I SA/Ke 544/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.) Sędzia WSA Danuta Kuchta Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Szyszka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi H. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz radcy prawnego M. Z. kwotę 325,60 (trzysta dwadzieścia pięć 60/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład, organ) decyzją nr [...] z [...]. utrzymał w mocy decyzję tego organu nr [...] z [...] odmawiającą H. D. umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...]zł oraz odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...]zł. Organ wyjaśnił, że 25 maja 2020 r. do Zakładu wpłynął wniosek H. D. o umorzenie zaległości niepodlegających decyzji abolicyjnej uzasadniony trudną sytuację finansową oraz zdrowotną zarówno jego jak i członków rodziny. Zakład decyzją z [...] r. odmówił umorzenia należności składkowych. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca wskazał na sytuację osobistą i majątkową oraz opisał postępowania przed organami w jego sprawach. Zarzucił, że organ zawarł w decyzji z [...] r. nieudokumentowane dane. Nadto podniósł, że pominięto jego sytuację rodzinną, wskazaną we wniosku o umorzenie. Utrzymując w mocy decyzję Zakład ustalił, że H. D. jest żonaty, nie pracuje zarobkowo, pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2.081,58 zł brutto (1.745 zł netto), posiada dochód z produkcji rolnej, lecz ze względu na suszę nie osiągnął oczekiwanych korzyści lecz stratę, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, ani nie korzysta z innych form pomocy, natomiast stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą: opłaty eksploatacyjne 1.400 zł, koszty związane z leczeniem w 2.500 zł. Organ podał, że gospodarstwo rybne, które posiada jest w trakcie zagospodarowania na potrzeby syna, któremu ze względu na stan zdrowia nie może go przepisać. H. D. gospodarstwo domowe prowadzi żoną, która uzyskuje dochód w wysokości 1.025 zł netto, synem T., który uzyskuje dochód z tytułu renty w wysokości 1.025 zł netto, synową [...], która uzyskuje zasiłek z tytułu opieki nad chorym mężem w wysokości 1.800 zł netto, a także dwoma niepełnoletnimi wnuczkami: [...] (13 lat) oraz [...] (10 lat). Strona posiada dom na własność o powierzchni 144 m2 w miejscowości Ł. oraz gospodarstwo rolne - hodowlę ryb - w miejscowości Z., z którego ze względu na suszę poniósł straty. Nadto ustalono, że wnioskodawca posiada inne nieruchomości - magazyn na zboże - w miejscowości Z.. Strona nie posiada środków pieniężnych na rachunku bankowym, a także innych zobowiązań finansowych oraz innych praw majątkowych czy wierzytelności. Zakład ustalił, że H. D. posiada środki transportu: ciągnik [...], rok produkcji 1983 r., ciągnik [...], rok produkcji 2012 r., samochód marki [...] model [...] 2,5 TDI z 2000 r., samochód marki [...] model [...] z 1993 r., samochód marki [...] model [...] z 2000 r. Nadto H. D. posiada inne składniki mienia ruchomego w postaci: telewizora o wartości 1.000 zł, pralki o wartości 600 zł, kuchenki gazowej o wartości 300 zł. Strona podała także w oświadczeniu, że ponosi wydatki w zakresie sprawowanej opieki nad synem, które nie zostały udokumentowane rachunkami to: pomoc podczas transportu do lekarza, wymiana i dezynfekcja podkładów, karmienie przez PEG; dodatkowo choroba żony również powoduje wydatki na leki, które nie zostały udokumentowane rachunkami. Organ, celem rozpatrzenia sprawy skorzystał również z danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych: tj. Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów oraz Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Na tej podstawie ustalił, że H. D. posiada majątek ruchomy w postaci: samochodu ciężarowego [...] z 1983 r. (zarejestrowany - archiwalny), przyczepy ciężarowej [...] [...] z 2006 r., samochodu ciężarowo-osobowego [...] 1.6 z 1985 r. Zakład ustalił, że H. D. posiada majątek nieruchomy, dla którego Sąd Rejonowy w S. prowadzi Księgę Wieczystą: — [...] - działka o powierzchni 0,5500 ha w miejscowości K., gmina W., ustawowa wspólność majątkowa małżeńska, — [...] - łąki trwałe o łącznej powierzchni 4,5731 ha w miejscowości w miejscowościach: [...], [...], O., ustawowa wspólność majątkowa małżeńska, na wskazanym majątku ZUS dokonał hipoteki przymusowej kaucyjnej na poczet należności z tytułu składek; — [...] - grunty orne o łącznej powierzchni 0,6100 ha w miejscowości D. powiat O., ustawowa wspólność majątkowa małżeńska, DZIAŁ III - PRAWA, ROSZCZENIA I OGRANICZENIA (dożywotnia, bezpłatna i osobista służebność mieszkania składająca się z jednej izby od strony wschodniej w domu mieszkalnym); — [...] - działka o powierzchni 0,3300 ha w miejscowości K., gmina W., ustawowa wspólność majątkowa małżeńska, — [...] - działki o powierzchni 5,5200 ha w miejscowości D. i K., ustawowa wspólność majątkowa małżeńska, — [...] - sady o powierzchni 0,0400 ha w miejscowości S., gmina Ł., ustawowa wspólność majątkowa małżeńska; — [...] - grunty orne o powierzchni 0,6900 ha, w miejscowości S., gmina Ł., ustawowa wspólność majątkowa małżeńska; — [...] - grunty orne o powierzchni 0,1300 ha, w miejscowości S., gmina Ł., ustawowa wspólność majątkowa małżeńska; — [...] - działki i łąki trwałe o łącznej powierzchni 4,5731 ha, w miejscowości D., O. i [...], ustawowa wspólność majątkowa małżeńska; na wskazanym majątku ZUS dokonał hipoteki przymusowej kaucyjnej na poczet należności z tytułu składek; oraz majątek nieruchomy, dla którego Sąd Rejonowy w S. prowadzi: — [...] - rola, łąka, pastwisko o powierzchni 0,0633 ha, w miejscowości Z., ustawowa wspólność majątkowa małżeńska; — [...] - działki o łącznej powierzchni 5,3000 ha, w miejscowości Z., ustawowa wspólność majątkowa małżeńska. Zakład zweryfikował również zadłużenie w zakresie ewentualnego przedawnienia i stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Organ ustalił, że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone. Czynności mające wpływ na zawieszenie biegu przedawnienia zostały wyjaśnione w decyzji ZUS z [...] r. nr [...] i pozostają aktualne. Organ powołał przesłanki umorzenia należności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s." i omówił kolejno, dlaczego przyjmuje, że nie zachodzą one w sprawie z wniosku H. D.. Następnie Zakład podjął czynności zmierzające do ustalenia spełnienia w sprawie przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem". W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, ale było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu. Wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. W toku postępowania wnioskodawca powołał się na swoją sytuacje zdrowotną. Wskazał, że jest przewlekle chory na nowotwór złośliwy pęcherza moczowego i wymaga opieki drugiej osoby. Wskazał również na sytuację zdrowotną syna, który pozostaje w leczeniu z powodu raka krtani i części gardła. Przedłożył stosowną dokumentację oraz załączył orzeczenie o niepełnosprawności z 18 czerwca 2019 r., zgodnie z którym syn został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na czas określony, tj. do 30 czerwca 2021 roku i jest osobą niezdolną do pracy. Nadto wskazał, że choroba żony również wymaga leczenia. Z przedłużonego wypisu z treści orzeczenia z 24 września 1991 wynika, że M. D. została zaliczona do drugiej grupy inwalidzkiej. Zdaniem Zakładu wskazane problemy z całą pewnością są dla Wnioskodawcy dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Jak wynika z załączonej dokumentacji H. D. nie udowodnił, aby sprawował całkowitą opiekę nad chorymi członkami rodziny. Ponadto źródłem jego utrzymania jest świadczenie emerytalne, które jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia i co roku przewidziana jest jego waloryzacja. Strona prowadzi także działalność rolniczą. Nie można więc uznać, że powołane problemy zdrowotne strony i najbliższych pozbawiają ja możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego spłatę zaległości. Kwestia ograniczonych możliwości płatniczych, podnoszonych jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się bowiem do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Następnie Zakład wskazał, że dokonując rozeznania sytuacji finansowej płatnika każdorazowo zobligowany jest do analizy dochodów osiąganych w rodzinie na podstawie minimum socjalnego ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych z 2 kwietnia 2021 r. H. D. wskazał, że oprócz małżonki wskazał we wspólnym gospodarstwie pozostaje jeszcze syn, synowa oraz dwoje niepełnoletnich wnucząt. Wyjaśnił, że pojęcie "pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym" nie jest zdefiniowane przez u.s.u.s. Według Zakładu samo zamieszkiwanie dorosłych dzieci wraz ze swoją rodziną, nie może być automatycznie uznane za pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym. Często bowiem są inne cele odrębnych rodzin. Dlatego przyjąć należy, że założenie rodziny i posiadanie własnych dochodów - tak jak ma to miejsce w przypadku syna Wnioskodawcy - powoduje, że wraz z żoną prowadzi osobne gospodarstwo domowe, jednakże zapewne partycypują w kosztach utrzymania wspólnie zamieszkiwanego gospodarstwa. W konsekwencji powyższego, w zakresie sytuacji rodzinnej wnioskodawcy Zakład ustalił, że na dochód gospodarstwa strony składają się dwie emerytury na łączną kwotę 2.883,85 zł. Dochód kształtuje się więc na poziomie wyższym od ustalonego minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego, który za IV kwartał 2020 r., które zostało ustalone w wysokości 2.086,62 zł. Minimum socjalne jest jednym z najbardziej znanych wzorców konsumpcji niezamożnych gospodarstw domowych, opracowany przy wykorzystaniu metody potrzeb podstawowych. Wyznacza ono skromną wartość i zawartość koszyka, by zapewnić odpowiednie warunki życia. Zdaniem organu trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, gdyż osoba zobowiązana powinna wykazać się starannością i zapobiegliwością, by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne, jakimi są składki ubezpieczeniowe względem Zakładu. Nadto organ wskazał, że wydatki z tytułu miesięcznych opłat związanych z utrzymaniem, nie są uważane za nadzwyczajne, lecz są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa. ZUS nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Nawet jeżeli w ocenie strony otrzymywany dochód nie jest wysoki, to fakt ten również nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. W konsekwencji Zakład stwierdził, że sytuacja finansowa H. D. nie nosi znamion ubóstwa. Nadto zdaniem organu analizując aktualną sytuację finansową strony należy mieć na uwadze fakt, że H. D. może część posiadanego majątku spieniężyć, a uzyskane w ten sposób środki finansowe przeznaczyć na spłatę powstałego zadłużenia. Po drugie ZUS na części majątku dokonał zabezpieczenia hipotecznego na poczet należności z tytułu składek, które może gwarantować chociażby częściową spłatę zaległych składek, w następstwie ewentualnej licytacji przedmiotowej nieruchomości. Ponadto zdaniem ZUS, uwzględnienie w takiej sytuacji wniosku i umorzenie zaległych składek pozostawałoby w sprzeczności z interesem publicznym, przez który rozumie się obowiązek respektowania wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość i bezpieczeństwo, jak również stanowiłoby uprzywilejowanie innych osób, które terminowo regulują ciążące na nich zobowiązania składkowe, jak i tych, którzy pomimo braku majątku spłacają powstałe po ich stronie zaległości z tytułu składek. Podsumowując organ wskazał, że na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł żadnych podstaw do umorzenia objętych wnioskiem należności. H. D. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na decyzję Zakładu. Wniósł o uchylenie tej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności. Skarżący zarzucił nieprawidłowości w doręczeniu decyzji Zakładu z [...] r. Wskazał, że decyzja została doręczona na wadliwy adres, bowiem w Ł. nigdy nie było poczty. W dalszej części skargi zarzucił: 1. Naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez wydanie decyzji z naruszeniem praworządności art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a." w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, art. 81 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a., 2. Rażące naruszenie przepisów dotyczących postępowania dowodowego, skutkujących de facto rozpoznaniem istoty sprawy, 3. błąd w ustaleniach faktycznych służących za podstawę rozstrzygnięcia polegający na pominięciu dokumentów zalegających w aktach ZUS w tym w szczególności oświadczenia z 24 maja 2021 r. o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli stosownie do treści art. 84 § 2 i 86 Kodeksu cywilnego. Wyjaśnił, że Zakład podstępnie zaproponował zawarcie układu ratalnego, co spowodowało zawieszenie biegu przedawnienia. Następnie organ pominął milczeniem złożone oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli stosowanie do treści art. 84 § 2 i art. 86 Kodeksu cywilnego. Skarżący powołując treść art. 46 u.s.u.s., podniósł że do 31 grudnia 2011r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat. Natomiast w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2012 r. termin ten wynosi 5 lat i jest liczony od dnia wymagalności płatności składek. Zdaniem skarżącego zadłużenie za okres od stycznia 2001 r. do lipca 2010 r. w wysokości [...] zł uległa przedawnieniu. Zdaniem skarżącego stanowisko Zakładu stanowi całkowite odejście od zasady ustalenia prawdy materialnej. Nie odnosi się bowiem do zarzutów przedstawionych przez skarżącego, jak też wskazanych i przedstawionych przez niego dowodów mających rozstrzygające znaczenie dla sprawy. W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie. W piśmie procesowym z dnia 3 grudnia 2021 r. ustanowiony w ramach pomocy prawnej radca prawny M. Z. poparł skargę. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy - art. 7 kpa w zw. z art 77 §1 i 80 kpa poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całości materiału dowodowego i niewyjaśnienie całości stanu faktycznego, skutkujące nieuprawnionym ustaleniem, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do umorzenia należności skarżącego wobec ZUS 2. naruszenie przepisu prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy - art. 28 ust 3 pkt 3 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji odmowę umorzenia zadłużenia skarżącego wobec ZUS pomimo uprawdopodobnienia całkowitej nieściągalności zadłużenia oraz zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności 3. naruszenie przepisów prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy - art. 28 ust 3a usus w związku z §3 ust.1 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy I Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez ich niezastosowanie i nieuwzględnienie okoliczności przewlekłej choroby zobowiązanego H. D. lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny (synem H. D. - T. D.), pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. 4. naruszenie przepisów prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy - art. 28 ust 3a usus w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia poprzez jego niezastosowanie pomimo wykazania przez skarżącego okoliczności wskazujących że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych 5. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy - art. 7 kpa w zw. z art 77 § 1 i 80 kpa poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całości materiału dowodowego i niewyjaśnienie całości stanu faktycznego skutkujące nieuprawnionym ustaleniem, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do umorzenia należności skarżącego wobec ZUS, w szczególności nie odniesienie się do zarzutu skarżącego o potwierdzeniu przez organ braku zaległości z tytułu składek w momencie zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej tj. w 2010 r. Wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wraz z poprzedzającej ją decyzji nr [...] oraz zobowiązanie organu na podstawie art. 145a §1 ppsa do wydania decyzji o umorzeniu należności objętych wnioskiem skarżącego, 2. na podstawie art. 106 §3 ppsa - o przeprowadzenie dowodów z zaświadczenia o stanie zdrowia skarżącego oraz orzeczenia o stopniu niepełnosprawności syna skarżącego T. D. na okoliczność istnienia podstaw do umorzenia należności zgodnie z powołanymi przepisami rozporządzenia - dowód w aktach sprawy (załącznik do skargi), 3. na podstawie art. 106 §3 ppsa - o przeprowadzenie dowodu z protokołu kontroli Wydziału Kontroli Płatników Składek ZUS Oddział w K. przeprowadzonej u skarżącego w okresie 21-26.03.2008 r. na okoliczność nadpłaty a więc braku zadłużenia z tytułu składek odprowadzanych za pracowników. Dowód w aktach sprawy (k.40). 4. na podstawie art. 106 §3 ppsa - o przeprowadzenie dowodu z zaświadczeń nr [...] (kopia w załączeniu) i [...] (w aktach sprawy) wydanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w O. na okoliczność braku zaległości skarżącego z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne , Fundusz pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz ubezpieczenie zdrowotne pracowników. Na rozprawie w dniu 9 grudnia 2021 r. Sąd postanowił odmówić przeprowadzenia wnioskowanych w piśmie procesowym dowodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137), sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych z przepisami prawa materialnego i procesowego. Przy czym sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, jak też powołaną podstawą prawną, jest natomiast związany granicami sprawy (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a."). Rozpatrując sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna, jednakże Sąd nie podzielił wszystkich zarzutów w niej podniesionych. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja ZUS z [...] r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z [...] r. odmawiającą H. D. umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...]zł oraz odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...]zł. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i § 3 ust. 2 rozporządzenia w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, z przyczyn poniżej wskazanych. Tytułem wstępu do rozważań godzi się zauważyć, że w rozdziale 3 u.s.u.s. zatytułowanym "Zasady ustalania składek na ubezpieczenia społeczne" (art. 15 – 30), ustawodawca uregulował podstawy wymiaru składki oraz ich wysokości, podmiotów obowiązanych do ich finansowania, skutków nieopłacenia składek w terminie, przedawnienia i zabezpieczenia należności z tytułu składek, rygory w zakresie dopuszczalności umarzania zaległości, sprawy odroczenia spłaty składek oraz ich rozkładania na raty. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 tego artykułu jednoznacznie określa, iż należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, chyba, że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a, który otwiera możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia jednakże wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W przypadku tym należności, ale wyłącznie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Sytuacje całkowitej nieściągalności zostały enumeratywnie wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Natomiast w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana została więc dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach mimo braku całkowitej nieściągalności w sytuacjach określonych w powołanym rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przy tym przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Wśród nich jest: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zgodnie z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych. Podejmując decyzję uznaniową organ musi zatem wyważyć oba wskazane interesy, zaś aby to uczynić musi dokładnie ustalić sytuację osoby zobowiązanej. Z treści powyższych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie oraz w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., II GSK 321/07). Takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie rozważone i zbadane (art. 7 k.p.a.). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 k.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.). Prawidłowość powyższych działań organu podlega kontroli sądowej, w ramach której sąd ocenia, czy zgromadzony został wystarczający materiał dowodowy dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy zgromadzony materiał został prawidłowo oceniony, a następnie, czy z oceny tej zostały wyciągnięte wnioski właściwe pod względem logicznym i pod względem prawnym. W przedstawionym aspekcie należy uznać, że istotnym uchybieniem decyzji jest zarówno brak stosownych ustaleń organu, brak odniesienia do indywidualnych okoliczności i sytuacji wnioskującego jak i brak stosownego uzasadnienia w zakresie oceny przesłanek mających wpływ na rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek. W pierwszej kolejności należy odnieść się do stanowiska organu w zakresie istnienia przesłanki całkowitej nieściągalności, której katalog przypadków zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Przypomnieć należy, że wyliczenie to jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Zdaniem Sądu organ prawidłowo ustalił i przyjął, że na gruncie niniejszej sprawy nie ziściły się okoliczności świadczące o możliwości umorzenia należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Słusznie organ wywiódł, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zaszły, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy — Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednak w stosunku do wnioskodawcy nie został ustalony brak majątku przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne. Wnioskodawca prowadzi działalność rolniczą, oraz pobiera również świadczenie emerytalne w wysokości umożliwiającej prowadzenie egzekucji, posiada majątek ruchomy i nieruchomy. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, albowiem wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie strona wnioskuje przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Nadto przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, albowiem nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jakkolwiek nie zostało jeszcze wszczęte postępowanie egzekucyjne, to posiadany przez stronę majątek ruchomy i nieruchomy daje możliwość uznania go za źródło spłaty zadłużenia. W przedmiotowej sprawie organ dokonał zatem prawidłowych ustaleń i właściwie ocenił że na gruncie przedmiotowej sprawy nie zaistniały okoliczności wskazujące na spełnienie przesłanki całkowitej nieściągalności, mogącej prowadzić do umorzenia wnioskowanych zaległości. Tym samym Sąd nie uwzględnił eksponowanych w piśmie procesowym zarzutów naruszenia art. 28 ust 3 pkt 3 i 6 u.s.u.s. Zdaniem Sądu organ dokonał również prawidłowej oceny w zakresie niemożności zastosowania wobec strony § 3 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 rozporządzenia. Co do przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia należy podnieść, że strona nie prowadzi działalności gospodarczej, zatem nie może być rozpatrywania perspektywa dalszego jej prowadzenia w kontekście obowiązku spłaty zaległości. Wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia uwarunkowane jest natomiast nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Na gruncie kontrolowanej sprawy niesporne jest, że skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne, zatem nie jest pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu. Dokonana przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji doprowadził do wniosku, że w zakresie oceny zaistnienia przesłanki umorzenia, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ naruszył następujące przepisy: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i § 3 ust. 2 rozporządzenia w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, . Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Istotna jest również treść § 3 ust. 2 rozporządzenia, stanowiącego, że za rodzinę, o której mowa w ust 1 pkt 1 uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku. Należy zwrócić uwagę, że wnioskodawca konsekwentnie wskazywał jako członków swojej rodziny żonę, syna, synową oraz dwie wnuczki, o czym świadczy treść oświadczeń o stanie rodzinnym i majątkowym z 13 lipca 2020 r. oraz z 27 marca 2021 r. (k. 16 i 76 akt administracyjnych). Tymczasem organ w zaskarżonej decyzji – wbrew powyższemu oświadczeniu strony – przyjął, że prowadzi gospodarstwo domowe jedynie z żoną. Konsekwencją tego było zsumowanie dochodów wnioskodawcy i jego żony oraz odniesienie ich wysokości do przyjętego minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego. Powyższe działanie organu Sąd ocenia jako nieprawidłowe. Strona wielokrotnie podkreślała dlaczego do członków rodziny wspólnie gospodarującej zalicza również syna, synową i wnuczki. Wyjaśniała, że ciężko chory syn potrzebuje pomocy, wskazywała również na dodatkowe – nieudokumentowane wydatki związane z potrzebami syna oraz żony. Opisywane przez wnioskodawcę i udokumentowane okoliczności związane z poważnymi problemami zdrowotnymi samego skarżącego, jego syna oraz wnuczki, oraz konieczność zaspokojenia codziennych potrzeb wymienionych przez niego osób sprawia, że zasadne jest uznanie wszystkich wymienionych przez wnioskodawcę osób za rodzinę – czyli wspólnie zamieszkujące i gospodarujące ze zobowiązanym osoby spokrewnione. W ocenie Sądu, organ administracji ignorując właściwie opisaną przez wnioskodawcę rodzinę, ograniczył swoje ustalenia i wnioski do dwóch osób. Spowodowało to wadliwe ustalenie sytuacji majątkowej strony w kontekście wysokości dochodów jakimi dysponuje rodzina oraz jej łącznych wydatków. Organ nie przeprowadził zatem wnikliwej i pełnej analizy sytuacji skarżącego oraz członków jego rodziny w zakresie objętym powyższym przepisem rozporządzenia, naruszając tym samym wskazane przepisy postępowania administracyjnego. Powyższe doprowadziło także do wadliwego pominięcia przez organ przy analizie finansów rodziny wnioskodawcy, wskazanych przez stronę informacji świadczących o konieczności ponoszenia szczególnych, uzasadnionych trudną sytuacją zdrowotną członków rodziny dodatkowych wydatków np. związanych z karmieniem przez PEG, wyminą i dezynfekcją podkładów, transportem do lekarza. Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2015 r., II GSK 2366/13). Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony i jej rodziny, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten czas minimum socjalnego oraz minimum egzystencji w takich warunkach, w jakich strona przebywa, a więc odniesionych do jej środowiska (por. wyroki NSA z dnia 25 sierpnia 2010 r., II GSK 724/09 oraz 8 sierpnia 2018 r., I GSK 1757/18). W ocenie Sądu, organ nie ustalił w sposób wystarczający i pełny sytuacji majątkowej skarżącego i wszystkich członków jego rodziny, a w konsekwencji nie rozważył prawidłowo, czy w sprawie zaistniała przesłanka ujęta w z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Należy również wskazać, iż zaskarżona decyzja nie zawiera rozważań indywidualizujących, których treść ma być właśnie realizacją i konkretyzacją uznania administracyjnego w indywidualnej sprawie. Organ dokonał ustaleń niezgodnych z treścią oświadczenia strony, pominął związane ze szczególnymi potrzebami samego wnioskodawcy i jego rodziny wydatki i nie dokonał ich rozważenia w odniesieniu do przesłanek umorzenia należności z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Wskazać również należy, że prawidłowe i zgodne z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie jest szczególnie ważne właśnie przy decyzjach negatywnych. W takich sytuacjach strona ma prawo poznać powody odpowiadające rzeczywistemu zakresowi sporu. Przy umorzeniu organ powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia, bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres jej zastosowania. W niniejszej sprawie uzasadnienie decyzji nie zawiera przekonywującej argumentacji dlaczego skarżącemu odmówiono umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W konkluzji należy więc stwierdzić, że w postępowaniu administracyjnym doszło do naruszenia przepisów postępowania w tym art. 7, 8, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a., które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownym postępowaniu rzeczą organu będzie wyeliminowanie wskazanych powyżej uchybień dowodowych i argumentacyjnych oraz prawidłowe rozważenie wniosku na tle zindywidualizowanego i aktualnego stanu faktycznego. Sąd natomiast nie uwzględnił podnoszonego w skardze zarzutu przedawnienia należności z tytułu składek. Jak słusznie wskazał organ w sprawie zaistniały okoliczności świadczące o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia należności, a mianowicie: postepowanie abolicyjne oraz zawarty ze stroną i realizowany przez nią układ ratalny. Należy również podkreślić, że sąd administracyjny rozpoznaje skargę w granicach danej sprawy administracyjnej. Tą sprawę w realiach niniejszego postępowania wyznacza wniosek strony o umorzenie należności z tytułu składek. Kontrola sądu jest tym samym ograniczona i skoncentrowana na ocenie prawidłowego rozważenia przez organ zaistnienia przesłanek umożliwiających zadośćuczynienie wnioskowi strony, czyli ustalenia i rozważenia przesłanek mogących prowadzić do umorzenia należności. Poza zakresem kontroli pozostaje więc ocena okoliczności, które doprowadziły do zawarcia układu ratalnego. Nie jest również możliwe uwzględnienie podnoszonych w tym kontekście uwag strony, co do wprowadzenia jej w błąd oraz uchylenia się od skutków prawnych jej oświadczenia. Z powyżej ujętych przyczyn nie mógł zostać także uwzględniony podnoszony w piśmie procesowym zarzut naruszenia przepisów postępowania administracyjnego poprzez nie odniesienie się do uwag skarżącego o potwierdzeniu przez organ braku zaległości z tytułu składek w momencie zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej tj. w 2010 r. Okoliczności przeprowadzania kontroli i ich wyniki w czasie prowadzenia przez stronę działalności gospodarczej tj do 2010 roku. Okoliczności te także nie mieszczą się w granicach kontrolowanej sprawy. Końcowo należy podnieść, że działając na podstawie art. 106 § 3 ustawy p.p.s.a. Sąd na rozprawie a dniu 9 grudnia 2021 r. postanowił odmówić przeprowadzenia wnioskowanych w piśmie procesowym dowodów. W myśl tego przepisu, Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Należy zwrócić uwagę, że część dokumentów wskazanych przez stronę znajdowała się już w aktach sprawy, zatem zbędnym było ich ponowne przeprowadzenie, natomiast załączone do pisma zaświadczenie o niezaleganiu z opłacaniem składek z dnia 14 stycznia 2003 roku, jak zostało już wyżej wyjaśnione, stwierdza okoliczności leżące poza granicami sprawy. Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w punkcie 1 wyroku uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 2 wyroku, na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c, § 4 ust 3, § 2 ust 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 68), przyznając na rzecz radcy prawnego M. Z. kwotę 325,60 zł w tym 55,20 zł podatku od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.