I SA/Ke 530/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska po rozpoznaniu 10 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu syndyka masy upadłości Zakładów Wyrobów Kamionkowych M. S.A. w S. od postanowienia starszego referendarza sądowego z 3 sierpnia 2018 r. sygn. akt I SA/Ke 530/17 oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi syndyka masy upadłości Zakładów Wyrobów Kamionkowych M. S.A. w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z [...] nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości na rok 2016 postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Syndyk masy upadłości Zakładów Wyrobów Kamionkowych M. S.A. w S. (Spółka) złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie opłaty od skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach oddalającego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z [..] [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości na rok 2016. Wniosek syndyk uzasadnił wysokością opłaty sądowej, która w jego ocenie z uwagi na wartość przedmiotu sporu będzie wysoka, a w związku z toczącym się postępowaniem upadłościowym skarżący nie dysponuje tak dużymi rezerwami środków finansowych. Syndyk wskazał wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych w kwocie 7.000.000 zł, wartość środków trwałych (według bilansu za ostatni rok) w kwocie 1.611.465,98 zł oraz stratę za ostatni rok obrotowy według bilansu w kwocie 257.780,70 zł. Wykazał stan rachunków bankowego strony skarżącej na dzień złożenia wniosku w kwocie – 484.505,59 zł. Ponadto syndyk wskazał zobowiązania w kwocie 8.746.055,43 zł, koszty/wydatki w kwocie 7.098.722,12 zł, przychody w kwocie 7.627.514,31 zł. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z 3 sierpnia 2018 r. sygn. akt I SA/Ke 530/17 oddalił wniosek skarżącego. Stwierdził, że fakt posiadania przez Spółkę na rachunkach bankowych środków pieniężnych, w kwocie wielokrotnie przekraczającej wysokość wpisu sądowego od wniesionej skargi kasacyjnej oraz od łącznej kwoty wpisów od trzech skarg kasacyjnych, uniemożliwia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od tego postanowienia syndyk zarzucił naruszenie art. 246 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U.2018.1302) dalej "ustawa p.p.s.a." Wniósł o uwzględnienie wniosku i zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie skarżącego przy analizie przesłanek zwolnienia od kosztów nie sposób pominąć szczególnego usytuowania postępowania upadłościowego oraz roli syndyka masy upadłości. Postępowanie upadłościowe służy prawnej regulacji uniwersalnej egzekucji w przypadkach niewypłacalności przedsiębiorców. Ze względu na ekonomiczne, społeczne i prawne skutki postępowanie upadłościowe prowadzone jest zatem zarówno w interesie publicznym oraz prywatnym ogółu wierzycieli. Syndyk jest w tym postępowaniu organem państwa zobowiązanym do realizacji celu danego postępowania upadłościowego. W szczególności dotyczy to tzw. likwidacji masy upadłości, związanej między innymi z dochodzeniem roszczeń lub uregulowaniem, także na drodze sądowej, sytuacji spornych. Z tych względów, w ocenie strony, ocena przesłanek § 2 art. 246 ustawy p.p.s.a. wymaga odniesienia do funduszów masy upadłości oraz aktualnej sytuacji postępowania upadłościowego. Sam fakt, że osoba prawna posiada jakiekolwiek środki finansowe nie oznacza jednocześnie, że brak jest podstaw do zwolnienia jej od kosztów sądowych. Istotne jest, czy środki te są wystarczające do pokrycia wymaganych kosztów. Tak więc sąd rozpoznając wniosek powinien dokonać oceny ogólnej kondycji finansowej wnioskodawcy, wszelkich okoliczności związanych z jego funkcjonowaniem, działaniem, itp. Biorąc pod uwagę sytuację prawną skarżącego, w szczególności fakt, że znajduje się on w stanie upadłości likwidacyjnej zapłata opłat od trzech skarg kasacyjnych przekracza znacznie jego możliwości finansowe. Syndyk reprezentujący spółkę podejmuje jedynie próby odzyskania należności od dłużników spółki i dąży do likwidacji majątku spółki. Referendarz sądowy oddalając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych pominął okoliczność, że środki pieniężne, które są aktualnie w posiadaniu syndyka nie wystarczą nawet na zaspokojenie wierzycieli zaliczonych do I kategorii. Ponadto syndyk musi posiadać środki pieniężne konieczne do dalszego prowadzenia postępowania upadłościowego i dochodzenia roszczeń od dłużników upadłego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowień i zarządzeń referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W ocenie Sądu, postanowienie referendarza sądowego jest prawidłowe. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie opłaty od skargi kasacyjnej w wysokości 2574 zł. Istotne przy tym jest, że jednocześnie skarżący złożył skargi kasacyjne w dwóch innych sprawach. Łączna wysokość wpisów od trzech skarg kasacyjnych wynosi natomiast 7685 zł. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu wniosek syndyka nie zasługuje na uwzględnienie. Porównanie wymaganych aktualnie kosztów postępowania, jak uczynił to referendarz sądowy, z kwotą środków finansowych, którą dysponuje Spółka prowadzi do wniosku, że udzielenie Spółce prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych, wbrew twierdzeniom syndyka, nie jest konieczne by Spółka mogła dochodzić swoich praw przed sądem. Istotne przy tym jest, że Spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje przychody. Zgodnie z art. 343 ust. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, z masy upadłości zaspokaja się w pierwszej kolejności koszty postępowania, a jeżeli fundusze masy upadłości na to pozwalają - również inne zobowiązania masy upadłości, o których mowa w art. 230 ust. 2, w miarę wpływu do masy upadłości stosownych sum. Z art. 230 ust. 1 tej ustawy, wynika, że do kosztów postępowania zalicza się m.in. podatki i inne daniny publiczne związane z likwidacją masy upadłości. W ocenie Sądu koszty sądowe należą do kategorii danin publicznych. Skoro zatem Spółka, pomimo ogłoszenia upadłości nadal prowadzi działalność gospodarczą, to koszty sądowe należne w przedmiotowej sprawie należą do kosztów jej bieżącej działalności i jako należności publicznoprawne powinny być pokryte w pierwszej kolejności. Nie ma podstaw do przyjęcia, że wierzytelności związane z postępowaniem upadłościowym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Zwolnienie od kosztów postępowania sądowego stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który dotyczy wszystkich podmiotów w tym syndyka, który na gruncie postępowania przed sądem administracyjnym jest traktowany tak samo, jakby stroną był sam upadły. Ma takie same prawa procesowe i podlega tym samym obowiązkom. Występując na drogę postępowania sądowego powinien więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z nich uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Należy podkreślić, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, że fakt ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy nie stanowi warunku koniecznego przyznania prawa pomocy (postanowienia z 11 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 204/08; z 17 sierpnia 2010 r. sygn. akt: I GZ 249/10; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), chociażby z tego powodu, że z reguły istnieje masa upadłości, tj. majątek który umożliwia prowadzenie postępowania upadłościowego, ponoszenia kosztów z tym związanych oraz spłaty zobowiązań. Fakt bycia w stanie upadłości określonego podmiotu ma jedynie znaczenie dla oceny jego sytuacji finansowej, która to ocena w niniejszej sprawie została prawidłowo dokonana przez referendarza sądowego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego, o czym orzekł w sentencji postanowienia.