I SA/Ke 566/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec (spr.), Sędziowie Sędzia SO (del.) Janusz Bociąga,, Sędzia WSA Mirosław Surma, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 listopada 2010r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych na ubezpieczenia społeczne rolników oddala skargę. 1.1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 10 marca 2010 roku w sprawie I SA/Ke 117/10 stwierdził nieważność decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] roku znak [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, że Prezes Kasy wydając decyzję drugoinstancyjną w dniu [...]. zawarł w niej rozstrzygnięcie nieznane art. 138 §1 kpa albowiem nie odnosząc się do rozstrzygnięcia I instancji wskazał jedynie, że " odmawia umorzenia wnioskowanych należności", mimo, iż jako podstawę prawną powołał przepis art. 138 § 1 pkt 2 kpa. Tym samym decyzja zawiera wewnętrzną sprzeczność, gdyż mimo wskazania jako podstawy prawnej przepisu regulującego decyzję drugoinstancyjną sentencja decyzji zawiera rozstrzygnięcie właściwe dla organu I instancji. Sytuacja taka spowodowała, że wobec nieuchylenia decyzji I instancji pozostała ona w obrocie prawnym na równi z decyzją drugoinstancyjną, co oczywiście narusza zasadę praworządności wynikająca z art. 6 kpa w związku z art. 107 § 1 i 138 §1 i 19 kpa. W ocenie Sądu, wydając zaskarżoną decyzję Prezes Kasy w sposób rażący naruszył art. 138 § 1 kpa. Oznacza to, że spełniona została przesłanka o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 2 in fine kpa, skutkująca stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji 1.2 Sąd wskazał jednocześnie, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Prezes KRUS winien wydać decyzję o rozstrzygnięciu wymienionym w art. 138 § 1 kpa, biorąc nadto pod uwagę, że nie można orzekać o umorzeniu lub odmowie umorzenia zaległości składkowych, które już wcześniej wygasły przez przedawnienie. Sąd wskazywał, że przedawnienie jest skutkiem upływu czasu określonego w ustawie a nie wydania rozstrzygnięcia przez Sąd (który to pogląd zaprezentował organ w sentencji wyeliminowanego rozstrzygnięcia). 2.1 Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...]roku w sprawie [...]po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem decyzji Prezesa Kasy z dnia 28 października 2008r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, które na dzień wpływu wniosku o umorzenie wynosiły 5432,60 zł w tym: należność główna - 3790zł, i odsetki - 1642,60zł. i obejmowały okres od IV kw. 1993r. do I kw. 1997r. oraz od I kw.l999r. do III kw. 2003r.- utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. 2.2 W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że A. K. w dniu 6 lipca 1993r. otrzymał w drodze darowizny gospodarstwo rolne o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego, którego obszar w dalszym okresie powiększył. A. K. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 15,00 ha fizycznych, tj. 15,62 ha przeliczeniowych od dnia 6 lipca 1993 r. - akt notarialny Rep A Nr 2558/93. 2.3 W dniu 16 września 2003 r. A. K. dokonał zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego rolników siebie i małżonki B. K.. Na podstawie przedłożonych dokumentów, decyzją z dnia 18 września 2003 r. znak: R-3/142/2003 objęto A. K. ubezpieczeniem społecznym rolników z mocy ustawy jako rolnika w okresach od 06.07.1993 r. do 31.03.1997 r., od dnia 01.01.1999 r. do 31.03.1999 r. i od 01.01.2002 r., natomiast małżonkę rolnika B. K. objęto ubezpieczeniem społecznym rolników z mocy ustawy od dnia 18.08.2001 r. W w/w decyzji naliczono zaległe składki na ubezpieczenie wraz z odsetkami od IV kw.1993r. W związku z nieterminowym zgłoszeniem do ubezpieczenia na koncie wnioskodawcy powstało zadłużenie z tytułu składek. 2.4 Po uzyskaniu przez Kasę informacji, że B. K. pracuje poza granicami kraju od 15 sierpnia 2005r. decyzją z dnia [...]. została ona wyłączona z ubezpieczenia społecznego rolników od 15 sierpnia 2005r. 2.5 W zaistniałej sytuacji organ uznał, że przyczyną powstania zadłużenia było niedopełnienie obowiązku zgłoszenia się do ubezpieczenia w przewidzianym ustawą terminie, wynikającym z przepisu art. 37 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgłoszenie w okresie wcześniejszym dałoby możliwość bieżącego regulowania należności i skorzystania z pomocy Kasy w postaci przesunięcia terminu płatności czy rozłożenia ewentualnie powstającego zadłużenia na dogodne raty. 2.6 A. K. kilkakrotnie składał wnioski o umorzenie należności z tytułu składek. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (pismo z dnia 20 listopada 2008r. oraz z dnia 17 sierpnia 2009r.) uzasadniał okolicznością, że przejęte gospodarstwo było zaniedbane i wymagało licznych inwestycji, takich jak generalny remont zawalonej stodoły. Twierdził, że gospodarstwo nie jest dochodowe, bowiem nie jest zmechanizowane (posiada tylko stary ciągnik) i ponosi dodatkowe koszty związane z wynajmem maszyn rolniczych. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazywał, że część zadłużenia uległa przedawnieniu. 2.7 Jak uzasadniał organ, w wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono , że gospodarstwo rolne skarżącego oprócz starego ciągnika nie jest wyposażone w środki techniczne, a ponadto, iż dodatkowym dochodem jest kwota uzyskiwana z płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, przyznawana przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Z informacji udostępnionych przez Agencję wynika, iż za 2009r. A. K. uzyskał dopłaty bezpośrednie w kwocie 5025,18 zł, a jego małżonka w kwocie 1666,01 zł. 2.8 Na dzień wpływu pierwszego wniosku o umorzenie na koncie skarżącego figurowała zaległość w kwocie łącznej 10658,60 zł, w tym: należność główna 5.055,70 zł, odsetki 5.602,90 zł, która obejmowała okres od IV kw. 1993r. -1 kw. 1997r. oraz I kw.1999r. - III kw. 2003r. Po odpisaniu należności przedawnionych za okres od I kw. 1995r. do IV kw.1998r. należności na dzień wpływu wniosku o umorzenie wynosiła 5432,60 zł w tym: należność główna – 3700 zł, i odsetki - 1642,60zł. i obejmowała okres od IV kw. 1993r. do I kw. 1997r. oraz od I kw.1997. do III kw. 2003r. 2.9 Jak wskazywał organ zgodnie z art.41a ust.1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części w przypadku uzasadnionym ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Określenie "ważny interes zainteresowanego" należy rozumieć jako zaistnienie szczególnych zdarzeń losowych, niezależnych od działań danej osoby, powodujących ograniczenie zdolności płatniczych. Ważnym interesem płatnika, dającym podstawy do udzielenia ulg lub umorzenia całości lub części zadłużenia jest potwierdzenie jego szczególnie trudnej sytuacji bytowej, w której konieczność opłacenia składek zagrażałaby podstawom egzystencji. Z drugiej jednak strony ustawodawca, w powyżej przedstawionym przepisie nakazuje zestawić sytuację płatnika ze stanem funduszy Kasy. Zadaniem Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego jest zapewnienie realizacji prawa do należnych rolnikom z tytułu podlegania ubezpieczeniu świadczeń. Do wykonania tych zadań niezbędne jest gromadzenie środków finansowych pochodzących ze składek opłacanych przez rolników, a w przypadku funduszu emerytalno - rentowego także z budżetu państwa. 2.10 Jak podkreślono, fakt, iż gospodarstwo w ocenie skarżącego jest niedochodowe, nie może być podstawą do umorzenia całości zadłużenia, a zatem faktycznego zwolnienia z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie. Również fakt odpłatnego wynajmu maszyn rolniczych nie można uznać za sytuację nadzwyczajną, gdyż jest to jeden ze sposobów na prowadzenie działalności rolniczej. Z tych względów organ uznał, że A. K. nie wykazał, że za jego wnioskiem przemawia ważny uzasadniony interes. Podkreślił jednocześnie, że umorzenie jest instytucją nadzwyczajną, stosowaną w wyjątkowych przypadkach, a takie nie wystąpiły u skarżącego. 3.1 Na decyzję Prezesa KRUS z [...]roku A. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, wnosząc o jej uchylenie w całości oraz poprzedzającej jej decyzji. Decyzji zarzucił naruszenie art. 6, 7, 8 i 9 k.p.a. Skarżący wskazał, że wykazując kwoty zaległości o umorzenie o których się ubiegał, KRUS zlekceważył wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach i Sądu Apelacyjnego w Krakowie. Wyroki te określały które roszczenia uległy przedawnieniu. Decyzją z dnia [...]. Kasa ustaliła okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników tak dla skarżącego i jego żony. Zdaniem skarżącego, uwzględniając tak pięcioletni okres przedawnienia orzeczony wyrokiem Sądu, jak i 10 letni okres przedawnienia, to zaległość dotyczy okresu A. K. I kwartał 2002r do 3 kw. 2003 r., natomiast B. K. od trzeciego kwartału 2001r do 3kw. 2003r. i właśnie o umorzenie tych należności się ubiegał. Podkreślił, że brak ustalenia stanu faktycznego w oparciu o który wydano zaskarżone decyzje świadczy o tym, że Pracownicy KRUS nie posiadają elementarnej znajomości przepisów prawa a działania ich są dowolne. Wskazał także, że otrzymywane dopłaty nie są dochodem jego rodziny. Ich wypłata poprzedzona jest spełnieniem obowiązku utrzymania ziemi w odpowiedniej kulturze i na to pieniądze te są wydawane. 4.1 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podtrzymując dotychczasową argumentację dodatkowo wskazał, że nie jest zasadne twierdzenie skarżącego, że organ zignorował wskazówki Sądu odnośnie nie przedstawienia okresów zadłużenia, albowiem zostały one wskazane w sentencji decyzji. 5.1 W złożonym w dniu 18 listopada 2010 roku piśmie procesowym skarżący ponownie przedstawił swoją argumentację co do ustalenia wysokości zadłużenia oraz przedstawił swoją sytuację życiową. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. 6.1 Sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz.1269 ze zm.) W ocenie Sądu zaskarżona decyzja prawa nie narusza, zatem skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu. 6.2 Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...]. w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Kontrolując legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, a zatem analizując orzeczenie pod względem jego zgodności zarówno z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2000 r. Nr 98, poz. 1071, dalej: kpa), jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. 2008 r. Nr 50 poz. 291 ze zm.), Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach podziela poczynione przez organ ustalenia w zakresie stanu faktycznego. 6.3 Niezasadny jest zarzut skarżącego, że organ nie dokonał prawidłowego ustalenia kwoty zadłużenia, z uwagi na błędne ustalenie okresów za jakie skarżący zobowiązany był do uiszczenia składek. Jak wynika z zaskarżonej decyzji ustalono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, na dzień wpływu wniosku o umorzenie wynosiły 5.432,60 zł, w tym 3790 zł kwota główna i odsetki 1642,40 zł. Natomiast zestawienie zadłużenia A. K. (k.680-681 t.III) wskazuje, że wyliczone zadłużenie nie obejmuje okresu od części III kw. 1994 r do końca 1998 roku. Należności za ten okres odliczono z uwagi na ich przedawnienie. Tym samym niezasadne są twierdzenia skarżącego, że organ nie uwzględnił mającego miejsca przedawnienia części należności oraz nie wziął pod uwagę wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach. Przypomnieć należy, że Sąd ten wyrokiem z dnia 9 września 2008 roku w sprawie VI U 2370/08 ustalił, że A. K. nie jest zobowiązany do opłacenia składek z tytułu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od 1 stycznia 1995 roku do 31 grudnia 1998 roku. Natomiast Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 20 maja 2009 roku w sprawie III AUa 310/09 po rozpoznaniu apelacji stron zmienił zaskarżony wyrok poprzez dodatkowe zwolnienie B. K. z obowiązku zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne rolników A. K. za okres do dnia 17 sierpnia 2001 roku. Rozstrzygnięcie to związane było z faktem, że B. K. jest żoną A. K. dopiero od dnia 18 sierpnia 2001 roku, a więc nie ma żadnych racjonalnych przesłanek, aby miała odpowiadać za składki na ubezpieczenie rolnicze za okres przed dniem 18 sierpnia 2001 roku. Wyrok ten nie oznacza natomiast, że z obowiązku zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres do 17 sierpnia 2001 roku został zwolniony A. K.. Jak widać zatem zaskarżona decyzja nie pozostaje w opozycji ze wskazywanym wyrokiem. 6.4 Brak jest jednocześnie podstaw do przyjęcia zasadności zarzutów naruszenia art.6, 7, 8 i 9 kpa. Podkreślenia wymaga, że skarżący oprócz wskazania powołanych przepisów nie wskazał na czym naruszenia te miały jego zdaniem polegać, jak również nie wykazał iż miały one wpływ na treść wydanych decyzji. 6.5 Skarżący wystąpił o umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych powołując się na brak możliwości spłaty zadłużenia. Tym samym zastosowanie w sprawie miał przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w którym ustawodawca przewidział m.in. instytucję umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z jego treścią, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Kryterium "ważnego interesu zainteresowanego" powołane w art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, przy zaistnieniu którego organ "może" uwzględnić wniosek umorzeniowy, wskazuje, iż decyzja Prezesa KRUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. 6.6 Skarżący swoje żądanie w zakresie umorzenia zaległości, uzasadniał trudną sytuacją finansową. Wskazywał na niedochodowość gospodarstwa jak i jego stan zarówno przy nabyciu jak i obecnie. Podnosił, że argumenty te nie zostały uwzględnione. Z powyższym stanowiskiem skarżącego nie można się zgodzić, ponieważ organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności i dokonał ich oceny, co znalazło swoje odzwierciedlenie zarówno w materiale dowodowym sprawy, jak również w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Okoliczności te nie zostały zatem pominięte przez organ orzekający, ale zostały (do czego organ miał prawo) uznane za niewystarczające do umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. 6.7 Decyzja w sprawie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydawaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego, ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 1996 r. II SA 2875/95). 6.8 Wydanie zaskarżonej decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Organ wydając decyzję orzekał na podstawie całokształtu materiału dowodowego zebranego w sposób wyczerpujący. Trafnie wskazał, że skarżący dysponując własnymi i dzierżawionymi gruntami oraz uzyskując dopłaty z ARiMR może wygospodarować dochód umożliwiający spłatę zadłużenia. 6.9 Wobec powyższego Sąd uznał, że sytuacja skarżącego została oceniona przez organ administracji w sposób prawidłowy, przy uwzględnieniu zasad prawa materialnego i procesowego. 6.10 Z tych względów zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na podstawie art. 151 p.p.s.a. a orzekł jak w sentencji