I SA/Ke 8/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty paliwowej za kwiecień 2011 r. p o s t a n a w i a 1. zwolnić stronę skarżącą z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 60 (sześćdziesiąt) zł; 2. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu w kwocie 1500 zł od skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z 16 listopada 2016 r. w przedmiocie opłaty paliwowej J. M. reprezentowany przez doradcę podatkowego M.R. złożył stronę nr 1 i nr 2 sporządzonego na urzędowym formularzu PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wezwaniem z 26 stycznia 2017 r. skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych powyższego wniosku poprzez przedłożenie wypełnionych oraz podpisanych stron nr 3 i nr 4 wniosków na urzędowych formularzach PPF. Skarżący w zakreślonym terminie uzupełnił braki formalne wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego w złożonym wniosku wynika, że skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną, synem w wieku 17 lat i teściową. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że z żoną, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe posiada rozdzielność majątkową. Jako posiadany majątek skarżący wykazał dom należący do żony i teściowej. Rodzina skarżącego utrzymuje się z dochodu w łącznej kwocie 3.561 zł netto miesięcznie, na który składa się wynagrodzenie za pracę skarżącego w kwocie 1360 zł netto miesięcznie, renta i wynagrodzenie żony w łącznej kwocie 1.201 zł netto miesięcznie oraz dochód z emerytury i dochód z działalności gospodarczej teściowej w łącznej kwocie 1000 zł netto miesięcznie. Dodatkowo w uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie prowadzi działalności gospodarczej, żona jest osobą niepełnosprawną, zatrudnioną na ¼ etatu w sklepie prowadzonym przez jej matkę. Wskazał, że wraz z żoną i teściową wspólnie ponoszą koszty utrzymania syna i domu. Jako zobowiązania i stałe miesięczne wydatki rodziny wykazał: wodę i ścieki - 130 zł, energię - 94,60 zł, podatki -31,67 zł, gaz - 100,00 zł, leki – 100 zł, wyżywienie i środki czystości – 2.500,00 zł, pozostałe - 400 zł. Ponadto do wniosków złożonych w sprawach sygn. akt I SA/Ke 5/17 oraz I SA/Ke 16/17 skarżący dołączył kopie następujących dokumentów: umowa majątkowa małżeńska, odpis skrócony aktu urodzenia syna, orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności syna, orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności żony, zaświadczenie z 9 stycznia 2017 r. o zatrudnieniu skarżącego na okres od 1 września 2016 r. do 1 września 2017 r. z wynagrodzeniem 1360,69 zł netto miesięcznie, stronę 1 z 1 listy płac pracodawcy skarżącego za okres od 1 grudnia 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. z wynagrodzeniem skarżącego w kwocie 1360,69 zł, opłacone faktury wystawione przez PGNiG, PWiK, w Końskich, PGE, NETIA, decyzję w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości na 2016 r., zeznanie PIT-37 za 2015 skarżącego – dochód 24.879,70 zł, informacja PIT- 11 za 2015 r. skarżącego – dochód 18.436,34 zł, informację PIT- 11A za 2015 r. skarżącego – przychód/dochód 6.443,36 zł, PIT-O skarżącego za 2015 r., zeznanie PIT-37 za 2014 żony skarżącego – dochód 13.811,80 zł, PIT-O żony skarżącego za 2014 r. informację PIT- 40A za 2014 r. żony skarżącego – przychód/dochód 10.106,80 zł, informację PIT- 11 za 2014 r. żony skarżącego – dochód 3.705,00 zł, zeznanie PIT-37 za 2014r. skarżącego – dochód 20.874,69 zł, informację PIT- 11 za 2014 r. skarżącego – dochód 4.823,82 zł, informację PIT- 11A za 2014 r. skarżącego – przychód/dochód 16.050,87 zł, PIT-O skarżącego za 2014 r., zeznanie PIT-36 za 2014 teściowej skarżącego – przychód 143.310,31 ł, koszty uzyskania przychodów 132.668,11 zł, dochód 10.642,20 zł, informację PIT/B za 2014 teściowej skarżącego – przychody 133.350,13 zł, koszty uzyskania przychodów 132.668,11 zł, dochód 682,02 zł, dochód 13.811,80 zł informację PIT- 40A za 2014 r. teściowej skarżącego – przychód/dochód 9.960,18 zł, zeznanie PIT-36 za 2015 teściowej skarżącego – przychód 149.879,63zł, koszty uzyskania przychodów 138.315,67 zł, dochód 11.563,96 zł, informacja PIT/B za 2015 teściowej skarżącego – przychody 139.538,43 zł, koszty uzyskania przychodów 138.315,67 zł, dochód 1.222,76 zł, informację PIT- 40A za 2015 r. teściowej skarżącego – przychód/dochód 10.341,20 zł, zeznanie PIT-37 za 2015 żony skarżącego – dochód 15.414,40 zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - zgodnie z art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U.2016.718) dalej ustawa p.p.s.a. - ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego strony ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym. Prawo do zwalniania z kosztów sądowych nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącego i osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym przedstawioną w złożonym wniosku oraz dodatkowych dokumentach nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że skarżący nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi, które umożliwiłyby poniesienie, chociażby części kosztów sądowych w tej sprawie. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, którego domaga się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do żadnej z wymienionych grup społecznych skarżący nie należy, a sytuacja finansowa jego i jego rodziny nie uzasadnia przyznania zwolnienia od kosztów w całości. Po pierwsze skarżący i jego rodzina mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Ponadto przedstawiając sytuację majątkową swojej rodziny skarżący wykazał, że wraz z żoną i teściową uzyskują stały miesięczny dochód w łącznej kwocie 3.561,00zł, skarżący nie wykazuje w rodzinie problemów w regulowaniu bieżących opłat, kosztów utrzymania rodziny i domu, jak również nie wykazuje zadłużeń oraz zaległości, których nie jest w stanie spłacić. Powyższe świadczy o tym, że sytuacja materialna rodziny skarżącego jest stabilna i posiada on dostateczne środki na zapewnienie sobie i rodzinie minimum egzystencji. Podkreślić należy, w odniesieniu do wskazania przez skarżącego okoliczności zawarcia z żoną umowy majątkowej małżeńskiej, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnienie sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. Na małżonkach ciąży bowiem obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, a nawet niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też, nie wspólne gospodarstwo domowe. W przedstawionej sytuacji w ocenie rozpoznającego wniosek, skarżący jest w stanie uiścić część każdorazowej ewentualnej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 60 zł. Na obecnym etapie postępowanie sądowego konieczne koszty sądowe w niniejszej sprawie ograniczają się do uiszczenie wpisu od wniesionej skargi w kwocie 1.500,00 zł, przy czym wpisy od dwudziestu dwóch wniesionych przez skarżącego skarg w łącznej wysokości 68.543,00 zł. Nie ulega wątpliwości, że uiszczenie jednorazowo kwoty w takiej wysokości - 68.543,00 zł rzeczywiście może mieć negatywny wpływ na sytuację finansową rodziny skarżącego. Zdaniem orzekającego, skarżący jest jednak w stanie uiścić częściowo wpis sądowy od skargi tj. w kwocie 60 zł. W tej sytuacji wpisy od dwudziestu dwóch wniesionych przez skarżącego skarg stanowią łączną kwotę 1.320,00 zł, taka kwota mieści się w granicach możliwości finansowych wnioskodawcy i stanowi jedynie niespełna 2% łącznej kwoty, którą skarżący musiałby uiścić tytułem wpisów w sprawie niniejszej oraz w dwudziestu jeden pozostałych sprawach w sytuacji, w której jego wniosek (wnioski) o zwolnienie od kosztów zostałby całkowicie oddalony. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji orzeczenia, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.