I SA/Ke 608/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 3 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi A. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z [...] r. [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za II kwartał 2013 r. postanawia: oddalić wniosek. W sprawie ze skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z [...] r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za [...] A. G. reprezentowany przez doradcę podatkowego W. R. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Skarżący oświadczył, że pozostaje sam w gospodarstwie domowym, jako posiadany majątek wykazał mieszkanie wielkości 62,5 m² wartości 204.000 zł- hipoteka – 474.400zł. Jako wierzytelności wykazał niezapłacone należności od kontrahentów w kwocie ok. 1.180.00 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki miesięczne skarżący wskazał kwotę 1.229.500 zł, na którą składają się kredyty i zobowiązania firmy, ponadto jako utrzymanie miesięczne wskazał kwotę 2.000 zł, ZUS i ubezpieczenie wskazał kwotę 1.500 zł, raty kredytów określił na kwotę 10.850 zł. Skarżący nie wykazał dochodów, oświadczył, że z prowadzonej działalności gospodarczej za 2016 r. poniósł stratę. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że prowadzona przez niego firma w 2016 r. straciła płynność finansową z powodu niewypłaconych należności od kontrahentów. Stosownie do art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) dalej: ustawa p.p.s.a. starszy referendarz sądowy wezwał pełnomocnika strony skarżącej doradcę podatkowego W.R. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie siedmiu dni od daty doręczenia pisma sądowego pod rygorem ujemnych skutków procesowych poprzez: przedłożenie odpisu (kopii) zeznania podatkowego strony skarżącej za rok 2016 – w przypadku niezłożenia zeznania podatkowego za 2016 r. przedłożenie stosownego zaświadczenia z Urzędu Skarbowego w tym zakresie; przedłożenie zaświadczenia z właściwego Urzędu Skarbowego o prowadzeniu/nieprowadzeniu przez stronę skarżącą aktualnie tj. w roku 2017 oraz w roku 2016 działalności gospodarczej; przedłożenie stosownych dokumentów księgowych, wskazujących wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za 2016 r., z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej; przedłożenie stosownych dokumentów księgowych, wskazujących wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za miesiące od 1 stycznia 2017 r. do 30 listopada 2017 r., z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej; jeżeli strona skarżąca jest osobą bezrobotną - przedłożenie aktualnego zaświadczenia z właściwego Urzędu Pracy potwierdzającego, że strona skarżąca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku; przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez stronę skarżącą rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; przedłożenie dokumentów (kopii, odpisu) na okoliczność, kto jest właścicielem nieruchomości, którą strona skarżąca wskazuje jako adres zamieszkania tj. K. ul. G. 3/82; udokumentowanie stanu cywilnego skarżącego – poprzez złożenie aktualnego skróconego odpisu (kopii) aktu stanu cywilnego; przedłożenie aktualnego zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o zarejestrowanych na nazwisko strony skarżącej – jako właściciela lub współwłaściciela samochodach i pojazdach (obejmujących ich markę i rok produkcji); przedłożenie stosowych dokumentów wskazujących wysokość kosztów związanych z opłaceniem usług pełnomocnika w sprawie niniejszej; w przypadku świadczenia tych usług nieodpłatnie przedłożenie pisemnego oświadczenia pełnomocnika strony skarżącej na okoliczność, że w sprawie niniejszej reprezentuje stronę skarżącą nieodpłatnie wraz z informacją, że okoliczność ta jest znana organom właściwego samorządu zawodowego. W zakreślonym terminie pełnomocnik skarżących doradca podatkowy W.R. przedłożył część dokumentów wymaganych wezwaniem Sądu – nie przedkładając aktualnego skróconego odpisu (kopii) aktu stanu cywilnego skarżącego czym nie udokumentował stanu cywilnego skarżącego. Zdaniem orzekającego, wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym. Prawo pomocy nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącego nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że nie jest on w stanie opłacić kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Przyznanie prawa pomocy, którego domaga się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku czy osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do żadnej z wymienionych grup społecznych skarżący nie należy, a jego sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Po pierwsze skarżący ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe – posiada mieszkanie wielkości 62,5 m² o wartości ok. 204.000 zł, ponadto korzysta z innego mieszkania należącego do jego bratanic. Ponadto wykazał, że z prowadzonej działalności gospodarczej ponosi stratę, a kredyty i zobowiązania firmy stanowią kwotę 1.229.500 zł, natomiast na utrzymanie, ZUS, ubezpieczenie oraz raty kredytów miesięcznie przeznacza kwotę 14.350 zł. Uzupełniając wniosek na wezwanie Sądu skarżący przedłożył zaświadczenie, z którego wynika że jest posiadaczem samochodów osobowych. W odniesieniu na powoływanie się przez skarżącego na spłatę kredytów podkreślić należy, że fakt spłaty zobowiązań kredytowych, czy innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację materialną strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Spłata kredytu i innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Odnosząc się zaś do okoliczności ponoszenia przez skarżącego straty z prowadzonej działalności gospodarczej, należy wyjaśnić, że również to nie jest argument wystarczający dla uznania, iż skarżący spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie sądowym (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 kwietnia 2008 r. I FZ 87/08, z 25 stycznia 2012 r. II FZ 797/11, z 9 listopada 2011 r. I FZ 343/11, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), na gruncie wykazywanej okoliczności poniesienia straty wyrażono pogląd, że sama w sobie nie jest ona odzwierciedleniem braku możliwości finansowej strony skarżącej. Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zdaniem orzekającego wniosek o przyznanie prawa pomocy należy uznać za uzasadniony, w sytuacji gdy poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sadowym skutkowałoby ograniczeniem wydatków na konieczne utrzymanie, a więc na zaspokojenie podstawowych potrzeb socjalnych. Przy czym wysokość wydatków, nawet na te najbardziej podstawowe cele, takie jak wyżywienie, opłaty za mieszkanie, media musi mieścić się w kwotach, które są ponoszone w przeciętnym gospodarstwie domowym. Powyższych wymogów, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy, skarżący nie spełnia. Wskazać należy, że pomimo powoływania się na złą sytuację finansową skarżący ponosi wydatki, których nie można uznać za konieczne np. wydatek na opłacenie kosztów doradcy podatkowego w kwocie 3690 zł. Uwagi tej nie należy traktować jako wskazującej na konieczność rezygnacji z ponoszenia tych wydatków – ma ona jedynie na celu wskazanie, że skarżący jest w posiadaniu środków, którymi może swobodnie dysponować decydując o ich przeznaczeniu. Ponadto skarżący powołując się na problemy finansowe spowodowane niewypłaconymi należnościami od kontrahentów, ponoszenie straty z prowadzonej działalności gospodarczej nie wskazał, że ma problemy z regulowaniem bieżących opłat za mieszkanie, media, wyżywienie czy odzież Uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów związanych z postępowaniem sądowym, bowiem możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów. Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności uznać należało, że strona skarżąca nie wykazała dostatecznie zasadności swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego i dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 245 § 1 i 2 oraz art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a.