I SA/Ke 576/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec,, Sędzia SO (del.) Janusz Bociąga, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 grudnia 2010r. sprawy ze skargi D. K na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych oddala skargę. Decyzją z dnia 27 sierpnia 2010r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 7 lipca 2010r. nr (...) odmawiającą D. K. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeniowych za okres od lipca 2000r. do lipca 2001r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że D. K. prowadził działalność gospodarczą pod nazwą "B." na podstawie wpisu z dnia 20 września 1999r. w zakresie usług budowlanych. Działalność została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej z dniem 28 sierpnia 2001r. Z uwagi na niedopełnienie ustawowego obowiązku opłacania składek na koncie rozliczeniowym zobowiązanego prowadzonym przez ZUS powstało zadłużenie. Zobowiązany zwrócił się z prośbą o umorzenie zaległości wobec ZUS za okres od lipca 2000r. do lipca 2001r. Wniosek swój umotywował trudną sytuacją materialną rodziny. Decyzją z dnia 7 lipca 20l0r. Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeniowych. Zobowiązany zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie, powołując się na trudną sytuację materialną oraz podnosząc argumenty natury osobistej. Utrzymując w mocy decyzję z dnia 7 lipca 2010r. ZUS wskazał, że w przypadku złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, zobligowany jest rozpatrzyć go zgodnie z obowiązującymi zasadami umarzania należności, które zostały uregulowane w ustawie z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z przepisem art. 28 ust. 2 i 3 tej ustawy, podstawowym warunkiem umożliwiającym umorzenie jest całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, przy czym wymienił sytuacje, w których ona zachodzi. Ponadto na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s. oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek za ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Możliwość taka istnieje jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Zatem ciężar udowodnienia stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej spoczywa na zobowiązanym. ZUS wskazał, że przedmiotowe postępowanie prowadzone było w oparciu o treść art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s. i ww. rozporządzenia, które mają zastosowanie w przypadku braku całkowitej nieściągalności, bowiem zobowiązany posiada źródło utrzymania w postaci dochodu z obecnie prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto małżonka zobowiązanego otrzymuje zasiłek wychowawczy. Zobowiązany jest też właścicielem i współwłaścicielem środków transportu. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że zobowiązany zamieszkuje w. B. ul. J.(...). Pod ww. adresem znajduje się posesja z budynkiem mieszkalnym, należąca do rodziców zobowiązanego, gdzie zobowiązany mieszka i. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Część zajmowana przez rodzinę zobowiązanego to 2 pokoje, kuchnia i łazienka. Poddasze budynku zajmują rodzice zobowiązanego, którzy prowadzą własne gospodarstwo domowe. Na utrzymaniu zobowiązanego i jego żony pozostaje dwoje dzieci: syn D. 1 rok, córka O. lat 3. Od kwietnia 20l0r. zobowiązany prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług budowlanych pod nazwą F.D.. Zobowiązany podkreślił, że działalność ta nie przynosi oczekiwanych dochodów, i nie wystarcza na uregulowanie bieżących zobowiązań wobec ZUS i księgowego. Wg przedłożonych kopii zeznań podatkowych w latach 2008-2009 zobowiązany nie uzyskiwał dochodów. Zarejestrowany był w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. w okresie od września 2001r. do maja 2009r. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Żona zobowiązanego przebywa na urlopie wychowawczym z tytułu umowy o pracę w firmie R. Wg przedłożonych kopii zeznań podatkowych w 2008r. uzyskała dochód z tytułu zatrudnienia w wysokości 4.059 zł, natomiast w 2009r. w kwocie 2.290,13 zł oraz z tytułu świadczenia w wysokości 6.009,63 zł. Miesięczne opłaty związane z utrzymaniem ponoszone przez rodzinę zobowiązanego wynoszą: energia elektryczna: - ok. 100 zł / mc, gaz — ok. 50 zł/ mc, woda ok. 50 zł/mc, opał ok. 2.000 zł/sezon grzewczy, wywóz śmieci ok. 24 zł/mc. Na potwierdzenie ww. kosztów zobowiązany nie przedstawił żadnej dokumentacji. W ramach przesłuchania zeznał, iż nie posiada precyzyjnej wiedzy na temat wysokości kosztów, gdyż płatnościami zajmuje się małżonka. W ww. kosztach partycypują rodzice zobowiązanego. Ponadto zeznał, że w jego rodzinie brak jest problemów zdrowotnych i nie ma kosztów związanych z leczeniem. Wg informacji uzyskanej z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców od kwietnia 2009r. zobowiązany jest wraz z żoną właścicielem samochodu osobowego marki (...) (z 1997r.) natomiast od kwietnia 2010r. jest właścicielem przyczepy ciężarowej (...) (z 2010r.). Zobowiązany oświadczył, że samochód uległ uszkodzeniu i będzie musiał być sprzedany. Rodzina zobowiązanego nie korzysta z pomocy Instytucji Pomocowych. Po ponownej analizie sprawy, ZUS uznał, iż zobowiązany nie spełnia żadnego z kryterium określonego przepisem art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s. oraz § 3 ww. rozporządzenia, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. Nie wystąpiły sytuacje związane ze szkodami poniesionymi w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Brak. jest podstaw do uznania, iż sytuacja zobowiązanego jest wyjątkowa, uniemożliwiająca opłacenie należności względem ZUS. Umorzenie należności jest bowiem instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną w szczególnych okolicznościach i zgodnie z linią orzecznictwa sądowego zastrzeżoną dla sytuacji drastycznych. W przedmiotowej sprawie takich okoliczności nie stwierdzono. Organ zauważył, że wprawdzie działalność zobowiązanego aktualnie nie przynosi zamierzonych korzyści, jednak jest na etapie "rozruchu", zatem rokuje na uzyskiwanie większych dochodów w przyszłości. Nadto zobowiązany nie posiada problemów zdrowotnych, które uniemożliwiają podjęcie zatrudnienia i uzyskania dodatkowego dochodu, a wiek zobowiązanego (37 lat) i doświadczenie w branży budowlanej nie eliminują go z rynku pracy, mimo, iż przez kilka lat pozostawał osobą bezrobotną. Małżonka zobowiązanego również nie jest pozbawiona możliwości zarobkowania. Wprawdzie obecnie przebywa na urlopie wychowawczym, ale to w jej i zobowiązanego gestii leży podjęcie decyzji o powrocie żony do pracy, zwłaszcza, że jak twierdzi zobowiązany dochody z działalności nie są wystarczające dla zaspokojenia wszystkich potrzeb rodziny Odnosząc się do argumentów zobowiązanego, że zaległości wobec ZUS powstały prawie 10 lat temu, a główną przyczyną ich powstania była współpraca z M. Sz., który celowo zadłużył firmę a następnie zniknął, ZUS stwierdził, iż osoby biorące na siebie ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej muszą być świadome związanych z nią praw i obowiązków. Obowiązkiem prowadzących działalność gospodarczą jest m.in. terminowe opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne przez cały okres jej prowadzenia. Natomiast w przypadku nierentowności, w gestii osoby prowadzącej działalność leży decyzja o jej likwidacji, natomiast roszczenia względem byłego wspólnika nie są przedmiotem tego postępowania. Mogą być one dochodzone na drodze powództwa cywilnego. W związku z faktem, że z uwagi na zadłużenie wobec ZUS żona wezwała zobowiązanego do płacenia na dzieci alimentów i zagroziła wniesieniem pozwu do sądu o rozwód, a jego matka zażądała opłat za czynsz i zamieszkiwane pomieszczenia, organ wskazał na art. 27 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego, zgodnie z którym, oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zdaniem organu podnoszone kwestie są problemami natury osobistej i nie mogą mieć wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie o umorzenie. Nadto, ZUS podkreślił, iż umorzenie ma charakter fakultatywny, co bezpośrednio wypływa z zapisu art. 28 ustawy s.u.s. Rozstrzygnięcie w zakresie umorzenia należności następuje w drodze decyzji, która ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organowi rozpatrującemu sprawę pozostawiono do uznania istnienie lub nieistnienie w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości, jak też zakres ewentualnego umorzenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach D.z K. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem częściowego lub całkowitego umorzenia zaległości. Zdaniem skarżącego suma, którą ma spłacić jest nierealna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Organ prawidłowo wskazał na materialno-prawną podstawę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jaką jest art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2007r., Nr 11, poz. 74, dalej jako ustawa s.u.s.). Powołany przepis stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jednocześnie wskazując na przypadki w których ona zachodzi. Ponadto, w związku z tym, że sprawa dotyczy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności, organ ma możliwość umorzenia przedmiotowych należności także w uzasadnionych przypadkach. Na te uzasadnione przypadki wskazuje § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365). Z powyższego wynika, że kwestią pierwszorzędną dla uruchomienia postępowania w sprawie umorzenia zaległości jest ustalenie czy w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność należności, tzn. czy występuje jedna z okoliczności wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 ustawy s.u.s. Organ w sposób prawidłowy ustalił, że w przedmiotowej sprawie żadna z opisanych w ww. przepisie okoliczności nie zachodzi bowiem rodzina skarżącego uzyskuje dochody z prowadzonej obecnie przez skarżącego działalności, a ponadto dochód w postaci zasiłku wychowawczego, otrzymywanego przez żonę skarżącego. Wobec tego faktu Zakład przeprowadził postępowanie w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s. w związku z § 3 ww. rozporządzenia w kierunku ustalenia sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, co mogłoby wyjaśnić czy przypadek skarżącego jest tym właśnie uzasadnionym, o którym wspomina przepis, a przede wszystkim czy ustalone okoliczności świadczą o tym, że skarżący nie jest w stanie opłacić tych należności bez spowodowania zbyt ciężkich skutków dla siebie i swojej rodziny. W tym miejscu należy podnieść, iż z treści zacytowanych przepisów o umorzeniu zaległości składkowych wynika, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie to nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 kpa), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Z kolei sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają bowiem organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji organu. W celu prawidłowego zastosowania art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s. niezbędne jest zbadanie sytuacji finansowej strony, na którą oprócz wysokości osiąganych dochodów wpływ ma także wielkość stałych obciążeń (np. opłaty za energię elektryczną, telefon, gaz, podatek od nieruchomości, raty kredytu, wydatki na leczenie). Zgromadzony materiał dowodowy powinien pozwolić na ustalenie, jaką rzeczywiście kwotą wnioskodawca dysponuje (wysokość wpływów pomniejszona o niezbędne koszty utrzymania), a także czy z kwoty tej jest on w stanie zaspokajać potrzeby niezbędne do egzystencji swojej i swojej rodziny, i jednocześnie spłacać powstałe wobec ZUS zadłużenie (por. wyrok WSA z 14 lutego 2008r.,V SA/Wa 2787/07; publik. w Lex –ie nr 499128). W przedmiotowej sprawie organ sprostał tym wymaganiom. W celu ustalenia stanu faktycznego przeprowadził szczegółowe postępowanie wyjaśniające ustalając sytuację finansową i rodzinną skarżącego, a przede wszystkim, istotne w sprawie, jego dochody i wydatki. Oparł się w tym zakresie m.in. na oświadczeniu skarżącego z dnia 7 kwietnia 2010r., zaświadczeniu o wysokości osiąganego wynagrodzenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej skarżącego z dnia 6 maja 2010r. oraz oświadczeniu skarżącego z dnia 24 maja 2010r. o posiadanym majątku ruchomym, nieruchomościach oraz prawach majątkowych oraz złożonych w tym samym dniu zeznaniach skarżącego, a także zeznaniach podatkowych za 2008 i 2009 rok, piśmie Starostwa Powiatowego z 31 maja 2010r., piśmie z Centralnej Ewidencji Pojazdów z 11 czerwca 2010r. oraz piśmie z Urzędu Gminy w M.z załącznikami z dnia 24 czerwca 2010r. Dokonane ustalenia doprowadziły organ do wniosku, że nie istnieją podstawy do umorzenia zaległości skarżącego także na podstawie art. 28 ust. 3a w zw. § 3 ust. 1 pkt 1 ww., ponieważ skarżący nie wykazał istnienia przesłanek wskazanych w tym przepisie. Organ prawidłowo ocenił sytuację rodzinną skarżącego jako typową, której nie dotknęły skutki klęsk żywiołowych czy innych nadzwyczajnych wydarzeń i nie może być rozpatrywana w kategorii ubóstwa czy zagrożenia egzystencji. Zakład trafnie ocenił możliwości zarobkowe skarżącego i jego żony zauważając, iż oboje są ludźmi młodymi, zdrowymi. Nadto skarżący posiada doświadczenie w branży budowlanej, co w kontekście dużego popytu obecnie na rynku na tego rodzaju usługi, rokuje na uzyskiwanie dochodów. Prawidłowo również organ podniósł, że żona skarżącego posiada zatrudnienie i perspektywa poprawy sytuacji materialnej rodziny jest związana także z możliwością jej powrotu do pracy. Oceniając sytuację materialną zobowiązanego ZUS celnie zauważył, że skarżący wraz z rodziną zamieszkują w domu rodziców, którzy partycypują w kosztach związanych z utrzymaniem. Sąd stwierdził, że ZUS prawidłowo również ocenił kwestię przyczyn powstania przedmiotowych zaległości, na które powoływał się skarżący, stwierdzając, że nie mają one wpływu na decyzję w kwestii umorzenia należności, gdyż to właśnie płatnik składek prowadzący działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów odpowiada za regulowanie m.in. należności z tytułu składek. Ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej, odpowiedzialność za dobór partnerów handlowych, kontrahentów, spoczywa na osobie podejmującej się prowadzenia tej działalności. Stąd słusznie Zakład podniósł, że roszczenia skarżącego względem byłego wspólnika M. Sz. nie są przedmiotem tego postępowania i mogą być one dochodzone na drodze powództwa cywilnego. W ocenie Sądu trafnie także zostały ocenione przez organ żądania żony i matki skarżącego, na które powołuję się skarżący wnosząc o umorzenie należności, jako osobiste i nie mające wpływu na decyzję o umorzeniu przedmiotowych należności. Sąd zwraca również uwagę na fakt, iż w decyzji organu pierwszej instancji zawarta była celna sugestia organu o możliwości spłaty zadłużenia skarżącego w systemie ratalnym, co mogłoby stanowić dla skarżącego znaczną ulgę. W ocenie Sądu ZUS przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami prawa, w szczególności art. 7 i 77 §1 k.p.a., tj. dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zebrany w sprawie i wyczerpująco rozpatrzony materiał dowodowy, a następnie zajęte stanowisko przedstawił w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Zauważyć przy tym należy, że wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 k.p.a. Tym samym organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając stronie umorzenia przedmiotowych należności. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji wyroku.