I SA/Ke 633/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędzia NSA Teresa Kobylecka, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 28 maja 2013 r. sprawy ze skargi T.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 28 sierpnia 2012 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej oddala skargę. 1. Decyzja organu administracji publicznej i przedstawiony przez ten organ tok postępowania 1.1. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. ("Kolegium") decyzją z dnia 28 sierpnia 2012 r. nr (...) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 29 lutego 2012 r. nr (...) odmawiającą T.K. i G.K. umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości położonej w S. za lata 2002 – 2004 w łącznej kwocie 30 750 zł. 1.2. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że na podstawie spisanego z T.K. w dniu 20 października 2011 r. protokołu o stanie majątkowym ustalono, że zobowiązany jest osobą bezrobotną i otrzymuje zasiłek stały z MOPR w wysokości 444 zł netto. Z pozyskiwanych dochodów zobowiązany pokrywa bieżące wydatki związane z utrzymaniem mieszkania (w ½ części), stanowiącego własność córki D. K. – K. i leczeniem. Zobowiązany mieszka z córką, która prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Współwłaścicielka nieruchomości, G. K. przebywa za granicą i nie stawiła się na wezwanie organu do spisania protokołu o stanie majątkowym jak również nie ustanowiła pełnomocnika do spraw doręczeń, dlatego organ podatkowy nie był w stanie ustalić jej sytuacji majątkowej. 1.3. Kolegium ponadto wskazało, że zaległości podatkowe za lata 2002-2004 zostały zabezpieczone ustanowieniem hipoteki przymusowej na nieruchomości stanowiącej własność zobowiązanych, położonej w W., posiadającej księgę wieczystą nr 8833. Wnioskiem Gminy S. z dnia 15 września 2006 r. wniesiono o dokonanie wpisu tej hipoteki celem zabezpieczenia wierzytelności wynikających z decyzji ostatecznych w przedmiocie podatku od nieruchomości za lata 1999 i 2004 na kwotę 3626,25 zł, a wnioskiem z dnia 15 stycznia 2007 r. celem zabezpieczenia takich wierzytelności za lata 2000-2003 na kwotę 52 240 zł. W dniu 20 grudnia 2006 r. dokonano w księdze wieczystej nr 8833 wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej do kwoty 3626 zł. (w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązań za rok 1999 i 2004), a w dniu 3 września 2007 r. do kwoty 52 240 zł. (zabezpieczenie zobowiązań za lata 2000-2003). Stosownie do art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką nie ulegają przedawnieniu, z tym, że po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki. Wniosek wierzyciela Gminy S. o wpis hipoteki został złożony przed upływem terminu przedawnienia w stosunku do zobowiązań za lata 2002-2004, więc zaległości podatkowe za te lata w kwocie 30 750 zł nie uległy przedawnieniu. 1.4. Kolegium podniosło, że umorzenie zaległości podatkowej to kompetencja o charakterze uznaniowym. Wiąże się to z tym, że ustawodawca pozostawił organom podatkowym swobodę co do zastosowania tej kompetencji i zakresu przyznanej ulgi (art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej). Nawet gdy zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie podatku, organ podatkowy może, ale nie musi dokonać umorzenia. Kolegium powołało orzeczenia sądów administracyjnych, wskazujące na okoliczności, których wystąpienie świadczyło o istnieniu przesłanek "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego". 1.5. Zdaniem Kolegium, niskie dochody zobowiązanego nie stanowią samoistnej przesłanki do przyznania ulgi podatkowej. Zdolność zapłaty podatku wynika nie tylko z osiąganych dochodów, ale także z posiadanego majątku. Zabezpieczone hipotecznie należności dają szanse na ich choćby częściową spłatę. Organ odwoławczy wskazał, że kluczowe dla oceny istnienia przesłanek umorzenia jest, aby sytuacja uzasadniająca umorzenie nie była spowodowana przez odwołującego się, a przez czynniki niezależne od sposobu jego postępowania. Okoliczności uzasadniające zastosowanie ulgi muszą charakteryzować się wyjątkowością. W ocenie Kolegium, okoliczności podnoszone zarówno we wniosku, jak i w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, takiego charakteru nie mają. Ponoszenie wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego jest typowe i związane z funkcjonowaniem każdej rodziny w związku z czym nie ma cech nadzwyczajności. W tej sprawie nie występują więc powody, dla których nie należy dać pierwszeństwa interesowi społecznemu, który wymaga, aby zobowiązania podatkowe były terminowo regulowane. 2. Skarga do Sądu 2.1. Na decyzję Kolegium T.K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, zarzucając naruszenie: - art. 70 Ordynacji podatkowej poprzez nie uwzględnienie zarzutu przedawnienia zobowiązania podatkowego za lata 2002 – 2004; - przepisów postępowania administracyjnego art. 105 k.p.a. i nie umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego w zakresie zaległości podatkowych, co do należności za lata 2002 - 2004 jako przedawnionych; - art. 122, 187 § 1 i 191 Ordynacji podatkowej poprzez niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego i majątkowego, co za tym idzie nieprawidłowe ustalenie przesłanki ważnego interesu podatnika. W związku z przedstawionymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i jej zmianę ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. 2.2. W uzasadnieniu skargi T.K. przytoczył treść art. 70 Ordynacji podatkowej i wskazał na zmianę w 2005 r. przepisu § 4 tego artykułu. Zdaniem skarżącego w związku z tą zmianą oraz treścią art. 21 ustawy nowelizującej należności podatkowe za lata 2002-2004 uległy przedawnieniu i w tym zakresie postępowanie winno być umorzone. 2.3. Uzasadniając zarzut naruszenia art. 122, 187 § 1 i 191 Ordynacji podatkowej skarżący podniósł, że organ nie podjął wymaganych prawem działań zmierzających do ustalenia jego sytuacji majątkowej. Wskazał, że jest osobą bezrobotną z zasiłkiem z MOPS - u w wysokości 444 zł netto. Z pieniędzy tych musi pokryć koszty wyżywienia, leczenia i bieżące wydatki mieszkaniowe. Żadnych innych dochodów nie posiada. W chwili obecnej żona wyjechała i nie pozostawiła żadnego adresu kontaktowego i nie ustanowiła pełnomocnika do doręczeń. 2.4. T.K. ponadto podniósł, że o istnieniu ważnego interesu podatnika decydują kryteria zobiektywizowane, które są zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. W przedmiotowej sprawie organ nieprawidłowo zastosował właśnie te przesłanki, tym samym nie odniósł się w sposób obiektywny do konkretnej sytuacji życiowej skarżącego. Podatnik wskazał, że jest osobą schorowaną i w obecnym stanie nie ma możliwości podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia. Podkreślił, że organ wielokrotnie umarzał takie należności firmom, które działają na rynku w S. Są to podmioty, które prowadzą działalność gospodarczą opartą na zysku. Dlatego skarżący czuje się pokrzywdzony. Twierdzenie organu, że problemy zdrowotne i materialne dotyczą w różnym stopniu każdego jest nie na miejscu albowiem dla organu winien się liczyć tylko konkretny przypadek. Organ prawie w ogóle nie odniósł się do zgłaszanych problemów zdrowotnych skarżącego. 2.5. W ocenie skarżącego w sprawie należało mieć również na względzie, decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 29 lutego 2012 r., którą umorzył postępowanie w sprawie umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za lata 2000 - 2001, albowiem roszczenie uznano za przedawnione. Skarżący zarzucił też brak na tytułach wykonawczych dat ich wystawienia. 2.6. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. 2.7. Na rozprawie w dniu 28 maja 2013 r. skarżący dodał, że jego zdaniem nieprawidłowo ustalono kwotę zaległości, ponieważ jej część dotyczy następcy prawnego, który włada nieruchomością od września 2003 r. Kurator uczestniczki postępowania – G.K. oświadczył, że popiera skargę oraz wnioski w niej zawarte. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: 3.1. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 3.2. Rozpatrując sprawę w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podzielił też, uznając za niewadliwe, ustalenia organu w zakresie stanu faktycznego, które znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. 3.3. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Kolegium dotycząca odmowy umorzenia zaległości podatkowych z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2002-2004. Wniosek o umorzenie wskazanych zaległości w dniu 20 maja 2005 r. został złożony przez współwłaścicieli nieruchomości, tj. małżonków G. i T. K. 3.4. Przystępując do rozważań w kwestii prawidłowości zaskarżonej decyzji, należy zaznaczyć, że zastosowanie ulgi jest instytucją o charakterze wyjątkowym, bowiem zasadą jest terminowe płacenie podatków. Wszelkie ulgi podatkowe są wyjątkiem i istotnym odstępstwem od zasady powszechności i równości opodatkowania. W związku z takim charakterem ulg podatkowych oraz faktem, że udzielanie ulg w spłacie podatków traktowane jest co do zasady jako jedna z form pomocy udzielanej przez państwo, pomoc taka dopuszczalna jest w ściśle określonych w przepisach prawa sytuacjach. 3.5. Podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Użycie zwrotu "może" w tym przepisie oznacza, że decyzje organów podatkowych dotyczące udzielania ulg podatkowych podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Nawet w sytuacji zaistnienia okoliczności wskazujących na istnienie chociażby jednej z przesłanek, o jakich mowa w powołanym przepisie ("ważny interes podatnika" lub "interes publiczny") organ nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia wnioskowanych zaległości. Rozstrzygnięcie organu nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej). Ponadto oceniając zgromadzony materiał dowodowy organy podatkowe muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 191 Ordynacji podatkowej. Z kolei sądowa kontrola tego rodzaju decyzji sprowadza się do oceny, czy organ zbadał sprawę pod kątem wystąpienia przesłanek wymienionych w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, tj. istnienia w danej sprawie ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Sądową kontrolą nie jest natomiast objęte rozstrzygnięcie, będące wynikiem dokonania przez organ wyboru. Sądy administracyjne nie są bowiem uprawnione do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji uznaniowej. 3.6. Podstawowym kryterium oceny zasadności udzielenia ulgi jest istnienie "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego", przy czym są to pojęcia nieostre, co oznacza, że ich treść musi być ustalona w konkretnej sprawie. Dla organu podatkowego oznacza to, że w każdej rozpatrywanej sprawie indywidualnie musi on ustalić i ocenić na czym polega ważny interes podatnika oraz interes publiczny. Kryterium "ważnego interesu podatnika" wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które są wyjątkowe, niezależne od woli oraz sposobu postępowania podatnika (np. klęski żywiołowe, zdarzenia losowe) i jednocześnie uniemożliwiają mu wywiązanie się z ciążących na nim obowiązków względem Skarbu Państwa i które to w żaden sposób nie mogą zostać zaspokojone bez doraźnej pomocy ze strony organów podatkowych. Z kolei nakaz uwzględnienia "interesu publicznego" oznacza dyrektywę postępowania, zgodnie z którą należy mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego. 3.7. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że proces decyzyjny organów nie narusza prawa. Zgromadziły one materiał dowodowy, m.in. w postaci protokołu o stanie majątkowym T. K. z dnia 20 października 2011 r., decyzji MOPS w S. z dnia 7 września 2011 r. o przyznaniu zasiłku stałego, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 2 lipca 2009 r., wniosków o dokonanie wpisu hipoteki przymusowej z 15 stycznia 2007 r. i 15 września 2006 r., zawiadomień z Sądu Rejonowego Wydziału Ksiąg Wieczystych w S., karty wypisu i opisu zabiegu z NZOZ E. Wymaga podkreślenia, że materiał dowodowy został zgromadzony w zakresie jaki był możliwy przy postawie wnioskodawczyni, która wyjechała za granicę, nie ustanawiając pełnomocnika do doręczeń i nie interesując się tokiem zainicjowanego m.in. przez nią postępowania. Fakt, że to podatnik występuje ze stosownym wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowych, zobowiązuje go do wykazania, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie ulgi, co w przypadku wnioskodawczyni nie miało miejsca. To w interesie podatnika leży podanie do wiadomości organów wszystkich istotnych okoliczności sprawy i dopilnowanie utrwalenia ich w dokumentach. Podatnik musi mieć świadomość, że zgodnie z ogólną zasadą postępowania dowodowego, ciężar dowodzenia spoczywa na tym, kto wywodzi określone skutki prawne. Na ten aspekt zwrócił także uwagę NSA w wyroku z 25 kwietnia 2008 r. (sygn. akt II FSK 346/07 - dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdzając, że pomimo braku jednoznacznych regulacji ustawowych w sprawach ulg i zwolnień uznaniowych udzielanych na podstawie art. 67a Ordynacji podatkowej nie można odrzucić tezy, że ciężar udowodnienia okoliczności, na które powołuje się wnioskodawca w swoim wniosku, powinien także spoczywać na samym zainteresowanym. Wnioskodawca bowiem wskazując na przeszkody w zakresie możliwości uiszczenia podatku najczęściej sam dysponuje odpowiednimi dowodami mogącymi potwierdzić określone fakty. Informacji na temat sytuacji materialnej wnioskodawczyni nie udzielił również skarżący. 3.8. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organy stwierdziły, że podnoszone przez wnioskodawcę we wniosku, jak i odwołaniu okoliczności, nie wskazują na istnienie opisanych w pkt 3.6. przesłanek udzielenia ulgi podatkowej. Skarżący nie wykazał okoliczności świadczących o obniżeniu się jego zdolności płatniczych. Stwierdzając możliwość zapłaty przez skarżącego zaległości organy prawidłowo przede wszystkim wskazały na posiadany przez skarżącego i jego żonę majątek w postaci gruntów o powierzchni 0,9539 ha, położonych na terenie Gminy W. Istotne przy tym jest, że na gruntach tych została ustanowiona hipoteka przymusowa, co zabezpiecza spłatę zaległości. Co znamienne również, przedmiotowe zaległości (stosownie do treści art.70 § 8 Ordynacji podatkowej) mogą być egzekwowane wyłącznie z przedmiotu hipoteki. Tym samym, ich egzekucja wprost nie wpłynie na pogorszenie sytuacji bytowej dłużników. Zdaniem Sądu, dokonana przez organy ocena materiału dowodowego, która znalazła odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji nie jest dowolna i nie przekracza granic określonych w art. 191 Ordynacji podatkowej. W związku z powyższym zarzut naruszenia art. 122, 187 § 1 i 191 Ordynacji podatkowej jest nieuzasadniony. 3.9. Wpływu na treść rozstrzygnięcia nie ma też zarzut naruszenia art. 70 Ordynacji podatkowej. Przedmiotowe zaległości podatkowe z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2002-2004 zostały, jak już wyżej wskazano, zabezpieczone hipoteką, tym samym stosownie do art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej nie ulegają one przedawnieniu, z tym że po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki. Stąd w sprawie nie miał zastosowania art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej, co podniósł w skardze T.K. Wbrew też twierdzeniom skarżącego dla sprawy nie ma znaczenia wydanie w dniu 29 lutego 2012 r. decyzji Prezydenta Miasta S. umarzającej postępowanie w przedmiocie umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości z powodu ich przedawnienia, ponieważ jak wskazuje sam skarżący, decyzja ta dotyczy zaległości w podatku od nieruchomości za lata 2000-2001. Z kolei kwestia prawidłowości wystawienia tytułów wykonawczych, udzielania ulg innym podmiotom oraz wymiaru podatku od nieruchomości pozostaje poza przedmiotem niniejszej sprawy. 3.10. Podsumowując Sąd stwierdził, że organy podatkowe nie rozstrzygnęły sprawy dowolnie, tj. nie wyszły poza przyznane im ustawowo granice uznania administracyjnego. Stwierdzając brak przesłanek z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej przedstawiły w uzasadnieniach swoich decyzji szereg ustaleń i argumentów. Wskazały na konkretne środki i źródła dowodowe oraz kryteria, jakimi się kierowały dokonując oceny dowodów. Dokonana przez nie ocena jest zgodna z doświadczeniem życiowym, logiczna i prawidłowa, co pozwala stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. 3.11. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.