I SA/Ke 799/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta po rozpoznaniu 21 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.S. od postanowienia referendarza sądowego z 30 grudnia 2015 r. w zakresie oddalającym wniosek o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 19 października 2015 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych postanawia: postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie w zakresie oddalającym wniosek o ustanowienie adwokata. M.S. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 października 2015 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych. Wskazał, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną oraz dziećmi w wieku 8 i 2 lat. Nie wykazał majątku. Źródłem utrzymania skarżącego i jego rodziny jest dochód uzyskiwany przez skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 2.598,33 zł netto miesięcznie oraz dochód uzyskiwany przez żonę skarżącego z tytułu zasiłków (macierzyńskiego i dla bezrobotnych) w łącznej kwocie 1.008,79 zł netto miesięcznie. Jako zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał koszty utrzymania w kwocie 1.081,66 zł miesięcznie oraz kredyty w kwocie – 41.224,31 zł i niezapłacone faktury w kwocie 81.421,47 zł. Postanowieniem z 30 grudnia 2015 r. referendarz sądowy w punkcie pierwszym oddalił wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata oraz w punkcie drugim umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Podniósł, że sytuacja majątkowa skarżącego nie wskazuje, że nie jest on w stanie opłacić kosztów ustanowienia pełnomocnika. Skarżący wraz z żoną uzyskuje stałe miesięczne dochody w łącznej kwocie 3.607,12 zł netto miesięcznie, co świadczy o tym, że jego sytuacja materialna jest stabilna i że posiada on dostateczne środki na zapewnienie sobie minimum egzystencji. Fakt spłaty zobowiązań kredytowych, czy innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy, bo nie są to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Ponadto, niezależnie od fachowości formułowanych przez wnioskodawcę zarzutów, czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne, akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem. Odnosząc się do wniosku skarżącego w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych referendarz sądowy podniósł, że jego rozpoznanie jest zbędne, ponieważ stosownie do art. 239 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: ustawy p.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Postępowanie w tym zakresie należało zatem umorzyć. Skarżący wniósł sprzeciw, w którym ponowił wniosek o ustanowienie adwokata. Zakwestionował wysokość ustalonego w postanowieniu dochodu. Podniósł, że jego dochód z prowadzonej działalności gospodarczej to kwota 2.598,33 zł, natomiast dochód żony w kwocie 1.008,79 zł to dochód utracony. Wyjaśnił, że jego sytuacja materialna nie jest stabilna, ma problemy ze spłatą roszczeń wobec dostawców, spłatą kredytów, ma zaległości w urzędzie skarbowym, wdrożono wobec niego egzekucję komorniczą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym służy natomiast osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności pozwalają sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący nie kwestionuje w sprzeciwie punktu drugiego postanowienia umarzającego postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z tym, ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach podlega tylko punkt pierwszy postanowienia, rozstrzygający o oddaleniu wniosku o ustanowienie adwokata. Należy podnieść, że prawidłowo referendarz sądowy poczynił wniosek, że sytuacja finansowa skarżącego nie wskazuje na to, by nie był on w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, a jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący jak i jego żona uzyskują stały dochód. Zdaniem Sądu, strona, która posiada stały miesięczny dochód, powinna partycypować w kosztach postępowania przed sądem administracyjnym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2005 r. FZ 711/04, z 21 grudnia 2007 r. I OZ 970/07; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podnoszony w sprzeciwie zarzut kwestionujący ustalone przez referendarza dochody, należy uznać za bezpodstawny. To sam skarżący w rubryce 10. formularza oznaczonej jako "dochody" wykazał kwoty: 2.598,33 zł i 1.008,79 zł. Brak jest więc podstaw by przyjąć, że takich dochodów małżonkowie w istocie nie osiągają. Co więcej, jeśli kwotę uzyskiwaną przez małżonkę skarżący oznaczył jako dochód, to niezrozumiałym jest podnoszenie w sprzeciwie, że jest to dochód "utracony". Należy podkreślić, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznana na wniosek osób bardzo ubogich, bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na uiszczenie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny. Tymczasem skarżącego, który sam wskazał na uzyskiwany dochód, a której to okoliczności nie podważył skutecznie w sprzeciwie, nie sposób uznać za osobę ubogą, której konieczne jest zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Sąd w całości podziela wyrażone przez referendarza poglądy, że fakt spłaty zobowiązań kredytowych, czy innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Słusznie referendarz podniósł, że obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację materialną strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Trafne są też uwagi referendarza sądowego, że niezależnie od fachowości formułowanych przez wnioskodawcę zarzutów, czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne, akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem. Wynika to z treści art. 6 ustawy p.p.s.a., zgodnie z którym sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Podsumowując, Sąd w całości podziela wnioski zawarte w postanowieniu z 30 grudnia 2015 r., że sytuacja materialna wnioskodawcy nie zasługuje na przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez ustanowienie adwokata. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.