I SA/Ke 526/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu 8 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T.D. od postanowienia starszego referendarza sądowego z 5 grudnia 2017 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W sprawie ze skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K.z [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. T. D. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W złożonym wniosku oświadczył, że pozostaje sam w gospodarstwie domowym. Jako posiadany majątek wykazał ½ część udziału w nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym o pow. 110 m² - wartość udziału 40 tys. zł (w trakcie licytacji skarbowej), ½ część udziału w mieszkaniu o pow. 42,5 m² - wartość udziału 52 tys. zł (w trakcie licytacji skarbowej). Skarżący nie wykazał dochodów, oświadczył, że korzysta z pomocy ojca głównie w formie rzeczowej. Jako zobowiązania i stałe wydatki wykazał zobowiązania wobec urzędu skarbowego – ponad 600 tys. zł. Oświadczył, że zobowiązania związane z domem i mieszkaniem ponoszone są przez pozostałych współwłaścicieli. Do wniosku skarżący dołączył zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w S., że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku od 14 września 2015 r. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o przedłożenie odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego skarżącego za rok 2016 ew. stosownego zaświadczenie z właściwego urzędu skarbowego; wyciągu lub wykazu z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; aktualnego zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych/nieposiadanych samochodach (obejmujących ich markę i rok produkcji) oraz zarejestrowanych na nazwisko skarżącego jako właściciela lub współwłaściciela; udokumentowanie stanu cywilnego skarżącego poprzez złożenie aktualnego skróconego odpisu aktu stanu cywilnego; udokumentowanie zajęcia mienia skarżącego oraz prowadzenia wobec skarżącego licytacji z jego majątku; oświadczenie, czy skarżący korzysta z pomocy społecznej, skarżący uzupełnił braki wniosku. Z uwagi na przedłożenie przez skarżącego odpisu skróconego aktu małżeństwa, z którego wynika, że skarżący pozostaje od 9 września 2000 r. w związku małżeńskim zarządzeniem z 9 listopada 2017 r. starszy referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma sądowego do uzupełnienia braków złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, pod rygorem ujemnych skutków procesowych poprzez przedstawienie i udokumentowanie sytuacji materialnej i finansowej żony skarżącego J. D.-D., zgodnie z wymogami urzędowego formularza PPF (formularz PPF w załączeniu); przedłożenie odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego żony skarżącego za rok 2016 ew. stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego oraz przedłożenie stosownych dokumentów potwierdzających wysokość dochodów uzyskanych przez żonę skarżącego za 2016 r.; w przypadku prowadzenia przez żonę skarżącego działalności gospodarczej przedłożenie stosownych dokumentów księgowych, wskazujących wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego dochodu/poniesionej straty od 1 stycznia 2017 r. do 31 października 2017 r. z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej; w przypadku zatrudnienia - przedłożenie zaświadczenia o zarobkach osiąganych przez żonę skarżącego za okres ostatnich 3 miesięcy, jeżeli żona skarżącego jest osobą bezrobotną przedłożenie stosownego zaświadczenia wydanego przez właściwy urząd pracy; przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez żonę skarżącego rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; przedłożenie aktualnego zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych/nieposiadanych przez żonę skarżącego samochodach (obejmujących ich markę i rok produkcji) oraz zarejestrowanych na nazwisko żony skarżącego jako właściciela lub współwłaściciela. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył kopię umowy zawartej w formie aktu notarialnego o ustanowieniu rozdzielności majątkowej oraz oświadczył, że żona nie wyraziła woli udostępnienia skarżącemu żądanych dokumentów. Postanowieniem z 5 grudnia 2017 r. starszy referendarz sądowy oddalił wniosek T. D.. Stwierdził, że skarżący nie uwiarygodnił w sposób wystarczający zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie przedstawił bowiem, pomimo wezwania, sytuacji majątkowej oraz finansowej żony skarżącego. Referendarz podniósł, że wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, nie ma znaczenia w tym zakresie okoliczność zawarcia przez małżonków umowy o rozdzielności majątkowej małżeńskiej, czy nieprowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest bowiem pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. Skarżący złożył sprzeciw od postanowienia. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zwolnienie w całości od ponoszenia kosztów sądowych ewentualnie o uchylenie postanowienia i skierowanie wniosku do ponownego rozpoznania przez referendarza sądowego. Zarzucił naruszenie: 1. art. 255 ustawy p.p.s.a. poprzez wskazanie, że miał obowiązek przedstawić dokumenty dotyczące stanu majątkowego żony, podczas gdy pomiędzy nim, a żoną została ustanowiona rozdzielność majątkowa, a przepis art. 255 ustawy p.p.s.a. upoważnia do zobligowania strony wyłącznie do złożenia dodatkowego oświadczenia lub złożenia dokumentów dotyczących wyłącznie jej majątku, dochodów lub stanu rodzinnego; 2. art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. poprzez oddalenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, podczas gdy złożone oświadczenie oraz dokumenty wykazały, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że nie miał możliwości przedstawienia dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej żony, z uwagi na jej odmowę. Strona uważa, że nie mogła zostać zobowiązana do przedłożenia takich dokumentów z uwagi na łączącą go z żoną umowę o rozdzielności majątkowej oraz fakt, że obowiązek uiszczenia opłaty sądowej jest związany z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą. Żona natomiast nie odpowiada, według postanowień ww. umowy, za zobowiązania przedsiębiorstwa. Skarżący wskazał, że twierdzenie o tym, że na żonie ciąży obowiązek udzielania mu wsparcia finansowego jest twierdzeniem teoretycznym. Skarżący nie jest w stanie wyegzekwować tego rodzaju pomocy. Pozostaje z żoną w bardzo złych stosunkach, w separacji faktycznej. Stąd nie zgodził się z wnioskiem referendarza, że nie współpracował w toku rozpoznawania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych lub że uchylał się od złożenia dokumentów. Jednocześnie podniósł, że złożone dokumenty i oświadczenia dotyczące jego sytuacji majątkowej i dochodów w pełni potwierdzają, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U.2017.1369 ze zm.) dalej "ustawa p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, może być zastosowane kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Podkreślenia przy tym wymaga, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Sądu, w świetle powyższych reguł, skarżący nie wykazał w sposób wystarczający, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie wykonał bowiem wezwania referendarza do przedstawienia sytuacji majątkowej i finansowej żony. Sąd podziela pogląd wyrażony w zaskarżonym orzeczeniu, że pomimo zawarcia umowy rozdzielności majątkowej małżeńskiej, uzyskiwane przez żonę skarżącego dochody mają wpływ na ocenę jej sytuacji finansowej. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. W związku z tym, poszerzenie ustaleń faktycznych o dokumenty dotyczące bezpośrednio żony skarżącego, w celu ustalenia sytuacji majątkowej samego wnioskodawcy, było konieczne. Innymi słowy rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Skarżący błędnie przyjmuje natomiast, że rozdzielność majątkowa małżeńska uniemożliwia uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej żony. Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61(4) § 1 K.r.o.), którego skarżący nie przedłożył. Samo zaś twierdzenie skarżącego, że od pewnego czasu żyją z żoną w faktycznej separacji nie może spowodować oceny jej sytuacji w oderwaniu i bez uwzględnienia faktu istnienia związku małżeńskiego i wynikającej z tego powinności pomocy i wspierania między małżonkami. Prawidłowo zatem, wbrew stanowisku skarżącego, referendarz zmierzał do zbadania, czy żona skarżącego będzie w stanie udzielić skarżącemu pomocy finansowej w stopniu, jaki nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny (żony) skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 243 ustawy p.p.s.a. orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy następuje jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie 260 § 1 ustawy p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.