I SA/Ke 93/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach – Wydział I w składzie następującym: Referendarz sądowy WSA Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.. W. na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na 2013 r. postanawia: oddalić wniosek. J. W. w skardze z dnia 23 grudnia 2014 r. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] r. w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na 2013 r. zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. zwanej dalej ustawą p.p.s.a.) wniosek taki powinien być złożony na urzędowym formularzu PPF. Skarżący nie dopełnił tego wymagania, w związku z tym za pismem z dnia 30 stycznia 2015 r. Sąd przesłał skarżącemu urzędowy formularz PPF i zobowiązał do złożenia wypełnionego w/w formularza w terminie siedmiu dni od daty doręczenia niniejszego pisma pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W odpowiedzi skarżący złożył w zakreślonym terminie sporządzony na urzędowym formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia złożonego pod odpowiedzialnością karną za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący pozostaje sam w gospodarstwie domowym. Wskazuje, że ponosi koszty utrzymania i ubezpieczenia gospodarstwa rolnego, zakupu materiału siewnego i nasadzeniowego, paliwa do produkcji rolnej, podatków rolnych i lokalnych, dla podratowania zdrowia korzysta z zabiegów rehabilitacyjnych, gdzie dojeżdża około 25 kilometrów w jedną stronę, kupuje i pobiera specjalistyczne zastrzyki. Od 2012 r. posiada wierzytelności pieniężne u niewypłacalnego dłużnika, co znacznie pogarsza jego sytuację finansową. Jako posiadany majątek skarżący wykazał dom wielkości 186 m², nieruchomość rolną wielkości 7,70 ha oraz inne nieruchomości wielkości 8,03 ha – dzierżawa. Skarżący wykazał, że utrzymuje się z emerytur (KRUS i ZUS) w łącznej kwocie 1 606 zł brutto miesięcznie. Skarżący oświadczył, że koszty ponoszone na utrzymanie domu i bieżące wydatki stanowią kwotę 600 zł miesięcznie, wydatki na zaspokojenie bieżących potrzeb – 500 zł miesięcznie, opłata podatków rolnych ok. 200 zł kwartalnie, ubezpieczenie budynków i zasiewów - 700 zł rocznie, koszt zakupu materiału siewnego ok. 800 zł rocznie, koszty dojazdu na zabiegi lecznicze oraz zakup leków ok. 1000 zł rocznie. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym. Prawo do zwalniania z kosztów sądowych nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącego przedstawioną w złożonym wniosku nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że nie jest on w stanie opłacić kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, którego domaga się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do takiej grupy społecznej skarżący nie należy, bowiem ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe – jest właścicielem domu wielkości 189 m², wykazuje stałe miesięczne dochody z tytułu emerytur w łącznej kwocie 1 606 zł brutto miesięcznie, ponadto skarżący posiada nieruchomości rolną znacznej wartości i wielkości- 15,73 ha, przy czym nie wykazuje wysokości dochodów z gospodarstwa rolnego, ani wysokości uzyskiwanych środków unijnych. Skarżący nie wykazuje również, aby ponosił nadzwyczajne wydatki, posiadał jakiekolwiek zadłużenia lub zobowiązania kredytowe, których nie jest w stanie spłacić, czy też miał jakiekolwiek trudności z regulowaniem bieżących wydatków. Powyższe świadczy o tym, sytuacja materialna skarżącego jest stabilna i posiada on dostateczne środki na zapewnienie sobie minimum egzystencji. Za zasadnością wniosku nie przemawia również fakt powoływania się przez skarżącego na ponoszenie opłat podatków czy ubezpieczenia. Podkreślić bowiem należy, że fakt dokonywania opłat zobowiązań cywilnoprawnych i publicznoprawnych nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Obowiązek dokonywania tych opłat ma oczywiście wpływ na sytuację finansową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Zobowiązania cywilnoprawnych i publicznoprawnych nie są wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego, bowiem możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności uznać należało, że skarżący nie wykazał dostatecznie zasadności swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 i art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a.