I SA/Ke 713/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma po rozpoznaniu 13 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. T. od postanowienia referendarza sądowego z 14 grudnia 2015 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. T. na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z [...] r. nr [...] w przedmiocie wypłaty pomocy na zalesianie w pomniejszonej wysokości za 2013 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. J.T. w skardze na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z [...] w przedmiocie wypłaty pomocy na zalesianie w pomniejszonej wysokości za 2013 r. zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W formularzu wniosku skarżący podał, że pozostaje w gospodarstwie domowym z synem K. T. lat 56 i córką B. Z. lat 60. Miesięczny dochód rodziny stanowi emerytura skarżącego w kwocie 2.419,23 zł netto, dopłata obszarowa w kwocie 1600 zł netto, renta inwalidzka córki B. w kwocie 675,13 zł netto oraz renta inwalidzka syna K.w kwocie 841,23 zł netto. Skarżący jako majątek wykazał: - mieszkanie spółdzielcze o pow. 58 m² o wartości 100.000 zł, współwłasność w 1/3 części, - dom wielkości 100 m² zbudowany w latach 1945-1947, zdewastowany, stanowiący współwłasność spadkową niepodzielną, - grunty rolne o pow. 53,31 ha i grunty leśne o pow. 48,91 ha, ze zdewastowanym budynkiem o wartości rynkowej 600.000 zł, - grunty dzierżawione wielkości 8,39 ha od syna K. i grunty stanowiące współwłasność spadkową o pow. 10 ha o wartości 6.000 zł. B. Z. i K. T. są współwłaścicielami gruntu rolnego o pow. 4,57 ha wydzierżawionego bratu K i gruntu leśnego o pow. 3,06 ha. Ponadto K. jest współwłaścicielem gruntu rolnego o pow. 8,39 ha wydzierżawionego ojcu i gruntu leśnego o pow. 7,96 ha. Dodatkowo skarżący wskazał, że jest współwłaścicielem gruntów ornych o pow. 6,92 ha i lasu o pow. 1, 15 ha, zaznaczając, że jest to współwłasność w ½ części, a grunt wydzierżawia synowi. Na gruncie znajduje się budynek mieszkalny i gospodarczy, który użytkuje brat. W rubryce "oszczędności" skarżący wykazał rachunek obrotowy gospodarstwa domowego w kwocie 5.000 zł oraz rachunek obrotowy gospodarstwa rolnego w kwocie 5.000 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że ma 87 lat, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i przewlekle chorą, córka skarżącego jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, syn skarżącego został uznany za osobę długotrwale niezdolną do pracy. Do uprawy gruntów rolnych wynajmują osoby fizyczne, koszty tego są równe uzyskiwanym dochodom. Jako zobowiązania i stałe wydatki miesięczne skarżący wskazał wyżywienie – 2.000 zł, mieszkanie, energia, gaz, woda, remonty – 1.000 zł, media, prasa, książka, czasopisma – 400 zł, środki czystości, higieny – 200 zł, lekarstwa i leczenie – 800 zł, rehabilitacja – 200 zł, przewozy własnym środkiem transportu, amortyzacja, paliwo naprawy – 1.000 zł, wydatki okolicznościowe – 300 zł. Do wniosku skarżący załączy kopie: orzeczenia z 10 sierpnia 2015 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności skarżącego, karty informacyjnej leczenia szpitalnego skarżącego w dniu 8 czerwca 2015 r. oraz od 21 do 28 września 2015 r., decyzji ZUS z 2 marca 2015 r. o waloryzacji emerytury skarżącego, decyzji Prezesa KRUS z 2 lutego 2015 r. o przeliczeniu renty rolniczej dla K. T.. zaświadczeń Burmistrza O. z 13 października 2015 r., że skarżący, B. Z. i K. T. są właścicielami gruntów i płatnikami podatków na terenie gminy Ożarów, wypisu orzeczenia lekarza rzeczoznawcy z 17 stycznia 2002 r. o uznaniu K. T.. za osobę długotrwale niezdolną do pracy, zaświadczenia z Ośrodka Pomocy Społecznej w O. z 13 października 2015 r. o nieskorzystaniu przez rodzinę skarżącego z pomocy społecznej, zaświadczenia z urzędu skarbowego z 18 lipca 2013 r. o dochodzie członka rodziny za 2012 r., decyzji Burmistrza O. z 21 lipca 2015 r. w sprawie zmiany ustalenia podatku rolnego i leśnego za 2015 r., pisma Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. z 7 listopada 2013 r. stwierdzającego, że J. T. złożył wniosek o płatności, orzeczenia z 11 września 2015 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności B. Z., decyzji ZUS z 2 marca 2015 r. o waloryzacji renty dla B. Z., raportu z czynności kontrolnych Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, decyzji Burmistrza O. z 9 lutego 2015 r. w sprawie ustalenia podatku rolnego i leśnego na 2015 r. wydanej dla K. T., karty pracowni diagnostyki obrazowej dotyczącej prześwietlenia stawu biodrowego J T., faktury z 30 listopada 2015 r. dotyczącej zakupu lekarstw na kwotę 816,53 zł, faktury z 11 marca 2015 r. dotyczącej opłaty za sporządzenie skargi kasacyjnej w sprawie cywilnej na kwotę 2.460 zł, faktur zakupu sprzętu rehabilitacyjnego. Postanowieniem z 14 grudnia 2015 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Podniósł, że sytuacja skarżącego nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, ponieważ skarżący oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują stałe miesięczne dochody i pomimo problemów zdrowotnych nadal zajmują się gospodarstwem rolnym. Ponadto skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym są właścicielami nieruchomości znacznej wartości, skarżący dysponuje też oszczędnościami w wysokości 10.000 zł, tj. w kwocie wielokrotnie przewyższającej wysokość wpisu od skargi, który winien wynieść 200 zł. Skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia. Wskazał na swój stan zdrowia i niepełnosprawność jego oraz jego dzieci, stale się nim opiekujących. Podniósł, że grunty o pow. powyżej 100 ha nie przynoszą dochodów, w części są zalesione. Do uprawy gruntów skarżący zatrudnia pracowników, a dochody są równe tym kosztom, przy istniejącej w 2015 r. suszy. Zarzucił, że referendarz błędnie uznał za oszczędności dochód wykazany przez wnioskodawcę jako 5.000 zł rachunek obrotowy gospodarstwa domowego i 5.000 zł rachunek obrotowy gospodarstwa leśnego. Stan zdrowia skarżącego nie pozwala mu na podnoszenie zarzutów wobec organu, co uzasadnia konieczność wyznaczenia adwokata z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: ustawy p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności pozwalają sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, prawidłowo referendarz sądowy dokonał oceny, że sytuacja finansowa skarżącego nie wskazuje na to, by nie był on w stanie ponieść kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, a jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący uzyskuje stały dochód z emerytury. Zdaniem Sądu, strona, która posiada stały miesięczny dochód, powinna partycypować w kosztach postępowania przed sądem administracyjnym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2005 r. FZ 711/04, z 21 grudnia 2007 r. I OZ 970/07; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, taki dochód uzyskuje również prowadzący ze skarżącym gospodarstwo domowe syn i córka. Łącznie rodzina uzyskuje dochód około 5.535,59 zł miesięcznie. Podnoszony w sprzeciwie zarzut, że referendarz błędnie uznał dochód 5.000 zł (rachunek obrotowy gospodarstwa domowego) i 5.000 zł (rachunek obrotowy gospodarstwa rolnego) za oszczędności, należy uznać za niezrozumiały. To sam skarżący wykazał te kwoty w formularzu wniosku jako "oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce", w rubryce nr 7.2.1. Nawet jeśli jednak uznać twierdzenia, że skarżący nie dysponuje takimi oszczędnościami, to i tak nie można uznać go za osobę, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Należy podkreślić, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznana na wniosek osób bardzo ubogich, bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na uiszczenie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny. Tymczasem skarżącego, który jest właścicielem ponad 100 ha gruntów, mieszkania oraz budynków, nie sposób uznać za osobę ubogą, której konieczne jest zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Jeśli dochody z gospodarstwa rolnego nie przekraczają kosztów związanych z jego prowadzeniem, to konsekwentnie należy mieć na uwadze wskazaną wyżej wysokość stałych dochodów rodziny. Nie pomijając również sytuacji zdrowotnej skarżącego należy zauważyć, że wszystkie potrzeby z tym związane, tj. koszty zakupu lekarstw, sprzętu rehabilitacyjnego czy opieka, są stronie zapewnione. Co więcej, mimo podnoszonych problemów zdrowotnych skarżący, jak sam podniósł, nadal zajmuje się prowadzeniem relatywnie dużego gospodarstwa rolnego. W ocenie skarżacego, stan zdrowia wymaga konieczności przyznania mu pełnomocnika z urzędu, ponieważ z tego powodu nie jest w stanie odpowiadać na zarzuty organu. W zakresie tego twierdzenia sprzeciwu należy przytoczyć słuszne uwagi referendarza sądowego, że niezależnie od fachowości formułowanych przez wnioskodawcę zarzutów, czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne, akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem. Podsumowując, Sąd w całości podziela wnioski zawarte w postanowieniu z 14 grudnia 2015 r., że wnioskodawca dysponuje środkami finansowymi, z których może uzyskać środki na pokrycie kosztów niniejszego postępowania w całości. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.