I SA/Ke 570/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 27 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. Ż. i K. Ż. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w sprawie określenia wysokości poniesionej straty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. postanawia: oddalić wniosek. J. Ż. i K. Ż. reprezentowani przez doradców podatkowych W. O. i J.F. wraz ze skargą wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K.z [...] r. w przedmiocie określenia wysokości poniesionej straty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Oświadczyli, że nie są w stanie uiścić wpisu od skargi, który łącznie w trzech sprawach wynosi 3.000 zł. Wskazali, że prowadzą z odrębne gospodarstwa domowe z uwagi, że pozostają w faktycznej separacji bez orzeczenia sądowego. Jako miesięczne dochody skarżąca wykazała dochód z tytułu wykonywanej pracy oraz świadczenie ZUS w łącznej kwocie 2.000 zł, skarżący wykazał dochód z pracy w kwocie 2.000 zł oraz rentę inwalidzką w kwocie 1.600 zł. Jako posiadany majątek wykazali mieszkanie wielkości ok. 44m² wartości 300.000 zł. Jako zobowiązania i stałe miesięczne wydatki wskazał kredyt hipoteczny 131.000zł (zakup mieszkania), stałe wydatki określili na kwotę ok. 3.200 zł miesięcznie. Oświadczyli, że pomoc prawna doradców podatkowych świadczona jest non profit. Stosownie do art. 49 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) dalej: ustawa p.p.s.a. starszy referendarz sądowy wezwał pełnomocnika strony skarżącej doradcę podatkowego W. O. do uzupełnienia braków formalnych wniosku o zwolnienie od kosztów sadowych w terminie siedmiu dni od daty doręczenia pisma sądowego pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania (art. 46 § 1 pkt 4 ustawy p.p.s.a.) poprzez podpisanie wniosku przez stronę skarżącą oraz na podstawie art. 255 ustawy p.p.s.a. wezwał do uzupełnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w terminie siedmiu dni od daty doręczenia pisma sądowego pod rygorem ujemnych skutków procesowych poprzez: przedłożenie odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego strony skarżącej za rok 2016; przedłożenie zaświadczeń o zarobkach skarżących za okres ostatnich 3 miesięcy; udokumentowanie wysokości otrzymywanych przez skarżących świadczeń z ZUS; przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżących rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy – jeżeli skarżący nie są posiadaczem/właścicielem konta/rachunku bankowego udokumentowanie, formy otrzymywania wynagrodzenie za pracę oraz świadczenia ZUS; przedłożenie aktualnego zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o zarejestrowanych na nazwisko skarżących jako właścicieli lub współwłaścicieli samochodach i pojazdach (obejmujących ich markę i rok produkcji); przedłożenie dokumentów (kserokopii, odpisu) na okoliczność kto jest właścicielem nieruchomości, którą skarżący wskazują jako adresy zamieszkania tj. ul. S. 16/20 [...] K. oraz M. 42/2 28-506 C.; przedłożenie dokumentów potwierdzających datę zaciągnięcia spłacanego przez skarżących kredytu, kwotę kredytu oraz wysokość rat spłacanego kredytu; udokumentowanie wykazanych przez stronę skarżącą w złożonym wniosku stałych miesięcznych wydatków w kwocie 3.200 zł poprzez przedłożenie stosownych dokumentów lub ich kopii – np. potwierdzenie przelewu, faktura, rachunek. W zakreślonym terminie pełnomocnik skarżących doradca podatkowy W.O. przedłożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych podpisany przez skarżących oraz część dokumentów wymaganych wezwaniem Sądu. Zdaniem orzekającego, wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym. Prawo pomocy nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową strony skarżącej nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że strona nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych. Zwolnienie od kosztów sadowych, którego domagają się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do żadnej z wymienionych grup społecznych skarżący nie należą, a ich sytuacja finansowa nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych. Po pierwsze wnioskodawcy mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe – posiadają mieszkanie wielkości 44 m² wartości 300.000 zł. Ponadto przedstawiając sytuację majątkową wykazali, że uzyskują stałe miesięczne dochody w kwocie 6445 zł netto (wykazane na formularzu z 14 grudnia 2017 r). W ocenie orzekającego, majątek jaki skarżący posiadają oraz miesięczny dochód jaki uzyskują nie pozwalają dać wiary, że nie są w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Biorąc również pod uwagę brak problemów w regulowaniu miesięcznych wydatków nie do przyjęcia jest wniosek, że uiszczenie kosztów sądowych wpłynie na ich kondycję finansową. Zdaniem orzekającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za uzasadniony, w sytuacji gdy poniesienie kosztów sądowych skutkowałoby ograniczeniem wydatków na konieczne utrzymanie, a więc na zaspokojenie podstawowych potrzeb socjalnych. Przy czym wysokość wydatków, nawet na te najbardziej podstawowe cele, takie jak wyżywienie, opłaty za mieszkanie, media musi mieścić się w kwotach, które są ponoszone w przeciętnym gospodarstwie domowym. Powyższych wymogów, które uzasadniałyby zwolnienie od kosztów sądowych, skarżący nie spełniają. W złożonym wniosku zobowiązania i stałe wydatki określili na kwotę 3.200 zł miesięcznie, przy czym na wezwanie Sądu przedłożyli jedynie kopie faktur potwierdzających wydatki na leki oraz kopie faktur za pobyty rehabilitacyjne w kwietniu 2017 r. Podkreślić należy, że za zasadnością uwzględnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie przemawia powoływanie się przez stronę skarżącą na fakt spłaty rat kredytowych oraz innych zobowiązań. Podkreślić należy, że fakt spłaty zobowiązań kredytowych, czy innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację materialną strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu od kosztów sądowych i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Spłata kredytu i innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Ponadto skarżący nie wskazują, aby mieli jakiekolwiek zaległości w spłacie kredytu, czy inne zobowiązania, których nie są w stanie spłacić. W odniesieniu do oświadczenia skarżących, że pozostają w faktycznej separacji bez orzeczenia sądowego wskazać należy, że z prawnego punktu widzenia stan relacji między małżonkami nie jest istotny. Małżonkowie, chcąc doprowadzić do tego, by ich wzajemne relacje nie wywierały wpływu m.in. na toczące się postępowania sądowe - powinni uregulować łączące ich stosunki przez nadanie stanowi faktycznemu znaczenia prawnego. Może to nastąpić przez skorzystanie z instytucji separacji sądowej lub rozwód. Natomiast sąd w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy nie jest uprawniony do badania rzeczywistych relacji łączących małżonków. Podkreślić należy, że na obecnym etapie postępowanie sądowego konieczne koszty sądowe ograniczają się do uiszczenie wpisu od wniesionej skargi, który łącznie w trzech zawisłych przed WSA w Kielcach sprawach stanowi kwotę 3.000 zł. W tym miejscu należy zatem skonstatować, że fakt uzyskiwania przez skarżących środków pieniężnych w łącznej wysokości 6.445 zł i ponoszenia miesięcznie wydatków w wykazanej kwocie 3.200 zł uniemożliwia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tym bardziej, że ponoszenie kosztów sądowych nie wiąże się z dodatkowym, comiesięcznym obciążeniem budżetu domowego - obowiązek ten zwykle sprowadza się do jednorazowego uiszczenia opłat sądowych, takich jak wpis od skargi, ewentualnie – w zależności od rozstrzygnięcia wyroku – opłata kancelaryjna (100 zł) i wpis od skargi kasacyjnej (równowartość połowy wpisu od skargi). Stosownie natomiast do postanowień art. 200 ustawy p.p.s.a. w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji stronie skarżącej przysługuje od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego, bowiem możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności uznać należało, że skarżący nie wykazali dostatecznie zasadności swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a.