I SA/Ke 627/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu 18 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. T.od postanowienia referendarza sądowego z 23 marca 2016 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. T. na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów leśnych postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 4 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 18 listopada 2018 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Sąd podniósł, że skarżącego, który posiada stały dochód w postaci emerytury, który jest właścicielem ponad 100 ha gruntów, mieszkania oraz budynków, nie sposób uznać za osobę ubogą, której konieczne jest zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Sąd wskazując na problemy zdrowotne skarżącego podniósł, że wszystkie potrzeby z tym związane, tj. koszty zakupu lekarstw czy opieka, są stronie zapewnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w dniu 27 stycznia 2016 r. oddalił skargę J. T. na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z [...] r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów leśnych. Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Podniósł, że był hospitalizowany w okresie od 8 do 19 lutego 2016 r. W szpitalu rozpoznano szereg chorób przewlekłych. Koszty zakupu lekarstw wyniosły 199,32 zł. Na leczenie i rehabilitację wydaje około 600 zł miesięcznie, na porady lekarskie 200 zł. Wyrokiem Sądu Rejonowego w O. zobowiązany został do natychmiastowego wykonania zapłaty 6.000 zł z odsetkami, kosztami sądowymi i wynagrodzeniem adwokata. W tych okolicznościach nie jest w stanie opłacić adwokata. W formularzu wniosku skarżący podał, że pozostaje w gospodarstwie domowym z synem K. T. lat 57 i córką B. Z. lat 61. Miesięczny dochód rodziny stanowi emerytura skarżącego w kwocie 2.419,23 zł netto, dopłata obszarowa w kwocie 1600 zł netto, renta inwalidzka córki B. w kwocie 675,13 zł netto oraz renta inwalidzka syna K. w kwocie 841,23 zł netto. Skarżący jako majątek wykazał: - mieszkanie spółdzielcze o pow. 58 m² o wartości 100.000 zł w 1/3 części, - dom wielkości 100 m² zbudowany w latach 1945-1947, zdewastowany, stanowiący współwłasność spadkową niepodzielną, - grunty rolne o pow. 53,31 ha i grunty leśne o pow. 48,91 ha, z budynkiem, o wartości rynkowej 500.000 zł, -dwa budynki zdewastowane, stanowiące współwłasność, o wartości 10.000 zł, - grunty stanowiące współwłasność spadkową o pow. 10 ha o wartości 10.000 zł, B. Z. i K. T. są współwłaścicielami gruntu rolnego o pow. 4,57 ha i gruntu leśnego o pow. 3,06 ha. Ponadto K. jest współwłaścicielem gruntu rolnego o pow. 8,39 ha i gruntu leśnego o pow. 7,96 ha. Skarżący na współwłasność jest właścicielem zakupionych przed 2000 r. maszyn rolniczych, ciągnika rolniczego, samochodu ciężarowego, samochodu dostawczego, samochodu osobowego. W rubryce "oszczędności" skarżący wykazał rachunek obrotowy gospodarstwa domowego kwocie 5.000 zł oraz rachunek obrotowy gospodarstwa rolnego w kwocie 5.000 zł. Dodatkowo skarżący wskazał, że jest współwłaścicielem gruntów ornych o pow. 6,92 ha i lasu o pow. 1, 15 ha, zaznaczając, że jest to współwłasność w ½ części, znajduje się tam budynek mieszkalny i gospodarczy, które wydzierżawia bezczynszowo. Ponadto jest współposiadaczem samoistnym nieruchomości rolnych kółka rolniczego w G.. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że ma 88 lat, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i przewlekle chorą, córka skarżącego jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, syn skarżącego został uznany za osobę długotrwale niezdolną do pracy. Do uprawy gruntów rolnych wynajmują osoby fizyczne, koszty tego są równie uzyskiwanym dochodom. Jako zobowiązania i stałe wydatki miesięczne skarżący wskazał wyżywienie – 2.000 zł, mieszkanie, energia, gaz, woda, remonty – 1.000 zł, media, prasa, książka, czasopisma – 400 zł, środki czystości, higieny – 200 zł, lekarstwa i leczenie – 800 zł, rehabilitacja – 400 zł, przewozy własnym środkiem transportu, amortyzacja, paliwo naprawy, ubezpieczenie – 1.300 zł, wydatki okolicznościowe – 300 zł. Postanowieniem z 23 marca 2016 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Podniósł, że ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony. Wnioskodawca w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy nie przedstawił nowych okoliczności odnoszących się do jego sytuacji majątkowej. Wniosek oparł na takiej samej argumentacji jak wniosek poprzedni. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy winna uwzględnić, że na wcześniejszym etapie postępowania wydano już postanowienie w przedmiocie prawa pomocy, które zachowało swą moc. Sytuacja taka wystąpiła w niniejszej sprawie, gdyż postanowieniem z dnia 18 listopada 2015 r. odmówiono już skarżącemu prawa pomocy. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Tymczasem skarżący nie tylko nie dowiódł, że tego rodzaju zmiana zachodzi, ale nawet nie podniósł, że ona w ogóle nastąpiła. Rozpoznawany wniosek o przyznanie prawa pomocy oparty został na identycznej argumentacji jak wniosek oddalony postanowieniem z dnia 18 listopada 2015 r. Skarżący nie powołuje nowych okoliczności, lecz po raz kolejny te, które zostały już zweryfikowane procesowo. Skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia. Wskazał, że wbrew twierdzeniom referendarza sądowego, zaszły nowe okoliczności, którymi są pobyt w szpitalu i dodatkowe koszty leczenia z tym związane. Aktualnie skarżący poniósł koszty leczenia w wysokości 766 zł. Do sprzeciwu załączył kopię karty leczenia szpitalnego w okresie od 8 do 19 lutego 2016 r., kopie faktur zakupu lekarstw, kopie skierowań do szpitala i do laboratorium. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: ustawy p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zdaniem Sądu, w sytuacji skarżącego zaszły nowe okoliczności wobec tych, które stanowiły podstawy poprzedniego rozstrzygnięcia Sądu z 4 grudnia 2015 r. Należą do nich podniesiony w sprzeciwie fakt hospitalizacji, poniesienie dodatkowych wydatków na leczenie, zwiększenie wydatków na rehabilitację z 200 zł wskazywanych w pierwszym wniosku o przyznanie prawa pomocy do 400 zł. Ich analiza w kontekście stanu rodzinnego i majątkowego skarżącego prowadzi jednak do przekonania, że skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania. Poczyniona przez Sąd ocena wniosku dokonana została zatem z odmiennymi argumentami niż podniesionymi przez starszego referendarza sądowego, ale doprowadziła do tej samej konkluzji wskazującej na zasadność oddalenia wniosku skarżącego od zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Należy przypomnieć, że stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności pozwalają sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, obecna sytuacja finansowa skarżącego nie wskazuje na to, by nie był on w stanie ponieść kosztów sądowych, mimo wzrostu wydatków na leczenie i rehabilitacje. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, a jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący uzyskuje stały dochód z emerytury. Okoliczność ta nie zmienia jednak zasadniczej konkluzji, że wnioskodawca dysponuje środkami finansowymi, z których może uzyskać środki na pokrycie kosztów niniejszego postępowania w całości. Zdaniem Sądu, strona, która posiada stały miesięczny dochód, powinna partycypować w kosztach postępowania przed sądem administracyjnym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2005 r. FZ 711/04, z 21 grudnia 2007 r. I OZ 970/07; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, taki dochód uzyskuje również prowadzący z nim gospodarstwo domowe syn i córka. Łącznie rodzina uzyskuje dochód około 5.535,59 zł miesięcznie. Innymi słowy, skarżącego nie można uznać za osobę, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Należy podkreślić, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznana na wniosek osób bardzo ubogich, bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na uiszczenie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny. Tymczasem skarżącego, który jest właścicielem ponad 100 ha gruntów, mieszkania oraz budynków, nie sposób uznać za osobę ubogą, której konieczne jest zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Jeśli dochody z gospodarstwa rolnego nie przekraczają kosztów związanych z jego prowadzeniem, to konsekwentnie należy mieć na uwadze wskazaną wyżej wysokość stałych dochodów rodziny. Nie pomijając również sytuacji zdrowotnej skarżącego należy zauważyć, że wszystkie potrzeby z tym związane, tj. koszty zakupu lekarstw czy opieka, są stronie zapewnione, nawet jeśli nastąpił znaczący wzrost wydatków z tym związanych. Co więcej, nie wynika z wniosku, by skarżący czy jego dzieci z powodów zdrowotnych przestały zajmować się zarządzaniem relatywnie dużym gospodarstwem rolnym. Podsumowując, wniosek J. T. należało oddalić, choć z odmiennymi argumentami niż podniesionymi przez starszego referendarza sądowego. To uzasadniało na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. utrzymanie w mocy postanowienia z 23 marca 2016 r. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.