I SA/Ke 539/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Jagiełło (spr.), Sędzia WSA Ewa Rojek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 listopada 2013 r. sprawy ze skargi K. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] 2013 r. nr [..] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę. 1.1. Postanowieniem nr [...] z dnia [...]2013 r. Dyrektor Izby Celnej w K. odmówił K. Z. prowadzącemu działalność gospodarczą pod firmą F.H.U. "A." z siedzibą w S. (dalej również jako skarżący) przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w K. nr [...] z dnia [...] 2012 r. określającej zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym w wysokości [...] zł z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego. 1.2. Postanowienie to zostało wydane w następstwie złożonego w dniu 22 czerwca 2012 r. przez K. Z. wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. We wniosku wskazano, że decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w K. w dnia 22 maja 2012 r. została odebrana przez P. Z. (brata wnioskodawcy) w miejscu prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej. Tymczasem K. Z. od dnia 15 maja 2012 r. do dnia 20 czerwca 2012 r. przebywał na zwolnieniu chorobowym. Fakt ten poświadczył załączonymi do wniosku kserokopiami zwolnień lekarskich. 1.3. Prawomocnym wyrokiem z dnia 14 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Ke 687/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchylił postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] 2012 r., odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od wskazanej decyzji z tego powodu, że organ pomimo istnienia braków formalnych podania (niedopełnienie obowiązku złożenia odwołania jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia) nie wezwał strony do ich usunięcia pod rygorem wynikającym z art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej (dalej: Ord. pod.). Sąd zauważył przy tym, że na gruncie tego aktu prawnego obowiązuje zasada ograniczonego formalizmu, a art. 168 Ord. pod. nie wyklucza możliwości sformułowania w jednym piśmie procesowym więcej niż jednego żądania a zatem odwołanie może stanowić element wniosku o przywrócenie terminu do jego złożenia. Wprawdzie w odpowiedzi na skargę organ wskazał dodatkowo na przyczyny materialne nieuwzględnienia wniosku ale oznacza to, że merytoryczne rozpoznanie wniosku nastąpiło na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, co jest niedopuszczalne poza przypadkiem z art. 54 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270 – dalej: p.p.s.a.). W konkluzji Sąd nakazał organowi przy ponownym rozpatrzeniu sprawy rozpoznać wniosek strony poda względem merytorycznym. 1.4. Ponownie rozpoznając sprawę Dyrektor Izby Celnej w K., uwzględniając wytyczne Sądu, po otrzymaniu odwołania strony, rozpoznał wniosek o przywrócenie terminu pod względem merytotycznym. Organ zauważył, że ostatecznie skarżący dołączył przedmiotowe odwołanie do skargi na pierwotną decyzję o odmowie przywrócenia terminu do jego wniesienia. Po przeanalizowaniu całości zebranego w sprawie materiału dowodowego, zaskarżonym do Sądu postanowieniem z dnia 5 lipca 2013 r., , stwierdził brak podstaw do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w K.. Wskazał, że z uwagi na tresć przepisu art. 162 Ord. pod. przywrócenie terminu możliwe jest jedynie w przypadku łącznego spełnienia następujących przesłanek: • uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku jej winy w uchybieniu terminu, np. do wniesienia odwołania; • wniesienie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu; • dochowanie terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, tj. 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi; • dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której był ustanowiony przywracany termin, tj. wniesienie odwołania. Dyrektor Izby Celnej w K. uznał, iż powoływana przyczyna niedopełnienia czynności w ustawowym terminie, tj. choroba skarżącego pomiędzy 15 maja 2012 r. a 20 czerwca 2012 r., nie jest wystarczającą przesłanką do przywrócenia terminu. Decyzja organu pierwszej instancji została dostarczona do miejsca prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej pod firmą “A." w dniu 22 maja 2012 r., odebrał ją pracownik – brat K. Z.– P. Z.. Doręczenie nastąpiło więc w trybie zastępczym. Decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w K. zawierała prawidłową informację o prawie do wniesienia odwołania w terminie 14 dni od dnia jej doręcznia stronie. W przedmiotowej sprawie termin ten upływał z dniem 5 czerwca 2012 r. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania został sporządzony w dniu 20 czewca 2012 r., czyli w ostatnim dniu choroby skarżącego, a złożony w urzędzie pocztowym w dniu 22 czerwca 2012 r., co w ocenie organu jednoznacznie wskazuje, że choroba nie miała gwałtowanego przebiegu i nie uniemożliwiała wyręczenia się osobą trzecią w celu podjęcia działań w sposób prawem przewidziany. Organ zaznaczył ponadto, że łączny okres choroby wynikał ze zwolnień od dwóch różnych specjalistów medycyny. W jego ocenie przedłożenie zaświadczenia lekarskiego nie stanowi samoistnej przesłanki usprawiedliwiającej niezachowania należytej staranności w dbałości o interesy własne oraz swojego mocodawcy. Z treści wniosku i załączników nie wynika w najmniejszym stopniu, aby fakt przebywania na zwolnieniu lekarskim był przeszkodą, która doprowadziła do uchybienia terminowi. Zdaniem organu w przypadku choroby trzeba wykazać, iż jej rodzaj uniemożliwiał dokonania czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy domowników lub innych osób. W przedmiotowej sprawie skarżący nie wykazał, iż przebyta choroba uniemożliwiła mu dotrzymania terminu przewidzianego do wniesienia odwołania, nie wyjaśnił również czy mógł skorzystać z pomocy innych osób, w tym brata. Dyrektor Izby Celnej w K. potwierdził swoje stanowisko utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, gdzie kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności prośby o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania należytej staranności przy prowadzeniu własnej sprawy i szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. O uprawdopodobnieniu braku winy strony w uchybieniu terminowi można mówić tylko wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Osoba zainteresowana musi uprawdopodobnić, że mimo swej staranności nie mogła z uwagi na niezależną od niej przeszkodę dokonać w terminie danej czynności. Przywrócenie terminu nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. 2.1. Na powyższe postanowienie w dniu 22 sierpnia 2013 r. K. Z. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: a. niezastosowanie art. 162 § 1 Ord. pod. w zw. z wadliwym zastosowaniem art. 148 § 2 pkt 2 Ord. pod.; b. niezastosowanie art. 162 § 1 Ord. pod. w sytuacji, gdy strona uprawdopodobniła brak swojej winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania; c. błędne ustalenia stanu faktycznego; d. naruszenie przepisów prawa procesowego poprzez niewypełnienie dyspozycji wynikających z art. 120, 121, 122, 124 )rd. pod. 2.2. W uzasadnieniu skarżący podkreślił, iż we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania z dnia 20 czerwca 2012 r. wskazał dwie okoliczności, a to fakt swojej choroby oraz, że korespondencja została skierowana na adres prowadzenia działalności gospodarczej, a nie na adres zamieszkania. Pierwsza z nich została udokumentowana zwolnieniami lekarskimi. Skarżący podniósł, że jako osobie chorej w stopniu wymagającym zaprzestania pracy, nie można mu zarzucić, iż powinien wykonać konkretnie oznaczoną czynność. Zapozanie się z decyzją, ewentualne ustanowienie pełnomocnika czy sporzadzenie odwołania wymagają prawidłowego funkcjonowania. Fakt otrzymania przesyłki od pracownika ostatniego dnia zwolnienia i natychmiastowe złożenie stosownego wniosku świadczy o tym, że strona dbała o własne interesy. W kwestii doręczenia przedmiotowej decyzji, zdaniem skarżącego, należy rozróżnić odebranie jej przez pracownika (brata) w miejscu prowadzonej działalności gospodarczej od sformułowania użytego przez organ: “...doręczenie przedmiotowej decyzji nastąpiło w dniu 22.05.2012 r. poprzez doręczenie w trybie zastępczym pełnoletniemu domownikowi, Panu P. Z.". Skarżący podkreślił, że do doręczenia zastępczego nie doszło, gdyż w oparciu o art. 149 Ord. pod. mogło to mieć jedynie miejsce w odniesieniu do mieszkania. W miejscu pracy adresata nie było osoby upowżnionej do odbioru korespondencji, czego dowodzi fakt, że w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej widniał adres do doręczeń T. ul. [...]. Tym samym, zdaniem skarżącego, organ nie zbadał czy strona nie uprawdopodobniła swojej winy w sytuacji, gdy wskazała adres do doręczeń w sposób powszechnie znany, a przesyłkę odebrała osoba nieuprawniona. Ponadto przekazanie przesyłki przez osobę nieuprawnioną do jej odbioru po upływie terminu do dokonania czynności nie może być podstawą zarzutu niedochowania należytej staranności. 2.3. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu. Podniósł nadto, że postępowanie podatkowe prowadzone było wobec osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą pod wskazanym adresem i ustawodawca dopuścił możliwość doręczania pism w miejscu pracy, gdzie obok doręczenia właściwego można dokonać doręczenia zastępczego, tj. osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji w sytuacji, gdy taka osoba posiada stosowne upoważnienie. Istnieje także stanowisko dopuszczające domniemanie upoważnienia do odbioru korespondencji, a to w przypadku kiedy osoba obecna w miejscu pracy adresata podejmuje się odebrać pismo, wskazując, że jest zatrudniona w tymże miejscu przez adresata i potwierdza to dostępem do firmowych pieczęci lub innych urządzeń biurowo - administracyjnych oraz nie budzi to żadnych uzasadnionych zastrzeżeń. Dokonanie doręczenia pisma do rąk takiej osoby jest skuteczne i rodzi określone konsekwencje procesowe. Ponadto organ zauważył, iż w dacie wszczęcia postępowania podatkowego w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP widniał adres identyczny jak wskazywany w decyzji określającej zobowiązanie podatkowe. Skoro podatnik jako osoba zobowiązana do każdorazowego zgłaszania organowi zmiany adresu do korespondencji nie dopełnił swojego obowiązku, a także nie kwestionował przyjętego przez organ adresu, zarzuty skargi w tym zakresie są bezzasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: 3.1. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Oznacza to, że wyeliminować z obrotu prawnego można jedynie rozstrzygnięcie naruszające prawo w sposób, o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c p.p.s.a.). Zgodnie zaś z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Dokonana w tak zakreślonych granicach kontrola wykazała, że skarga nie jest zasadna albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. 3.2. Na wstępie wskazać należy, że sprawa była już przedmiotem rozważań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach (sygn. akt I SA/Ke 687/12). Uchylając postanowienie organu odmawiające skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w K. z dnia [...] 2012 r., Sąd nakazał jego merytoryczne rozpoznanie. W myśl art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Rozpoznając ponownie sprawę Sąd miał, więc obowiązek zbadać czy organ zastosował się do jego wytycznych. 3.3. Należy zauważyć, że K. Z., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika z jednej strony dowodził, że uchybił terminowi do wniesienia odwołania z przyczyn niezawinionych przez siebie a z drugiej kwestionował prawidłowość doręczenia mu decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w K. z dnia [...]2012 r. W związku z tym przypomnienia wymaga treść art. 162 § 1 Ord. pod., który stanowi, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Instytucja przywrócenia terminu ma, zatem zastosowanie w sytuacji, gdy strona nie dokonała czynności w terminie. Wówczas nie kwestionując faktu bezskutecznego upływu terminu, strona wykazuje brak swojego zawinienia w niedokonaniu czynności w terminie. Brak skutecznego doręczenia pisma (decyzji) oznacza zaś, że termin nie rozpoczął swojego biegu. W przypadku, więc gdy strona twierdzi, że termin nie rozpoczął swojego biegu z powodu naruszenia przepisów o doręczeniu, nie może być mowy o przywróceniu terminu. Nie można, bowiem przywrócić terminu, który nie rozpoczął swojego biegu. W takim przypadku wniosek o przywrócenie terminu jest bezprzedmiotowy (por. S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek. Ordynacja podatkowa. Komentarz. LexisNexis, wyd. 6, str.713; post. NSA z 19.09.2012 r., sygn. akt I FSK 1123/12, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). 3.4 Wobec tak sformułowanych zarzutów skargi w niniejszej sprawie, kluczowym było zatem ustalenie, czy skarżącemu skutecznie doręczono decyzję organu pierwszej instancji, a w razie prawidłowej odpowiedzi na to pytanie, czy wystąpiły przesłanki przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Skarżący twierdził, że przesyłkę odebrał brat (pracownik) w miejscu prowadzenia przez niego działalności gospodarczej, pomimo, iż nie posiadał stosownego umocowania. Nadto wskazał, że właściwy adres do doręczeń w miejscu jego zamieszkania był powszechnie znany i wynikał chociażby z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP (CEIDG). Należy zatem zauważyć, że w myśl art. 148 § 1 Ord. pod. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Oznacza to, że doręczenie korespondencji w miejscu pracy jest, jak to określa doktryna podstawowym miejscem doręczeń. Skoro skarżący wiedział o prowadzonym wobec niego postępowaniu, a pomimo to nie wskazał nowego adresu do korespondencji, to jego zarzuty w tym zakresie są niezasadne. Jego twierdzenie, iż pracownik P. Z. nie posiadał upoważnienia do odbioru korespondencji, również nie zasługuje na aprobatę. Skoro jako osoba obecna w miejscu pracy (prowadzenia działalności gospodarczej) adresata, podjął się odebrać pismo, wskazując, że jest zatrudnionym w tym miejscu pracownikiem i potwierdził to dostępem do firmowych pieczęci lub innych urządzeń biurowo-administracyjnych, to wniosek co do jego upoważnienia do odbioru korespondencji nie nasuwa żadnych wątpliwości. Odbiór przesyłki obok własnoręcznego podpisu potwierdził również pieczątką firmy ("Firma Handlowo Usługowa A." K. Z. ..."). W ocenie Sądu, dokonane do jego rąk doręczenie decyzji organu pierwszej instancji było skuteczne i spowodowało dla podatnika określone konsekwencje procesowe. Skuteczność takiego sposobu doręczenia znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. np.: wyrok NSA z dnia 19.09. 2012 r., sygn. akt I FSK 1123/12, LEX nr 1243715; wyrok WSA w Warszawie z dnia 23.08. 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 302/10, LEX nr 757636). Ubocznie jedynie należy podnieść, że P. Z. odbierał w prowadzonym postępowaniu także inne przesyłki kierowane do skarżącego, co wynika z akt administracyjnych(np. postanowienie Dyrektora Izby Celnej z 25.07.2013 r.). 3.5. Odmawiając przywrócenia terminu organ trafnie więc przyjął, że skuteczne doręczenie przedmiotowej decyzji nastąpiło w dniu 22 maja 2012 r., jak wskazano wyżej w miejscu pracy skarżącego. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania podał on, że w dniach od 15 maja 2012 r. do 20 czerwca 2012 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim. Należy na tym tle zauważyć, że zgodnie z art. 162 Ord. pod. warunkiem przywrócenia terminu do określonej czynności procesowej konieczne jest spełnienie następujących przesłanek, tj.: gdy zainteresowany uprawdopodobni, że niedochowanie terminu nastąpiło bez jego winy, a wniosek o przywrócenie terminu zostanie złożony w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu i jednocześnie ze złożeniem wniosku, zostanie dokonana czynność, dla której był określony termin. Wobec powyższego przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. A contrario, przywrócenie to może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy dołożeniu szczególnej w danych warunkach staranności. Prawidłowo, w kontekście powyższych rozważań, organ wskazał, że sam fakt choroby, nawet potwierdzony zaświadczeniem lekarskim, nie jest wystarczający dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu (por. także: post. NSA z dnia 29.11.2012 r., sygn. akt I FZ 381/12, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym bardziej, jeżeli lekarz zdecyduje, że chory może chodzić, jak w przypadku skarżącego, co wynika z przedłożonych przez niego kopii zwolnień lekarskich. Zalecenie tego rodzaju dowodzi, że choroba nie miała takiego charakteru, który uniemożliwiał skarżącemu chociażby zlecenia dokonania czynności procesowej innej osobie. Zasadnie zatem organ podatkowy uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. 3.6. W związku z powyższym wywodem, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów art. 120, art. 121, art. 122, art. 124 Ord pod. należy uznać za bezzasadne. Ogólne zasady postępowania podatkowego, które wynikają ze wskazanych przepisów, stanowią wytyczne dla organów podatkowych. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia dowodzi, iż Dyrektor Izby Celnej w K. dogłębnie zbadał, czy w sprawie zaistniały przesłanki z art. 162 Ord. pod., procedując zgodnie z zasadą legalizmu, zasadą prawdy obiektywnej, zasadą przekonywania i zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. 3.7. Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zarzuty skargi są bezzasadne a zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, co na podstawie art. 151 p.p.s.a., skutkowało oddaleniem skargi.