I SA/Ke 655/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2011r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. P. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 kwietnia 2011 r. o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmowie ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]., znak: [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia 1. odmówić zwolnienia od kosztów sądowych; 2. odmówić ustanowienia doradcy podatkowego. M. P. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego. W złożonym wniosku skarżąca wskazała, że źródłem uzyskiwanego przez nią dochodu był zasiłek dla bezrobotnych w wysokości ok. 500zł miesięcznie. Od połowy maja 2010r. podjęła zatrudnienie z miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie ok. 900zł netto, przy czym jak twierdzi skarżąca kwota ta ledwie wystarcza na pokrycie najniezbędniejszych potrzeb. Ponadto skarżąca w dniu 30 listopada 2010r. urodziła dziecko i spodziewa się z tego tytułu zwiększonych wydatków. Skarżąca wraz z rodziną mieszka u rodziców, którzy pokrywają koszty mieszkania. Mąż skarżącej, z którym ustanowioną ma rozdzielność majątkową prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu osiąga dochód w wysokości 700zł miesięcznie. Skarżąca nie wykazała majątku. Ponadto oświadczyła, że w szeregu wszczętych wcześniej sprawach przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Kielcach uzyskała zwolnienie od kosztów sądowych oraz pomoc doradcy podatkowego. Pismem z dnia 17 marca 2011r. Sąd wezwał skarżącą do uzupełnienia w/w wniosku poprzez: - udokumentowanie dochodów uzyskanych przez skarżącą oraz przez jej męża w 2010r; - przedłożenie odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego za rok 2009 skarżącej oraz jej męża; - przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącą oraz jej męża rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych za okres ostatnich 6 miesięcy; - przedłożenie oświadczenia, jaką kwotę miesięcznie przeznacza wraz z mężem i dziećmi na wydatki związane z życiem codziennym np. produkty żywnościowe, inne podstawowe środki niezbędne do życia; - określenie i udokumentowanie wysokości miesięcznych kosztów utrzymania domu np. energia, ogrzewanie, media, telefon; - przedłożenie zaświadczenia z Urzędu Gminy R. M. na okoliczność posiadania przez niąi jej męża nieruchomości na terenie Gminy R. M.; - przedłożeniu oświadczenia, kto jest właścicielem domu w miejscowości D. 55, w którym zamieszkuje wraz z rodziną. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przedłożyła pismo z dnia 6 kwietnia 2011r., w którym oświadczyła, że z mężem pozostaje w rozdzielności majątkowej i mąż nie udostępnił jej do wglądu swoich rachunków bankowych a sama rachunków bankowych nie posiada. Skarżąca wykazała, że wraz z mężem ponoszą miesięcznie wydatki na utrzymanie rodziny w kwocie ok. 900-1100zł, na inne wydatki ok. 500-600zł. Skarżąca oświadczyła, że właścicielami domu w miejscowości D. 55, w którym mieszka są jej rodzice, ale nie posiada żadnych dokumentów na potwierdzenie tego faktu. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada z mężem żadnych nieruchomości na terenie gminy R. M., natomiast z gminy nie uzyskała żadnego zaświadczenia na tą okoliczność, poinformowano skarżącą, że Urząd Gminy nie wydaje takich zaświadczeń. Skarżąca przedłożyła kserokopię postanowienia Wójta Gminy R. M. z dnia 1 kwietnia 2011r. o odmowie wydania zaświadczenia. Ponadto skarżąca wniosła o dołączenie do akt niniejszej sprawy dokumentów złożonych do akt sprawy o sygn. akt I SA/Ke 429/10 i I SA/Ke 430/10 tj. PIT-11 z zakładu pracy, PIT-11 z urzędu pracy, PIT-36 za 2009r., akt notarialny. Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2011r. sygn. akt I SA/Ke655/10 referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego. Od orzeczenia referendarza sądowego skarżąca wniosła sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. W złożonym sprzeciwie skarżąca podniosła, że w odpowiedzi na wezwanie Sądu przedłożyła wszystkie dokumenty, które były jej dostępne. Ponadto skarżąca wnosi, aby Sąd zwrócił się do Urzędu Gminy lub Ksiąg Wieczystych o wydanie zaświadczenia, kto jest właścicielem domu, w którym skarżąca mieszka oraz do Urzędu Skarbowego o wydanie zaświadczenia o dochodach jej męża. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako ustawa p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie z którą koszty sądowe, jak również koszty wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, pokrywa strona dochodząca swych roszczeń. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Na prawo pomocy składa się zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. Sąd może przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym , w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z treścią art. 244 § 1 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie pełnomocnika procesowego. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 § 1 art. 246 ustawy p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o prawo pomocy, strona musi wykazać, że rzeczywiście nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bądź pełnych kosztów postępowania - w tym drugim przypadku bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić także należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Innymi słowy strona winna wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Skarżąca została wezwana na podstawie art. 255 ustawy p.p.s.a., do wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, S. Babiarz, M. Niezgódka –Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnychi sądowoadministracyjnych, wyd. Lexis-Nexis, W-wa 2007, s. 244). Skarżąca nie wykazała i nie udokumentowała powołując się na ustanowioną z mężem rozdzielność majątkową dochodów uzyskanych przez męża w 2009r. i w 2010r. Natomiast nieujawnienie sytuacji majątkowej współmałżonka nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 28 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 104/09, LEX nr 574249). Podkreślić należy, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich (por. postanowienie NSA z dnia 2 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 216/09, LEX nr 552212). Na mocy zaś art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Wynikający z powołanej regulacji obowiązek wzajemnie pomocy istnieje przy tym niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Wobec tego, dla oceny sytuacji majątkowej skarżącej istotne było zatem ustalenie, dochodów współmałżonka. Przy czym, skarżąca oświadcza, że z mężem mieszka, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i mąż częściowo ponosi wydatki związane z utrzymaniem rodziny. Skarżąca nie wykonała także wezwania w zakresie udokumentowania kto jest właścicielem domu, w którym skarżąca zamieszkuje wraz z rodziną w miejscowości D. 55, twierdząc, że nie posiada żadnych dokumentów na tę okoliczność. Sąd pragnie podkreślić, że to na stronie, która ubiega się o prawo pomocy ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej takiego prawa, a uchylając się od przedstawienia określonych dokumentów i oświadczeń na wezwanie, strona powinna liczyć się z tym, że orzekający nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2009 r., sygn. akt II FZ 267/09, zamieszczone na stronie internetowej Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Ponadto Sąd nie jest zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy pełna ocena sytuacji materialnej oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawczyni, nie jest możliwa. Niepodjęcie współpracy z Sądem w tym zakresie nie może pozostać bez konsekwencji - z cytowanego wyżej art. 255 ustawy p.p.s.a. wynika bowiem, że tryb ten uruchamiany jest wtedy, gdy dane zawarte we wniosku są niewystarczające lub budzą wątpliwości, a zatem nieuczynienie zadość wezwaniu powoduje, iż materiał, którym dysponuje orzekający, pozostaje niekompletny, a wątpliwości co do oświadczeń strony nie zostają wyjaśnione. Subiektywne przekonanie strony o zasadności jej wniosku przy równoczesnym nieodniesieniu się do kwestii uznanych przez Sąd za niewystarczająco wykazane, powoduje, iż wniosku nie można uwzględnić. Oceniając sytuację majątkową skarżącej należy uznać, że nie wykazała ona, iż jej położenie majątkowe uzasadniało przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu dane o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, przedstawione w formularzu o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, uzupełnione poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów, nie dają podstawy do uznania, że wnioskodawca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. Przede wszystkim należy podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 roku (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego, muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.