty [...]zł wraz z należnymi odsetkami liczonymi do dnia ich zapłaty". W ww. piśmie strona wezwała naczelnika do zwrotu kwoty [...]zł wraz z należnymi odsetkami liczonymi od dnia nielegalnego ich pozyskania z jego rachunku bankowego, świadczenia emerytalnego, ze środków pieniężnych stanowiących własność obcokrajowca w terminie 14 dni do 7 lipca 2025 r. Postanowieniem z 21 lipca 2025 r. naczelnik odmówił wszczęcia postępowania w zakresie zwrotu ww. kwoty, na które zobowiązany złożył zażalenie. Rozpoznając zażalenie dyrektor przytoczył treść art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 132 ze zm.), dalej "u.p.e.a." oraz art. 61 § 1 i art. 61a § 1 k.p.a." Zdaniem organu w sprawie wystąpiła nie budząca wątpliwości przesłanka podmiotowa umożliwiająca wszczęcie postępowania zainicjowanego wnioskiem zobowiązanego. Przepisy u.p.e.a. nie przewidują możliwości rozpatrywania wniosku o zwrot kwot wyegzekwowanych i przekazanych wierzycielowi. Również przepisy k.p.a. nie przewidują możliwości wydania rozstrzygnięcia w powyższym zakresie. Skoro przepisy prawa nie przewidują żadnej normy prawnej, udzielającej organowi egzekucyjnemu kompetencji do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu wyegzekwowanej kwoty pieniężnej – to postępowanie w sprawie nie mogło zostać wszczęte. Zdaniem dyrektora sytuacja ta mieści się w pojęciu "innej uzasadnionej przyczyny" uniemożliwiającej wszczęcie postępowania, o której mowa w art. 61a § 1 k.p.a. Dlatego wydane przez naczelnika postanowienie z 21 lipca 2025 r. jest zgodne z obowiązującymi przepisami prawa, a prezentowana w zażaleniu argumentacja nie zasługiwała na uwzględnienie. Na powyższe postanowienie dyrektora W. B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienie oraz o jego uznanie za sprzeczne z prawomocnymi orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I GSK 1401/20 oraz sygn. akt III FSK 782/23 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach sygn. akt I SA/Ke 88/23. Ponadto wniósł o wydanie orzeczenia nakazującego organowi skarbowemu zwrot kwoty 5319,19 zł wraz z należnymi odsetkami i rozpoznanie sprawy w trybie jawnym. Przywołując treść ww. orzeczeń wskazał, że organy nie respektują ww. wyroków w przedmiotowej sprawie, a także dokonują ich błędnej interpretacji. Tymczasem prawomocne orzeczenie tworzy stan prawny, który jest wiążący dla wszystkich organów administracji, sądów oraz organów skarbowych – res iudicata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz.U. z 2026 r., poz. 143), dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym, co do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, sąd nie stwierdził naruszenia prawa, które skutkowały koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia. Przedmiotem kontroli sądu jest postanowienie w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku skarżącego z 18 czerwca 2025 r. zatytułowanego "przedsądowe wezwanie do zapłaty", w którym zwrócił się o zwrot kwoty [...]zł wraz z odsetkami za zwłokę wyegzekwowanej w toku egzekucji administracyjnej prowadzonej przez naczelnika na podstawie tytułu ww. wykonawczego z 28 marca 2022 r. Organ prawidłowo jako podstawę prawna rozstrzygnięcia wskazał art. 61a § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Norma prawna zawarta w tym przepisie wskazuje dwie samodzielne podstawy do odmowy wszczęcia postępowania: 1) gdy żądanie wniesione zostało przez osobę niebędącą stroną, 2) jeżeli z "innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte". Tak sformułowane przesłanki wskazują na przyczyny o charakterze podmiotowym i przedmiotowym, których zaistnienie uniemożliwia rozpoczęcie procedowania w sprawie i załatwienie jej w formie decyzji administracyjnej. Z punktu widzenia przedmiotowej sprawy istotne są tzw. "inne uzasadnione przyczyny". Jest to pojęcie niedookreślone (tzw. klauzula generalna), które ze swojej natury nie wskazuje przyczyn w sposób skonkretyzowany i kazuistyczny. W zakresie ich określania organ administracji publicznej może posłużyć się pewną swobodą, ograniczoną przyjętą praktyką oraz orzecznictwem sądów administracyjnych. Przez "inne uzasadnione przyczyny" należy rozumieć sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub nie ma w przepisach prawa podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym, także gdy uprawnienia lub obowiązki wynikają z mocy samego prawa. Z kolei użyte przez ustawodawcę kategoryczne sformułowanie "nie może być wszczęte" wyraźnie wskazuje, że określone w art. 61a § 1 k.p.a. przyczyny muszą być znane organowi w chwili złożenia wniosku, czyli muszą cechować się oczywistością co do ich zaistnienia. Na tak wczesnym etapie organ bada jedynie kwestie o charakterze formalnoprawnym, analizując czy miało miejsce zaistnienie podstaw do wszczęcia postępowania w przedmiocie zgłoszonego wniosku. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zaakceptować stanowisko organu o odmowie wszczęcia postępowania z uwagi na zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują bowiem możliwości rozpatrywania wniosku o zwrot kwot wyegzekwowanych i przekazanych wierzycielowi. Odnosząc się do argumentacji zawartej w skardze wymaga wyjaśnienia, że wbrew stanowisku skarżącego, zarówno wyrok WSA w Kielcach z 13 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Ke 88/23, jak i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 listopada 2024 r. sygn. akt III FSK 782/23, dotyczące rozstrzygnięć w przedmiocie skargi skarżącego na czynność egzekucyjną, nie stwierdziły, że kwota [...]zł została wyegzekwowana od skarżącego w sposób nieuprawniony i należy ją zwrócić skarżącemu. Sąd I instancji w prawomocnym wyroku z 13 kwietnia 2023 r. stwierdził natomiast, że organ egzekucyjny winien wyjaśnić, bądź to przed skierowaniem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, bądź na skutek skargi na czynność komornika (gdy przed dokonaniem zajęcia nie zostało to wyjaśnione), czy na rachunek ten nie wpływają środki pieniężne, które nie podlegają egzekucji (art. 10 § 4 u.p.e.a.) lub środki, których zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego nie może obejmować (art. 80 § 2a u.p.e.a.). W ponownie prowadzonym postępowaniu organ egzekucyjny wykonał wytyczne sądu i ponownie oddalił skargę W. B.. Prawidłowość rozstrzygnięcia organu potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z 30 grudnia 2025 r. sygn. akt I SA/Ke [...]. Podsumowując, zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i hipotezie art. 61a § 1 k.p.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na treść art. 119 pkt 3 p.p.s.a., stosownie do którego sprawa może zostać rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty. W skardze zawarto wniosek o rozpoznanie sprawy "w trybie jawnym" z osobistym uczestnictwem skarżącego w postępowaniu sądowym. Z treści art. 122 p.p.s.a. wynika, że przekazanie sprawy do rozpoznania na rozprawie jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu, któremu ustawodawca, w omawianej kwestii, pozostawił całkowitą swobodę, nie wskazując żadnych kryteriów, którymi powinien kierować się sąd (zob. wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z 5 kwietnia 2017 r. sygn. akt II GSK 5287/16; CBOSA). Dlatego też wniosek strony o przeprowadzenie rozprawy nie wiąże sądu. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie dostrzegł powodów, dla których sprawa miałaby zostać rozpatrzona na rozprawie. W związku z powyższym sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.