I SA/Ke 628/12

Dnia 25 lutego 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym, sprzeciwu J. L. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 4 lutego 2013 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Kielcach z dnia [...] 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia: oddalić wniosek. W dniu 21 listopada 2012 r. J. L. wystąpił ze sporządzonym na urzędowym formularzu PPF wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. W formularzu wskazał, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z bezrobotną od wielu lat żoną oraz małoletnią córką. Jednocześnie podał, że obecnie nie prowadzi już działalności gospodarczej - podejmuje jedynie dorywcze prace. Zakończenie działalności gospodarczej wywołane było działaniem Urzędu Kontroli Skarbowej i urzędu skarbowego. Wskazał, że nie ma zdolności kredytowej ani wartościowych rzeczy, które można by szybko spieniężyć. Ma jednak niewielkie oszczędności (zasoby pieniężne w wysokości 7.000 zł) i mieszka w zajętym w ramach egzekucji mieszkaniu, które jest własnością żony. Podkreślił, że ma 62 lata, ciężko choruje i z tego powodu często jest w niedyspozycji, co może powodować trudności w samodzielnym prowadzeniu spraw. Zaznaczył również, że koszty sądowe, do zapłaty których został wezwany przez Sąd obejmują łącznie ponad 61 tysięcy złotych, a na ich zgromadzenie wyznaczono mu jedynie 7 dni. Dodatkowo jest stroną innych znajdujących się w Sądzie spraw, w których koszty do zapłaty wynoszą około 25 tysięcy złotych. Podkreślił, że nie jest w stanie zgromadzić takich kwot. Jednocześnie wniósł o dołączenie do dokumentów niniejszej sprawy zaświadczeń odnośnie posiadanego majątku, złożonych w sprawach o sygn. akt I SA/Ke 331/12 do I SA/Ke 334/12. W aktach innych dotyczących skarżącego spraw znajdują się następujące dokumenty odnoszące się do stanu majątkowego i możliwości finansowych skarżącego: a) kopia zaświadczenia lekarskiego z dnia 23 lipca 2012 r. o chorobie niedokrwiennej serca, uszkodzeniu mięśnia sercowego z migotaniem przedsionków w okresie niewydolności krążenia; b) oświadczenie skarżącego z dnia 6 sierpnia 2012 r. o wydatkach (rata za mieszkanie: 2000 zł, czynsz: ok. 560 zł, telefon ok. 150 zł, energia: ok. 300 zł, inne media: ok. 150 zł, utrzymanie ok. 200 zł) i nieskorzystaniu z pomocy społecznej; c) kopia zeznania podatkowego (PIT-36) za rok 2011, z którego wynika, że w okresie, jakiego dotyczy zeznanie skarżący osiągnął przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej, praw autorskich i innych źródeł w wysokości 3.082.842,72 zł, koszty uzyskania przychodów w łącznej kwocie 2.962.127,99 zł oraz dochód w wysokości 120.714,73 zł; d) kopia informacji o odliczeniach od dochodu/przychodu i od podatku (PIT/O), z której wynika, że w 2011 r. skarżący skorzystał z ulgi podatkowej na dziecko; e) kopia informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej (PIT/B), z której wynika, że w roku podatkowym 2011 skarżący osiągnął dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 114.267 zł; f) kserokopia pierwszej strony decyzji o zabezpieczeniu dokonanym na majątku ruchomym skarżącego (samochodzie osobowym PEUGEOT 407 COUPE SPORT AUTOMAT 2 i samochodzie osobowym KIA OPIRUS) i jego majątku nieruchomym (lokalu mieszkalnym położonym w K. przy ul. P., który jest przedmiotem wspólności majątkowej małżeńskiej A. i J. L. oraz lokalu mieszkalnym położonym w K. przy ul. P., który również jest przedmiotem wspólności majątkowej małżeńskiej A. i J. L.); g) kserokopie protokołów zabezpieczenia ruchomości potwierdzające zajęcie samochodu osobowego KIA OPIRUS rok produkcji 2007; h) odpis wspólnego zaznania podatkowego małżonków o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2010 (PIT-36), z którego wynika przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej i praw autorskich w łącznej wysokości 3.763.930,28 zł, łączne koszty uzyskania przychodów w kwocie 3.590.554,78 zł i dochód w wysokości 193.375,50 zł; i) odpis o odliczeniach od dochodu/przychodu i od podatku (PIT/O), z której wynika, że w 2010 r. skarżący skorzystał z ulgi podatkowej na dziecko; j) odpis informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej (PIT/B), z której wynika, że w roku podatkowym 2010 skarżący osiągnął dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 187.407,89 zł; k) kopia zaświadczenia wydanego przez Urząd Miasta K., z którego wynika, że na rzecz skarżącego zarejestrowany jest samochód osobowy INFINITI FX 37, rok produkcji 2009 (współwłaścicielem pojazdu jest REIFFEISEN BANK POLSKA S.A.) oraz samochód osobowy KIA OPIRUS rok produkcji 2007 (współwłaścicielem pojazdu jest GE MONEY BANK S.A.); l) kserokopia zawiadomienia z dnia 27 września 2012 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego na kwotę 9.469.960,20 zł (dotyczy rachunku bankowego otwartego w banku PEKAO S.A.); m) kserokopia zawiadomienia z dnia 3 stycznia 2013 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego na kwotę 15.621.131,51 zł (dotyczy rachunku bankowego otwartego w banku CREDIT AGRICOLE BANK POLSKA S.A.); n) wyciąg z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej potwierdzający fakt zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej w dniu 21 grudnia 2011 r. (stan na dzień 11 stycznia 2013 r.); o) kserokopia raportu z obrotów na rachunku bankowym odnoszącego się do miesięcy od września do grudnia 2012 r., z którego wynika saldo początkowe w kwocie 2.225,06 zł i saldo końcowe na dzień 19 grudnia 2012 r. w kwocie 2.225,09 zł. W dniu 3 stycznia 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wezwał stronę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od doręczenia pisma pod rygorem oddalenia wniosku. W piśmie tym wezwano skarżącego do: a) udokumentowania swoich i żony dochodów za 2012 r.; b) udokumentowania dochodów uzyskiwanych przez skarżącego z dorywczych zajęć; c) określenia wysokości posiadanych przez skarżącego i jego żonę oszczędności; d) przedłożenia wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych z uwzględnieniem operacji z ostatnich 3 miesięcy; e) przedłożenia wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącego i jego żonę w 2011 i 2012 r. rachunków bankowych z uwzględnieniem operacji z ostatnich 3 miesięcy przed ich zamknięciem lub zlikwidowaniem; f) udokumentowania miesięcznych kosztów utrzymania mieszkania; g) określenia miesięcznych wydatków związanych z życiem codziennym; h) przedłożenia zaświadczenia o zawieszeniu lub likwidacji działalności gospodarczej. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący poinformował, że w 2012 r. nie uzyskiwał żadnych dochodów, poza odnoszącym się do kilku miesięcy wynagrodzeniem w wysokości 450 zł miesięcznie z tytułu dorywczej pomocy przy organizacji imprez. Jego żona również nie miała żadnych dochodów. J. L. wskazał, że nie posiada żadnych dokumentów mogących udokumentować powyższe stwierdzenia. Dodał, że obecnie posiada ok. 10 tysięcy złotych oszczędności. Natomiast jego żona żadnych oszczędności nie posiada. Wyjaśnił, że na utrzymanie siebie i rodziny przeznacza około 1200 – 1500 zł, lecz nie posiada dokumentów mogących to potwierdzić. Oświadczył również, że obecnie posiada tylko jeden rachunek bankowy. Do powyższych wyjaśnień załączył raport z obrotów na koncie ze wskazaniem salda początkowego w wysokości 2.225,06 zł i końcowego w kwocie 2.225,09 zł oraz wyciąg z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej potwierdzający fakt zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej w dniu 21 grudnia 2011 r. Postanowieniem z dnia 4 lutego 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach oddalił wniosek strony o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Referendarz wskazał, że skarżący nie udokumentował w sposób jednoznaczny i wyczerpujący sytuacji majątkowej swojej rodziny. Uniemożliwiło to orzekającemu ocenę czy skarżący jest osobą, która nie może ponieść kosztów postępowania sądowego. Od orzeczenia referendarza sądowego skarżący w dniu 18 lutego 2013 r. złożył sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, w którym wniósł o uchylenie w/w postanowienia oraz przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Wskazał, że postanowienie referendarza jest dla niego krzywdzące i niezgodne z prawem. Podkreślił, że łączna kwota wpisu we wszystkich skierowanych do Sądu dotyczących go sprawach wynosi ok. 70 tysięcy złotych. Zaznaczył, że ma prawo, by jego sprawa została wreszcie osądzona, lecz nie stać go na koszty sądowe i prawnika. Podkreślił, że dostarczał do Sądu wszystkie dokumenty, o które prosił Sąd, a których zdobycie nie było łatwe. Dodatkowo, odnosząc się do wynikającego z postanowienia stwierdzenia, że przedłożona przez skarżącego kserokopia raportu nie obrazuje historii konta bankowego w okresie ostatnich trzech miesięcy, skarżący wskazał, że przedłożony przez niego raport z obrotów na koncie odpowiadał wymogom wskazanym w wezwaniu z dnia 3 stycznia 2013 r. W raporcie tym saldo początkowe konta dotyczyło stanu na dzień 29 września 2012 r., zaś saldo końcowe obrazowało stan na dzień 19 grudnia 2012 r. Skarżący podkreślił, że nie jest finansistą ani prawnikiem i dostarczył Sądowi to, co wydał mu bank, któremu pokazał wezwanie Sądu. Wniósł, by Sąd ponownie ocenił sprawę i pozwolił mu bronić swoich spraw i niesłusznych naliczeń podatków, które doprowadziły do zamknięcia jego firmy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej jako ustawa p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Wniesienie w niniejszej sprawie sprzeciwu spowodowało zatem, że postanowienie referendarza sądowego z dnia 4 lutego 2013 r. utraciło moc. W związku z tym sprawa wywołana wnioskiem skarżącego o udzielenie mu prawa pomocy została rozpatrzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach. Zgodnie z art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom nie mogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy, która może być udzielona w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a., w zakresie całkowitym obejmuje ona zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Polega ona zatem na przerzuceniu kosztów postępowania na budżet państwa, czyli pośrednio na ogół społeczeństwa. W związku z tym, prawo pomocy może być udzielone jedynie w sytuacjach wyjątkowych. Jak wynika z brzmienia art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a., prawa pomocy udziela się tylko osobom, które znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Przepisy te stanowią bowiem, że prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki te powinny być interpretowane ściśle, z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W złożonym urzędowym formularzu PPF wskazuje bowiem, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz o ustanowienie doradcy podatkowego. Zgodnie z powołanym już wyżej art. 246 ustawy p.p.s.a., to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. W związku z tym to skarżący powinien przedstawić w sposób rzetelny i przekonywujący, że zachodzą wobec niego przesłanki zastosowania tej instytucji. Stosownie zatem do treści art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z profesjonalnym zastępcą procesowym. Warto również podkreślić, że zgodnie z art. 243 ustawy p.p.s.a., sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać Sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności (postanowienie NSA z 28 stycznia 2009 r. sygn. akt I FZ 525/08, publ. LEX nr 551932). Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt II OZ 178/12 "to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia". W niniejszej sprawie, w związku z niepełnymi informacjami o stanie majątkowym skarżącego i wątpliwościami nasuwającymi się po analizie danych wskazanych w formularzu, referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W takiej sytuacji odpowiedź strony na wezwanie referendarza powinna być pełna i rzetelna, gdyż niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 189/12). Trudno jednak uznać, że pismo przedłożone przez stronę w odpowiedzi na wezwanie referendarza spełniło wszystkie wymogi. Po pierwsze odpowiedź skarżącego była niekompletna. Dodatkowo informacje wskazane w tym piśmie nie były spójne z dokumentami wynikającymi z innych spraw J. L. znajdujących się w Sądzie, do których skarżący odesłał w złożonym formularzu. Strona została wezwana do złożenia wyciągu lub wykazu z posiadanych przez niego i jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych obejmujących operacje z 3 ostatnich miesięcy, a także wyciągu lub wykazu z posiadanych w roku 2012 i 2011 przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy przed ich zamknięciem lub zlikwidowaniem. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący przedłożył jedynie raport z obrotów na koncie ze wskazaniem na saldo początkowe i końcowe tego konta. Oświadczył jednocześnie, że nie posiada innego konta niż to, do którego odnosi się przedłożony dokument. Tymczasem z akt sprawy I SA/Ke 323/12 wynika, że skarżący ma (lub miał) przynajmniej dwa rachunki bankowe. Względem przynajmniej jednego z nich nie zostały jednak przedłożone żadne dokumenty, a zatem nie można uznać, że skarżący w pełni zobrazował swój stan majątkowy w odpowiedzi na wezwanie referendarza. Równocześnie ze złożonego formularza wynika, że skarżący ma 7.000 zł oszczędności. Natomiast w oświadczeniu złożonym 2 miesiące później strona podaje, że ma zgromadzone około 10.000 zł oszczędności. Oświadczenie to budzi wątpliwości, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę, że strona uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 450 zł i ponosi wydatki związane z utrzymaniem rzędu 1.200 - 1.500 zł na miesiąc. Wydatki te są większe niż uzyskiwane dochody. Skarżący nie wyjaśnił, w jaki sposób w takim stanie rzeczy mógł poczynić oszczędności rzędu 3.000 zł w ciągu 2 miesięcy. Dodatkowo z wniosku o udzielenie prawa pomocy wynika, że skarżący nie ma żadnych nieruchomości. Tymczasem w decyzji o zabezpieczeniu, która znajduje się w aktach innej sprawy dotyczącej skarżącego, wskazano na dwie nieruchomości, które są przedmiotem współwłasności majątkowej małżeńskiej J. i A.L.. Analogiczne wnioski można wyciągnąć w kwestii ruchomości skarżącego – samochodów osobowych. W formularzu brak wskazania na posiadanie jakichkolwiek pojazdów. Tymczasem z dokumentów, do których skarżący sam odsyła wynika, że skarżący jest współwłaścicielem trzech samochodów, z których dwa są przedmiotem zabezpieczenia. Warto również wskazać, że skarżący – mimo wezwania – nie udokumentował ponoszonych przez siebie kosztów utrzymania rodziny i mieszkania, wyjaśniając, że nie posiada żadnych dokumentów w tym zakresie. Oświadczenie to nie jest jednak wiarygodne. Skoro opłaty za czynsz i media są regulowane na podstawie określonych dokumentów (np. faktur VAT), to skarżący powinien je posiadać. Niewiarygodne jest również wskazanie na brak dokumentów potwierdzających dochód skarżącego w wysokości 450 zł miesięcznie. Otrzymanie zapłaty jest bowiem zwykle następstwem podpisania określonej umowy. Takiej umowy skarżący nie przedłożył. Wskazując natomiast na brak określonych dokumentów nie wyjaśnił z czego wynika niemożność ich przedstawienia. Jak wynika z powyższego, skarżący nie spełnił wymagań wezwania. Nie udokumentował bowiem w sposób należyty okoliczności, na które powołał się we wniosku ani nie usunął wątpliwości, które wystąpiły w niniejszej sprawie. Orzekający o przyznaniu prawa pomocy musi mieć natomiast możliwość oceny czy skarżący jest osobą, która rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z sądową obroną swoich praw. Jeżeli zaś strona nie współpracuje z sądem w pełnym zakresie, w istocie sama rezygnuje ze zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia z urzędu zastępcy procesowego. Wskazuje na to Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FZ 170/12 (LEX nr 1137689), stwierdzając: "skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy". Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na podstawie art. 244, art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 260 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.