II SA/Ke 1031/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Protokolant Joanna Nowak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi J. D. na Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania J. D. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia [...], odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną o odpowiedniej niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych gruntownie zmieniła przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego oraz znacząco zmodyfikowała elementy procedury przyznawania i weryfikacji takich świadczeń. Następnie cytując art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczenia rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania kwestionowanej decyzji podało, że J. D. wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z wnioskiem (data wpływu do organu - 15.07.2013 r.) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną o odpowiedniej niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, wnioskowanego na babcię – N. P. Do wniosku dołączone zostały m.in. potwierdzone za zgodność z oryginałem: kserokopie zaświadczeń lekarskich i wyników badań okulistycznych z 1961 r., z 1962 r., z których wynikało, że N. P. cierpi na utratę zdolności wzrokowej; nadto orzeczenie z dnia 16.05.1963 r. Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr II, z którego wynikało, że N. P. przyznano III grupę inwalidzką oraz to, że nie pracuje od 1957 r. z powodu choroby. Dalej organ odwoławczy podkreślił, że w aktach sprawy nie ma samego dokumentu ani dowodu na okoliczność wydania orzeczenia o niepełnosprawności z okresu przed ukończeniem przez N. P. 18 roku życia, która ma wykształcenie podstawowe. Załączone do akt kserokopie zaświadczeń lekarskich opisu choroby N. P. potwierdzają wprawdzie jej zły stan zdrowia powstały w związku z utratą wzroku ale nie stanowią dowodu na okoliczność konkretnej daty powstania niepełnosprawności i nie stanowią jednoznacznego orzeczenia o niepełnosprawności - przed ukończeniem przez nią 18 roku życia. Tylko takie orzeczenie spełniałoby wymóg ustawowy. Zatem, zdaniem Kolegium zasadnie organ I instancji odmówił ustalenia prawa do żądanego świadczenia. Z analizy przedłożonego w sprawie materiału dowodowego wynika bowiem, że orzeczenie o niepełnosprawności wydane zostało po raz pierwszy - w 1963 r., w związku z zaliczeniem N. P. do III grupy inwalidzkiej. Odnosząc się do treści odwołania Kolegium zauważyło, że nie jest organem kompetentnym i właściwym do ustalania i orzekania daty powstania niepełnosprawności danej osoby. Kompetencje takie posiada powiatowy zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności oraz komisje lekarskie lekarzy orzeczników ZUS i to do tych instytucji wnioskodawczyni powinna się zwrócić o ustalenie konkretnej daty powstania niepełnosprawności. Dopiero mając urzędowe potwierdzenie lekarzy orzeczników, że niepełnosprawność N. P. powstała przed 18 rokiem życia zainteresowana będzie mogła ponownie złożyć uzupełniony wniosek o powyższe dokumenty, a organ rozpozna sprawę od nowa. Następnie organ II instancji wskazał, że N. P. ma jedną córkę. W sprawie nie wskazano i stosownie nie udokumentowano żadnych okoliczności, dla których córka nie może sprawować opieki nad chorą i niepełnosprawną matką. Organ podkreślił, że świadczeń alimentacyjnych można dochodzić na drodze sądowej. W sprawie niniejszej z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła wnuczka. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z kodeksem rodzinnym w razie wystąpienia takiej potrzeby córka objęta jest obowiązkiem alimentacyjnym w stosunku do matki. Organ odwoławczy stwierdził ponadto, że nie można przyjąć, jak czyni to wnioskodawczyni, że skoro córka pozostaje poza granicami kraju i nie utrzymuje kontaktu z matką to znaczy, że jej w ogóle nie ma. Reasumując Kolegium uznało, że decyzja organu I instancji odpowiada prawu i brak jest podstaw do jej uchylenia bądź zmiany. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję J. D. wniosła o jej unieważnienie i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Stwierdziła, że spełnia przesłanki do jego przyznania, gdyż rodzice babci nie żyją, a jej jedyna córka wyjechała za granicę i nie utrzymuje z rodziną kontaktu od wielu lat, zatem zgodnie z przesłaniem ustawodawcy nie ma jej. Podkreśliła, że z ustawy nie wynika, że osoby spokrewnione w pierwszym stopniu mają nie żyć. Ponadto dodała, że niepełnosprawność babci powstała przed 1949 r., gdyż w wieku 17 lat przeszła ona operację narządu wzroku, która zakończyła się niepowodzeniem, w lewym oku zaszła nieodwracalna zmiana, całkowita ślepota. Wszelkie zaświadczenia potwierdzające ten stan rzeczy znajdują się w archiwum ZUS. Wprawdzie pierwsze orzeczenie o przyznaniu trzeciej grupy inwalidzkiej wydano w dniu 16.05.1963 r., jednak, niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18 roku życia, gdyż osoba funkcjonująca bez jednego oka jest zawsze osobą niepełnosprawną bez względu na to czy posiada stosowne orzeczenie, czy też nie. Zdaniem skarżącej, nie ma znaczenia, że formalne stwierdzenie niepełnosprawności nastąpiło w czasie późniejszym. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy w wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami ani wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli sądowej w sprawie niniejszej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną o odpowiedniej niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, wnioskowanego na babcię N. P. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, według stanu prawnego obowiązującego w dacie wydawania zaskarżonej decyzji (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) zwanej dalej "ustawą", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. 1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. 1b. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z cytowanego przepisu zatem wynika, że aby ustalić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno osoba wymagająca opieki, jak i osoba sprawująca tą opiekę muszą spełnić określone ustawą przesłanki. Jeśli chodzi o osobę wymagającą opieki to ustawodawca wymaga aby osoba ta posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami wymienionymi w art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz, aby niepełnosprawność tej osoby powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (ust.1b). Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że pierwsze orzeczenie o niepełnosprawności wydane zostało dnia 16 maja 1963 r., w związku z zaliczeniem N. P. do III grupy inwalidzkiej. W orzeczeniu tym nie wskazano, od kiedy istnieje inwalidztwo. Dlatego jak to słusznie przyjęły organy, należy stwierdzić, że niepełnosprawność babci skarżącej powstała w 1963 r., gdy miała 31 lat, co oznacza, że nie spełniła ona kryterium wiekowego wynikającego z art. 17 ust. 1b ustawy – w okolicznościach sprawy przed ukończeniem 18 roku życia. Jest to okoliczność wykluczająca możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się w tym miejscu do zawartych w skardze twierdzeń skarżącej, że faktycznie niepełnosprawność powstała przed 18 rokiem życia, a zaświadczenia to potwierdzające znajdują się w ZUS, należy skarżącej wyjaśnić, że sąd administracyjny nie jest władny czynić ustaleń oraz prowadzić postępowania dowodowego na okoliczność daty powstania niepełnosprawności. Właściwe do orzekania w tym zakresie są zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, a kontrola wydanych orzeczeń należy do sądu powszechnego. W niniejszej sprawie data powstania niepełnosprawności została ustalona na podstawie orzeczenia Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z 1963 r. Wymaga podkreślenia, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów podważających to ustalenie. W niniejszej sprawie poza osobą wymagającą opieki, także osoba ją sprawująca tj. skarżącą J. D. nie spełnia ustawowej przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zwrócić należy uwagę, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (w sprawie niniejszej skarżąca jako wnuczka N. P. nie jest spokrewniona z nią pierwszym stopniu) przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, tylko gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu lub legitymują się one orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie było w sprawie kwestionowane, że N. P. posiada córkę A. D. – osobę spokrewnioną z nią w pierwszym stopniu, która jednak, jak twierdzi skarżąca nie opiekuje się matką, gdyż mieszka za granicą i nie ma z nią kontaktu. W związku z powyższym podkreślić należy, że nie ma znaczenia z jakich powodów córka N. P. nie sprawuje nad nią opieki. Okoliczności te nie mogą zostać uwzględnione, gdyż pozostają bez wpływu na wystąpienie przesłanek z art. 17 ust. 1a ustawy. W konsekwencji zgodzić należy się z organami obu instancji, że nie zachodzą podstawy do przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż obowiązek sprawowania opieki nad babcią skarżącej spoczywa w pierwszej kolejności na matce skarżącej – A. D. Podnieść przy tym wypada, że przepisy ustawy w sposób jednoznaczny określają przesłanki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie pozostawiając organom w tym zakresie żadnej uznaniowości, przy czym ustawa ta nie reguluje kwestii opieki nad niepełnosprawnym i nie obliguje do sprawowania takiej opieki żadnego z członków rodziny. Ustala natomiast w sposób precyzyjny, które z osób sprawujących opiekę i po spełnieniu jakich przesłanek mogą otrzymać rekompensatę finansową ze strony państwa za rezygnację z zatrudnienia lub podjęcia pracy w celu sprawowania takiej opieki Mając to wszystko na uwadze stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie zachodzą okoliczności wyłączające możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią, a decyzje odmawiające przyznania takiego świadczenia są prawidłowe i dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.