I SA/Ke 63/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Kuchta po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku L.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi L.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 31 grudnia 2012 r. nr (...) w przedmiocie podatku od spadków i darowizn postanawia: 1. zwolnić skarżącą od uiszczenia wpisu od skargi; 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. W sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K.z dnia 31 grudnia 2012 r. w przedmiocie podatku od spadków i darowizn, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł, L.K. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ustanowienia adwokata oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Uzasadniając wniosek skarżąca wskazała, że jej aktualna sytuacja rodzinna i finansowa nie zezwala na wniesienie opłaty od skargi, dochody nie pozwalają na normalne funkcjonowanie. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z uczącym się synem oraz z mężem. Syn posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności i wymaga stałego leczenia oraz rehabilitacji. Mąż ma przyznany umiarkowany stopień niepełnosprawności. Jako posiadany majątek wykazała dom o powierzchni 80 m². Źródłem utrzymanie rodziny skarżącej jest dochód uzyskiwany przez skarżącą z tytułu renty w wysokości 706 zł miesięcznie oraz przez jej męża z tytułu umowy o pracę oraz z tytułu umowy zlecenia w łącznej kwocie 2400 zł miesięcznie. Ponadto skarżąca wykazała kwotę 400 zł miesięcznie uzyskiwaną tytułem najmu. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 11 marca 2013 r. zwolnił L.K. od uiszczenia wpisu sądowego od skargi oraz oddalił wniosek w pozostałym zakresie. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca podniosła, że trudno jest jej jednoznacznie określić na jakim etapie postępowania znajduje się obecnie sprawa. Otrzymała bowiem postanowienie z dnia 26 lutego 2013 r. o odrzuceniu skargi z powodu wniesienia jej przez osobę nieuprawnioną, gdyż w celu uproszczenia sprawy składała ją wraz z mężem. Zdaniem skarżącej skarga nie powinna podlegać odrzuceniu lecz powinna być najpierw rozpoznana przez WSA. Wskazała, że gdyby przyjąć, że skarga jest na etapie NSA to ustanowienie pełnomocnika jest konieczne. Skarżąca za uzasadnione uznała połączenie jej sprawy ze sprawą męża, gdyż dotyczy to tej samej nieruchomości oraz podatku w równych wartościach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej jako "ustawa p.p.s.a." w razie wniesienia sprzeciwu na zarządzenie lub postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy, orzeczenie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek koniecznego utrzymania należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Prawo pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ustawy p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienie NSA z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt I FZ 32/13, dostępne na www.cbois.nsa.gov.pl). W przedmiotowej sprawie skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata i doradcy podatkowego. Zdaniem Sądu analiza sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej uzasadnia stwierdzenie, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku, osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia, nie posiadające żadnego majątku. Zdaniem Sądu L.K. nie należy do żadnej z wyżej wymienionych grup społecznych. Posiadanie przez skarżącą stałego źródła dochodu w postaci świadczenia rentowego (706 zł miesięcznie brutto) oraz wynagrodzenia za pracę (1800 zł brutto miesięcznie) i wynagrodzenia z tytułu umowy zlecenia (800 zł miesięcznie brutto) przez jej męża, a także dodatkowego dochodu w kwocie 400 zł miesięcznie z tytułu wynajmowania lokalu pozwala na stwierdzenie, że rodzinie skarżącej nie grozi niedostatek. Zdaniem Sądu dysponowanie stałym źródłem dochodu umożliwia planowanie i racjonalne gospodarowanie środkami. Jednocześnie Sąd zwrócił uwagę na fakt, że na utrzymaniu skarżącej i jej męża pozostaje uczący się, chory syn, przy czym zarówno wnioskodawczyni jak i jej mąż posiadają problemy zdrowotne wiążące się z koniecznością stałego leczenia i rehabilitacji. Uwzględniając powyższe należy uznać, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Oceniając możliwości finansowe partycypowania przez nią w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 ustawy p.p.s.a., należało natomiast przyjąć że nie może ona ponieść pełnych kosztów postępowania. Dokonując takiej oceny Sąd wziął pod uwagę ciążące na skarżącej obciążenia finansowe związane z leczeniem, a także okoliczność wniesienia w tym samym czasie skargi do WSA przez męża skarżącej. W świetle art. 220 § 1 ustawy p.p.s.a. skuteczne wniesienie skargi warunkuje wniesienie wpisu. Stąd Sąd przyjmując, że sytuacja materialna skarżącej nie uzasadnia zwolnienia od kosztów w zakresie całkowitym, uznał że dla realizacji jej prawa do sądu istotne znaczenie ma zwolnienie od ponoszenia wpisu. Nie znaleziono natomiast przesłanek do uwzględnienia wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Trzeba pamiętać, że instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które ze względu na nadzwyczaj trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania, a brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem. Wskazać należy, że w sprzeciwie skarżąca nie przedstawiła, żadnych okoliczności, które przemawiałby za przyznaniem jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Okoliczności te dotyczą bowiem wątpliwości skarżącej co do czynności podejmowanych przez Sąd w jej sprawie. Generalnie zaś zasadniczym kryterium przyznania prawa pomocy jest kryterium majątkowe. O informacje w zakresie kwestii etapu postępowania, na jakim znajduje się sprawa skarżąca może natomiast zwrócić się do Sądu. Jednocześnie Sąd mając na uwadze treść art. 6 ustawy p.p.s.a. wyjaśnia, że postanowienie Sądu z dnia 26 lutego 2013 r. dotyczy odrzucenia skargi S.K. w sprawie o sygn. akt I SA/Ke 63/13. Skarga L.K. w tej sprawie nie została odrzucona. Zdaniem Sądu przedstawione okoliczności uzasadniają twierdzenie, że poniesienie przez skarżącą jakichkolwiek kosztów postępowania nie spowoduje powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu jej rodziny. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.