I SA/Ke 572/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Atur Adamiec po rozpoznaniu 9 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. Ż. od postanowienia referendarza sądowego z 27 grudnia 2017 r. oddalającego wniosek J.. Ż. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. Ż. i K. Ż. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r.: - nr [...]w sprawie określenia wysokości poniesionej straty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że zwolnić J. Ż. od wpisu od skargi w kwocie powyżej 250 zł. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł od skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z [...]. w przedmiocie określenia wysokości poniesionej straty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r., J. Ż. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Oświadczył, że nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi, który łącznie w trzech sprawach wynosi 3000 zł. Wskazał, że prowadzi z żoną odrębne gospodarstwo domowe z uwagi, że pozostają w faktycznej separacji bez orzeczenia sądowego. Jako miesięczne dochody wykazał dochód żony z tytułu wykonywanej pracy oraz świadczenie ZUS w łącznej kwocie 2000 zł, dochód własny z pracy w kwocie 2000 zł oraz rentę inwalidzką w kwocie 1600 zł. Jako posiadany majątek wykazał mieszkanie wielkości ok. 44 m² wartości 300.000 zł. Jako zobowiązania i stałe miesięczne wydatki wskazał kredyt hipoteczny 131.000 zł (zakup mieszkania), stałe wydatki określił na kwotę ok. 3200 zł miesięcznie. Oświadczył, że pomoc prawna doradców podatkowych świadczona jest non profit. Referendarz sądowy postanowieniem z 27 grudnia 2017 r. oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Podniósł, że wnioskodawca ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, ponadto wykazał, że wnioskodawca wraz z żoną uzyskują stałe miesięczne dochody w kwocie 6445 zł netto, nie mają problemów w regulowaniu miesięcznych wydatków. Ponadto referendarz podkreślił, że za zasadnością uwzględnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie przemawia powoływanie się przez stronę skarżącą na fakt spłaty rat kredytowych oraz innych zobowiązań, bowiem te nie mają pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia. Zarzucił naruszenie art. 245 i art. 246 ustawy p.p.s.a. poprzez uznanie, że strona nie wykazała podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie prawa pomocy poprzez całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Podniósł, że wobec niego i jego żony prowadzona jest w oparciu o decyzje będące przedmiotem skargi egzekucja administracyjna i nie osiągają faktycznie dochodów wynikających z przedstawionych dokumentów, bowiem otrzymywane świadczenia zostały ograniczone do kwot wolnych od zajęcia egzekucyjnego. Nie zgodził się ze stanowiskiem, że tylko orzeczenie rozwodu lub separacji skutkuje możliwością rozdzielenia sytuacji majątkowej małżonków. Do sprzeciwu skarżący załączył kopię zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę z 10 stycznia 2018 r., zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z 10 stycznia 2018 r., zawiadomienia o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej z 8 listopada 2017 r., zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę z 8 listopada 2017 r., zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z 8 listopada 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2017.1369), dalej "ustawa p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności pozwalają sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, J.Ż. nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd uwzględnił przede wszystkim podane w sprzeciwie okoliczności związane z niższymi niż podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy aktualnymi dochodami rodziny, tj. z uwzględnieniem okoliczności związanej z prowadzonymi egzekucjami. Kwestia ta przesądziła jednak tylko o częściowym zwolnieniu od kosztów sądowych, ponieważ biorąc pod uwagę całokształt sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego, nie można uznać go za osobę, które nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy podkreślić, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznana na wniosek osób bardzo ubogich, bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na uiszczenie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny. Natomiast wnioskodawca, jak słusznie zauważył referendarz sądowy, ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe i zarówno on jak i jego żona uzyskują stałe miesięczne dochody. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, a jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy i sprzeciwu skarżący wraz z żoną uzyskuje stały dochód, a zdaniem Sądu, strona, która posiada stały miesięczny dochód, powinna partycypować w kosztach postępowania przed sądem administracyjnym (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2005 r., FZ 711/04, z 21 grudnia 2007 r. I OZ 970/07; treść tych wyroków dostępna jest na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uzyskiwanego dochodu skarżący wraz z żoną, jak wskazał, opłaca stałe koszty w kwocie 3200 zł, których na wezwanie Sądu nie sprecyzował, przy czym część miesięcznych wydatków stanowi spłata kredytu hipotecznego w kwocie ok. 725 zł. Prawidłowo referendarz sądowy zauważył, że fakt spłaty zobowiązań kredytowych, czy innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację materialną strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu od kosztów sądowych i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Spłata kredytu i innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Sąd podziela również argumentację przedstawioną przez referendarza sądowego odnośnie braku wpływu separacji faktycznej na postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. Sąd podziela stanowisko, że faktyczna separacja małżonków jest kwestią ich wyboru, nie zaś sytuacją niemożliwą do usunięcia, a małżonkowie, chcąc doprowadzić do tego, by ich wzajemne relacje nie wywierały wpływu m.in. na toczące się postępowania sądowe - powinni uregulować łączące ich stosunki przez nadanie stanowi faktycznemu znaczenia prawnego. Może to nastąpić przez skorzystanie z instytucji separacji sądowej lub rozwód. Natomiast Sąd w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy nie jest uprawniony do badania rzeczywistych relacji łączących małżonków. Mając na uwadze, że uzyskiwane dochody, przy uwzględnieniu wysokości przedstawionych koniecznych wydatków ponoszonych przez wnioskodawcę, nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym jego utrzymaniu. Konieczność uiszczenia wszystkich opłat w pełnej wysokości łącznie w trzech zawisłych przed WSA w Kielcach sprawach byłaby obciążeniem, które powodowałoby faktyczne zamknięcie drogi sądowej. Prawo do sądu zostanie jednak zachowane, a prawa strony zostaną nie naruszone w sytuacji częściowego uwzględnienia wniosku wnioskodawcy w niniejszej sprawie. Zaznaczyć należy, że pozostałe koszty sądowe będą zależne od przebiegu sprawy jednak nie będą wyższe niż kwota wpisu. Podkreślenia wymaga również to, że jeżeli koszty te pojawią się, będą rozłożone w czasie, stąd wnioskodawca ma możliwość odpowiednio wcześnie się do nich przygotować. Z tych względów uznano, że ewentualne pozostałe koszty sądowe jeśli się w sprawie pojawią skarżący będzie w stanie ponieść samodzielnie i nie spowoduje to utraty jego płynności finansowej. W związku z powyższym Sąd uznał, że należy zmienić postanowienie referendarza sądowego i zwolnić J. Ż. od wpisu od skargi w kwocie powyżej 250 zł. W konsekwencji Sąd, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.